Birinci Dünya Savaşı’nın Ardından Yükselen Anlayışların İzinde: Bolşevizm ve Panislamizm Gölgesinde Kemalizm’in Orta Asya’daki Algılanmasını Anlamlandırmak (1918-1922)

Abstract

Bu çalışma, Birinci Dünya Savaşı’nın bitimini müteakip Anadolu’da Mustafa Kemal Paşa önderliğinde vücuda gelen Kemalist Hareketin Orta Asya’da nasıl algılandığını ve bu dönemin hâkim anlayışları olan Bolşevizm ve Panislamizm ile burada nasıl bir rekabet içerisine girdiğini açıklamaya kendisini adamıştır. Bu kapsamda çalışma, Kemalizm’in Orta Asya’daki nüfus grupları adına bir bağımsızlık örneği teşkil edip etmediğine odaklanmış ve onun etkinliğinin Bolşevizm ve Panislamizm karşısında nasıl bir seviyede olduğunu tespit etmek istemiştir. Kemalist Hareketin Orta Asya’daki mevcudiyetini anlamlandırmayı hedefleyen çalışma, bölgesel dinamikler bağlamında zaman zaman bu bölgeyle bağlantılı İran, Kafkasya ve Hindistan’daki gelişmeleri incelemiş ve Mustafa Kemal figürünün Doğu toplumlarının zihninde ne şekilde yer edindiğini ortaya çıkarmaya çalışmıştır. Ayrıca çalışma son dönem Osmanlı tarihinin tartışmalı figürleri olan Enver, Cemal ve Talat paşaların İttihatçı kimliği ile Orta Asya’da yürüttükleri faaliyetlerin ve Bolşevik Ruslar ile geliştirdikleri münasebetlerin Kemalist Hareket ile bağdaştırılıp bağdaştırılmadığını okuyucuya açıklamayı arzulamıştır.

Keywords

• Kemalist Hareket
• Orta Asya
• Bolşevizm
• Panislamizm
• Enver Paşa.

References

1. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
2. Hariciye Nezareti, Siyasî Kısım, (HR. SYS) 2341/43, 2461/27, 2462/62, 2463/34, 2637/36, 2637/46.
3. Hariciye Nezareti, Tercüme Odası, (HR. TO) 548/90.
4. Kaynak Eserler, Araştırma ve İncelemeler
5. AGAYEVA, Aygul, ‘‘Soğuk Savaş Sonrası Dönemde Çin’in Avrasya Enerji Jeopolitiği Politikası: Orta Asya Örneği’’, Doğu Asya Araştırmaları Dergisi, 4/8, 2021, s. 1-14.
6. AKAL, Emel, Milli Mücadelenin Başlangıcında Mustafa Kemal, İttihat Terakki ve Bolşevizm, İletişim Yayınları, İstanbul 2021.
7. ALTUNOĞLU, Mustafa, ‘‘Proto-Kemalist Bir Hareket Olarak İttihatçılık’’, Muhafazakâr Düşünce Dergisi, 17/61, 2021, s. 116-144.
8. ANDİCAN, Ahat, ‘‘Atatürk Türkiye’si ile Türkistan ve Buhara Cumhuriyeti Arasındaki İlişkiler (1919-1924)’’, Buhara Halk Şuralar Cumhuriyeti’nin 100 Yıllığı Uluslararası Sempozyumu Yazıları 02.09.2020, Edit., Juliboy Eltazarov-Timur Kocaoğlu, Kutlu Yayınevi, İstanbul 2021, s. 31-74.

9. BAYRAKTAR, Bayram, ‘‘Turar Rıskulov, Sultan Galiyev ve Mustafa Kemal Atatürk’te Türk Dünyası Ülküsü’’, Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, VIII/2, 2008, s. 21-34.