Review

ADLİ PSİKOLOJİDE ALDATMA DAVRANIŞI TESPİTİ: PSİKOFİZYOLOJİK YÖNTEMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Volume: 15 Number: 1 May 22, 2026
TR EN

ADLİ PSİKOLOJİDE ALDATMA DAVRANIŞI TESPİTİ: PSİKOFİZYOLOJİK YÖNTEMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Abstract

Aldatma tespiti, hem yasal hem de toplumsal bağlamlarda dürüst olmayan davranışların doğru bir şekilde belirlenmesinin kritik öneme sahip olması nedeni ile psikoloji, kolluk kuvvetleri ve adli bilimler alanında uzun süredir ilgi odağı olmuştur. Davranışsal gözlem ve öz-bildirim gibi geleneksel yöntemlerin öznel yorumlara dayanması nedeni ile daha az güvenilir olmasına neden olmaktadır. Bu durum, aldatıcı davranışlarla ilişkili fizyolojik değişikliklerin objektif ve ölçülebilir göstergelerini sağlayan psikofizyolojik yöntemlere olan bağımlılığı artırmıştır. Poligraf testi, elektroensefalografi, fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme, işlevsel yakın kızılaltı spektroskopi, kalp atım hızı, galvanik deri iletkenliği gibi psikofizyolojik teknikler, araştırmacıların ve uygulayıcıların aldatma sırasında ortaya çıkan bilişsel ve duygusal süreçlerin fizyolojik bağlantılarını incelemesine olanak tanır. Özellikle aldatma davranışı ile genellikle ilişkili olarak artan bilişsel yük ve duygusal stres, kalp atış hızında, deri iletkenliğinde ve beyin aktivitesinde değişiklikler olarak kendini gösterebilmektedir. Psikofizyolojik yöntemlerin aldatma tespitinde uygulanması, tutarlı ve nicel veriler sağlayabilme yetenekleri nedeni ile önemli bir potansiyele sahiptir. Ayrıca, aldatma daranışının temel mekanizmalarının daha iyi aydınlatılması ile birlikte daha güvenilir ve geçerli araçların geliştirilmesine katkıda bulunabilir. Bu bağlamda psikofizyoloji alanında yapılan çalışmalar sayesinde araştırmacılar ve uygulayıcılar, aldatma tespitinin doğruluğunu artırabilir, hataları azaltabilir ve yüksek riskli senaryolarda sonuçları iyileştirebilir. Bu derleme ile adli psikoloji alanında kullanılan psikofizyolojik yöntemler özetlenmiş olup alan çalışanlarına yol göstermesi hedeflenmiştir.

Keywords

References

  1. KAYNAKÇA Afzali, M. U., Seren‐Grace, A. P., Palmer, R. W., Neumann, E., Makarious, S., Wilson, D., & Jones, R. D. (2022). Detection of concealed knowledge via the ERP ‐based technique Brain Fingerprinting : Real‐life and real‐crime incidents. Psychophysiology, 59(11). https://doi.org/10.1111/psyp.14110
  2. Alsufyani, A., Hajilou, O., Zoumpoulaki, A., Filetti, M., Alsufyani, H., Solomon, C. J., Gibson, S. J., Alroobaea, R., & Bowman, H. (2019). Breakthrough percepts of famous faces. Psychophysiology, 56(1). https://doi.org/10.1111/psyp.13279
  3. Başar, E., Özgören, M., Öniz, A., Schmiedt, C., & Başar-Eroğlu, C. (2007). Brain oscillations differentiate the picture of one’s own grandmother. International Journal of Psychophysiology, 64(1), 81–90. https://doi.org/10.1016/j.ijpsycho.2006.07.002
  4. Ben-Shakhar, G. (2012). Current research and potential applications of the concealed information test: An Overview. Frontiers in Psychology, 3. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2012.00342
  5. Bhutta, M. R., Keum-Shik Hong, Naseer, N., & Khan, M. J. (2015). Spontaneous lie detection using functional near-infrared spectroscopy in an interactive game. 2015 10th Asian Control Conference (ASCC), 1–5. https://doi.org/10.1109/ASCC.2015.7244666
  6. Cacioppo, J. T., Tassinary, L. G., & Berntson, G. G. (2007). Psychophysiological science: interdisciplinary approaches to classic questions about the mind. In J. T. Cacioppo, L. G. Tassinary, & G. Berntson (Eds.), Handbook of Psychophysiology (pp. 1–16). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511546396.001
  7. Constâncio, A. S., Tsunoda, D. F., Silva, H. de F. N., Silveira, J. M. da, & Carvalho, D. R. (2023). Deception detection with machine learning: A systematic review and statistical analysis. PLOS ONE, 18(2), e0281323. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0281323
  8. Council, N. R. (2003). The Polygraph and Lie Detection. National Academies Press. https://doi.org/10.17226/10420

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Forensic Medicine, Forensic Social Science

Journal Section

Review

Publication Date

May 22, 2026

Submission Date

February 4, 2025

Acceptance Date

May 20, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 15 Number: 1

APA
Ergönül, İ. (2026). ADLİ PSİKOLOJİDE ALDATMA DAVRANIŞI TESPİTİ: PSİKOFİZYOLOJİK YÖNTEMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ. Güvenlik Bilimleri Dergisi, 15(1), 42-63. https://doi.org/10.28956/gbd.1625631
AMA
1.Ergönül İ. ADLİ PSİKOLOJİDE ALDATMA DAVRANIŞI TESPİTİ: PSİKOFİZYOLOJİK YÖNTEMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ. Güvenlik Bilimleri Dergisi. 2026;15(1):42-63. doi:10.28956/gbd.1625631
Chicago
Ergönül, İpek. 2026. “ADLİ PSİKOLOJİDE ALDATMA DAVRANIŞI TESPİTİ: PSİKOFİZYOLOJİK YÖNTEMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ”. Güvenlik Bilimleri Dergisi 15 (1): 42-63. https://doi.org/10.28956/gbd.1625631.
EndNote
Ergönül İ (May 1, 2026) ADLİ PSİKOLOJİDE ALDATMA DAVRANIŞI TESPİTİ: PSİKOFİZYOLOJİK YÖNTEMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ. Güvenlik Bilimleri Dergisi 15 1 42–63.
IEEE
[1]İ. Ergönül, “ADLİ PSİKOLOJİDE ALDATMA DAVRANIŞI TESPİTİ: PSİKOFİZYOLOJİK YÖNTEMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ”, Güvenlik Bilimleri Dergisi, vol. 15, no. 1, pp. 42–63, May 2026, doi: 10.28956/gbd.1625631.
ISNAD
Ergönül, İpek. “ADLİ PSİKOLOJİDE ALDATMA DAVRANIŞI TESPİTİ: PSİKOFİZYOLOJİK YÖNTEMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ”. Güvenlik Bilimleri Dergisi 15/1 (May 1, 2026): 42-63. https://doi.org/10.28956/gbd.1625631.
JAMA
1.Ergönül İ. ADLİ PSİKOLOJİDE ALDATMA DAVRANIŞI TESPİTİ: PSİKOFİZYOLOJİK YÖNTEMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ. Güvenlik Bilimleri Dergisi. 2026;15:42–63.
MLA
Ergönül, İpek. “ADLİ PSİKOLOJİDE ALDATMA DAVRANIŞI TESPİTİ: PSİKOFİZYOLOJİK YÖNTEMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ”. Güvenlik Bilimleri Dergisi, vol. 15, no. 1, May 2026, pp. 42-63, doi:10.28956/gbd.1625631.
Vancouver
1.İpek Ergönül. ADLİ PSİKOLOJİDE ALDATMA DAVRANIŞI TESPİTİ: PSİKOFİZYOLOJİK YÖNTEMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ. Güvenlik Bilimleri Dergisi. 2026 May 1;15(1):42-63. doi:10.28956/gbd.1625631

2434714728147311473929833


This journal is licensed under the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License29846