ADLİ PSİKOLOJİDE ALDATMA DAVRANIŞI TESPİTİ: PSİKOFİZYOLOJİK YÖNTEMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ
Öz
Aldatma tespiti, hem yasal hem de toplumsal bağlamlarda dürüst olmayan davranışların doğru bir şekilde belirlenmesinin kritik öneme sahip olması nedeni ile psikoloji, kolluk kuvvetleri ve adli bilimler alanında uzun süredir ilgi odağı olmuştur. Davranışsal gözlem ve öz-bildirim gibi geleneksel yöntemlerin öznel yorumlara dayanması nedeni ile daha az güvenilir olmasına neden olmaktadır. Bu durum, aldatıcı davranışlarla ilişkili fizyolojik değişikliklerin objektif ve ölçülebilir göstergelerini sağlayan psikofizyolojik yöntemlere olan bağımlılığı artırmıştır. Poligraf testi, elektroensefalografi, fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme, işlevsel yakın kızılaltı spektroskopi, kalp atım hızı, galvanik deri iletkenliği gibi psikofizyolojik teknikler, araştırmacıların ve uygulayıcıların aldatma sırasında ortaya çıkan bilişsel ve duygusal süreçlerin fizyolojik bağlantılarını incelemesine olanak tanır. Özellikle aldatma davranışı ile genellikle ilişkili olarak artan bilişsel yük ve duygusal stres, kalp atış hızında, deri iletkenliğinde ve beyin aktivitesinde değişiklikler olarak kendini gösterebilmektedir. Psikofizyolojik yöntemlerin aldatma tespitinde uygulanması, tutarlı ve nicel veriler sağlayabilme yetenekleri nedeni ile önemli bir potansiyele sahiptir. Ayrıca, aldatma daranışının temel mekanizmalarının daha iyi aydınlatılması ile birlikte daha güvenilir ve geçerli araçların geliştirilmesine katkıda bulunabilir. Bu bağlamda psikofizyoloji alanında yapılan çalışmalar sayesinde araştırmacılar ve uygulayıcılar, aldatma tespitinin doğruluğunu artırabilir, hataları azaltabilir ve yüksek riskli senaryolarda sonuçları iyileştirebilir. Bu derleme ile adli psikoloji alanında kullanılan psikofizyolojik yöntemler özetlenmiş olup alan çalışanlarına yol göstermesi hedeflenmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- KAYNAKÇA Afzali, M. U., Seren‐Grace, A. P., Palmer, R. W., Neumann, E., Makarious, S., Wilson, D., & Jones, R. D. (2022). Detection of concealed knowledge via the ERP ‐based technique Brain Fingerprinting : Real‐life and real‐crime incidents. Psychophysiology, 59(11). https://doi.org/10.1111/psyp.14110
- Alsufyani, A., Hajilou, O., Zoumpoulaki, A., Filetti, M., Alsufyani, H., Solomon, C. J., Gibson, S. J., Alroobaea, R., & Bowman, H. (2019). Breakthrough percepts of famous faces. Psychophysiology, 56(1). https://doi.org/10.1111/psyp.13279
- Başar, E., Özgören, M., Öniz, A., Schmiedt, C., & Başar-Eroğlu, C. (2007). Brain oscillations differentiate the picture of one’s own grandmother. International Journal of Psychophysiology, 64(1), 81–90. https://doi.org/10.1016/j.ijpsycho.2006.07.002
- Ben-Shakhar, G. (2012). Current research and potential applications of the concealed information test: An Overview. Frontiers in Psychology, 3. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2012.00342
- Bhutta, M. R., Keum-Shik Hong, Naseer, N., & Khan, M. J. (2015). Spontaneous lie detection using functional near-infrared spectroscopy in an interactive game. 2015 10th Asian Control Conference (ASCC), 1–5. https://doi.org/10.1109/ASCC.2015.7244666
- Cacioppo, J. T., Tassinary, L. G., & Berntson, G. G. (2007). Psychophysiological science: interdisciplinary approaches to classic questions about the mind. In J. T. Cacioppo, L. G. Tassinary, & G. Berntson (Eds.), Handbook of Psychophysiology (pp. 1–16). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511546396.001
- Constâncio, A. S., Tsunoda, D. F., Silva, H. de F. N., Silveira, J. M. da, & Carvalho, D. R. (2023). Deception detection with machine learning: A systematic review and statistical analysis. PLOS ONE, 18(2), e0281323. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0281323
- Council, N. R. (2003). The Polygraph and Lie Detection. National Academies Press. https://doi.org/10.17226/10420
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Adli Tıp, Adli Sosyal Bilimler
Bölüm
Derleme
Yazarlar
İpek Ergönül
*
0000-0002-5429-0387
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
22 Mayıs 2026
Gönderilme Tarihi
4 Şubat 2025
Kabul Tarihi
20 Mayıs 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 15 Sayı: 1