Mendel Genetiği Konusunun Öğretiminde Eğitsel Oyun Temelli Uygulamanın Etkisi

Year 2025, Volume: 11 Issue: 3, 598 - 617, 04.12.2025

Sefa Merve Kiliçaslan , Mehmet Yılmaz

Abstract

Türkiye’de genetik konuları ilk kez sekizinci sınıf fen bilimleri müfredatında öğretilmekte olup, soyut yapıları ve yeni kavramlar içermeleri nedeniyle özellikle Mendel’in bezelye seçimi, çaprazlama yöntemleri ve sonuçların yorumlanması öğrenciler için belirgin öğrenme güçlükleri oluşturmaktadır. Bu çalışmada, fen bilimleri öğretim programı kapsamında yer alan Mendel genetiği konusuna ilişkin olarak geliştirilen eğitsel oyun temelli etkinliklerin, sekizinci sınıf öğrencilerinin akademik başarıları ve kavramsal farkındalıkları üzerindeki etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Tek gruplu deneysel desenin benimsendiği bu araştırma, 2023-2024 eğitim-öğretim yılı içerisinde yürütülmüştür. Çalışma grubunu, Ankara ilinde çeşitli ortaokullarda öğrenim gören 15 sekizinci sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Veri toplama sürecinde araştırmacılar tarafından geliştirilen açık uçlu akademik başarı formu ön test olarak uygulanmış; ardından Mendel’in deneylerinde kullandığı bezelye çiçeğine ait kapalı çiçek modeli öğrencilere gösterilerek etkinlik öncesi bir inceleme gerçekleştirilmiştir. Daha sonra çaprazlamaların oyunlaştırıldığı “Üreyen Boncuklar” etkinliği yönergesi öğrencilere sunulmuş ve örnek bir etkinlik birlikte gerçekleştirilmiştir. Çeşitli çiçek rengi kombinasyonlarına ait tüm olası çaprazlama durumları oyun yoluyla aktarılmış; öğrenciler bu etkinliklere aktif biçimde katılım sağlamıştır. Etkinlik sonrasında, aynı başarı formu son test olarak yeniden uygulanmış ve veri çeşitliliğini artırmak amacıyla açık uçlu anket soru formu kullanılmıştır. Bulgular, eğitsel oyun temelli etkinliğin öğrencilerin Mendel genetiği konusunda yer alan terim ve kavramlarla ilgili akademik başarılarının istenilen yönde arttığını ortaya koymuştur. Öğrenciler, söz konusu etkinliğin öğrenmeyi kolaylaştırdığını, kavramların somutlaşmasına katkı sağladığını ve genel başarı düzeylerini artırdığını ifade etmiştir.

Keywords

Mendel Genetiği , Fen Eğitimi , Kalıtım Kavramları , Eğitsel Oyun Temelli Etkinlikler

Effect of Educational Game-Based Application in Teaching Mendelian Genetics

Abstract

In Turkey, genetics is being taught for the first time in the eighth-grade science curriculum. Due to their abstract nature and the inclusion of new concepts, Mendel's selection of peas, crossbreeding methods, and the interpretation of results pose significant learning challenges for students. This study aimed to investigate the effects of educational game-based activities developed for the Mendelian genetics topic, which is part of the science curriculum, on the academic achievement and conceptual awareness of eighth-grade students. This research, which adopted a single-group experimental design, was conducted during the 2023-2024 academic year. The study group consisted of 15 eighth-grade students attending various middle schools in Ankara. During the data collection process, an open-ended academic achievement form developed by the researchers was administered as a pre-test. Following this, the students were shown the closed-flower model of the pea flower used by Mendel in his experiments, which was then used as a pre-activity review. The instructions for the "Producing Beads" activity, which gamified crossbreeding, were then presented to the students, and a sample activity was conducted together. All possible crossbreeding situations for various flower color combinations were presented through play, and the students actively participated in these activities. Following the activity, the same achievement form was re-administered as a post-test, and an open-ended survey questionnaire was used to increase data diversity. The findings revealed that the educational game-based activity increased students' academic achievement regarding the terms and concepts in Mendelian genetics in the desired direction. Students stated that the activity facilitated learning, contributed to the concrete understanding of concepts, and increased their overall achievement levels.

Keywords

Mendelian Genetics , Science Education , Concepts of Heredity , Educational Game Based Activity

References

• Bahar, M., Johnstone, A. H., & Hansell, M. H. (1999). Revisiting learning difficulties in biology. Journal of Biological Education, 33(2), 84-86.
• Bareford, C., Kessler, A., & Jensen, M. (2022). Applications of analog board game play in higher education teaching and learning: A systematic review. Georgia Southern University Press.
• Becker, E. (2014). Gene Rummy: A card game about Mendelian genetics. Advances in Biology Laboratory Education, 35(21), 1–6.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri (28. Baskı). Pegem Akademi.
• Bybee, R. W., Taylor, J. A., Gardner, A., Van Scotter, P., Powell, J. C., Westbrook, A., & Landes, N. (2006). The BSCS 5E instructional model: Origins, effectiveness, and applications. Colorado Springs, CO: BSCS.
• Campbell, D. T., & Stanley, J. C. (1963). Experimental and quasi-experimental designs for research. Houghton Mifflin Company.
• Chen, C. H., Liu, J. H., & Shou, W. C. (2018). How competition in a game-based science learning environment influences students' learning achievement, flow experience, and learning behavioral patterns. Journal of Educational Technology & Society, 21(2), 164-176.
• Coşkun, H., Akarsu, B., & Kariper, A. (2012). Bilim öyküleri içeren eğitsel oyunların fen ve teknoloji dersindeki öğrencilerin akademik başarılarına etkisi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(1), 93-109.
• Çavuş, R., & Balçın, M. D. (2017). Fen bilimleri dersinde gerçekleştirilen oyun etkinliklerine ilişkin öğrenci görüşleri: Maddenin yapısı ve özellikleri ünitesi örneği. Researcher, 5(3), 323-341.
• Çırakoğlu, B. (2002). Genetik. Bilim ve Teknik, 3(5), 16-32.
• Gündüz, E., Yılmaz, M., & Çimen, O. (2016). MEB ortaöğretim 10. sınıf biyoloji ders kitabının bilimsel içerik bakımından incelenmesi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(2), 414-430.
• Greenhalgh, S. (2019). The fun of its parts: Design and player reception of educational board games. Contemporary Issues in Technology and Teacher Education, 19(3), 505–528.
• Illingworth, S., Wray, K., & Gray, S. (2021). Ten simple rules for designing analogue science games. PLoS Computational Biology, 17(7), e1009119. https://doi.org/10.1371/journal.pcbi.1009119
• Jones, M., & Jones, G. (2003). Biyoloji (L. Bikem Süzen, Çev.). Birol Yayıncılık.
• Karasar, N. (2022). Bilimsel araştırma yöntemi (36. baskı). Nobel Akademik Yayıncılık
• Knippels, MCPJ (2002). Biyoloji eğitiminde genetiğin soyut ve karmaşık doğasıyla baş etme: Yo-yo öğrenme ve öğretme stratejisi. Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Konya.
• Low, H. G., & Ellefson, M. (2024). Punnett farms: Developing an immersive educational game-based platform for learning genetics. Simulation & Gaming, 55(2), 302-322. https://doi.org/10.1177/10468781231220728
• Martínez-Carmona, M., Ayuso Fernández, G. E., Fernández-Díaz, M., Serrano-García, F., & Plaza Griñán, A. (2025). A BreakoutEDU for understanding gene expression in high school: A case study. Biochemistry and Molecular Biology Education, 53(1), 46–56. https://doi.org/10.1002/bmb.21863
• Milli Eğitim Bakanlığı (2018) Fen öğretimi programı http://mufredat.meb.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
• Morgan, J.G., & Carter, B.M.E. (2019). Biyoloji laboratuvarı araştırma kılavuzu (E. Gündüz, Çev.). Palme Yayınevi.
• Önal, Ş., & Çeltek, M. (2023). Oyun temelli öğrenme uygulamalarının fen bilimleri dersinde 5. sınıf öğrencileri üzerindeki etkisi. Trakya Eğitim Dergisi, 13(2), 786–816. https://doi.org/10.24315/tred.1067048
• Reece, J.B., Urry, L.A., Cain, M.L., Wasserman, S.A., Minorsky, P.V., & Jackson, R.B. (2013). Campbell biyoloji. Palme Yayınevi.
• Sadava, D., Hillis, M.D., Heller, H.C., & Berenbaum, M.R. (2014). Yaşam bilimi biyoloji. (Çev. Editörler: Ertunç Gündüz, İsmail Türkan), Palme Yayınevi.
• Simon, E.J., Dickey, J.L., Hogan, K.A., & Reece, J.B. (2017). Campbell temel biyoloji. (Çeviri Editörleri: E. Gündüz, İ. Türkan), Palme Yayınevi.
• Sousa, C., Rye, S., & Torres, P. (2023). Playing at the school table: Systematic literature review of board, tabletop, and other analog game-based learning approaches. Frontiers in Psychology, 14, 1160591. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1160591
• Wang, M., & Zheng, X. (2021). Using game-based learning to support learning science: A study with middle school students. The Asia-Pacific Education Researcher, 30(2), 167-176. https://doi.org/10.1007/s40299-020-00523-z
• Wichaidit, P., & Wichaidit, D. (2023). Beyond play: The interplay of analogy and enjoyment in game-based learning. International Journal of Pedagogical Research, 2(3), 45–60. https://doi.org/10.17583/ijpr.2023.123456
• Yazıcıoğlu, S., & Çavuş-Güngören, S. (2019). Oyun temelli etkinliklerin ortaokul öğrencilerinin fen öğrenmesine olan etkisini başarı, motivasyon, tutum ve cinsiyet değişkenlerine göre incelenmesi. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 13(1), 389-413. https://doi.org/10.17522/balikesirnef.584673
• Yılmaz, M., Gündüz, E., Diken, E. H., & Çimen, O. (2017). 8. sınıf fen bilimleri ders kitabındaki biyoloji konularının bilimsel içerik açısından incelenmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(3), 17-35.
• Yılmaz, M., Gündüz, E., Üçüncü, G., Karakaya, F., & Çimen, O. (2018). Sekizinci sınıf fen bilimleri ders kitabındaki biyoloji konularının bilimsel içerik bakımından incelenmesi. Anadolu Öğretmen Dergisi, 2(2), 1-16.