Atomculuğa Yaklaşımları Açısından Kelâmcıların Hareket Anlayışına Genel Bir Bakış
Abstract
Kelâmın kozmoloji boyutu evreni ve içindekileri makro düzlem-den mikro düzleme kadar incelemektedir. İlk dönem İslam kelâmcıları evren ve unsurları hakkında bir takım görüşler beyan etmişlerdir. Kelâmcıların bu alanında geliştirdikleri Atom Naza-riyesi evreni ve unsurlarını anlamada bel kemiği olmuştur. Bu makale kelâmcıların atomculuğa yaklaşımından yola çıkarak onların evrendeki hareket ve sükûna bakışlarını ele almaktadır. Hareketin tanımlandırılması, kevn arazı olarak kabul edilmesi, sürekliliği gibi konular hem Mu’tezile hem de Ehl-i Sünnet kelâmcılarının açıklamalarıyla izah edilmiştir. Atom nazariyesini kabul eden kelâmcılar ve reddeden İbrahim en-Nazzâm’ ın ha-reket anlayışının yanında daha önce İslam dünyasında pek kimse tarafından dillendirilmemiş olan ve Nazzâm’ın geliştirdiği o Taf-ra Teorisi’ de incelenmiştir. Ayrıca hareketin sebep olduğu deği-şim (istihâle), dönüşüm, yenilenme ve yeniden yaratma (teced-düd-i emsâl) sûreti ile hareket ve itimad hareketi gibi konuyla dolaylı yoldan ilişkili olan bazı meseleler de yer almaktadır.
Keywords
References
- Abdülkâhir, Bağdadî , el-Fark beyne’l-firak ,thk. Muhammed Osman el-Haşin, Kahire: Mektebet-ü İbn Sinâ,1973).
- Adnan Benk Büyük Larousse Sözlük Ve Ansiklopedisi “Hare-ket”, X, Genel Yayın Yönetmeni, (İstanbul: Gelişim Yayınları, 1986), 5029.
- Arif Erkan, el-Beyân/ Arapça-Türkçe Sözlük, ( İstanbul: Hu-zur Yayınevi, 2013).
- Bekir Topaloğlu, İlyas Çelebi, Kelâm Terimleri Sözlüğü, ( İs-tanbul : İSAM 2010).
- Buhârî, Sahih-i Buhârî Tercemesi, çev. Mehmet Sofuoğlu, (İs-tanbul: Ötüken Neşriyat,1989)
- Cevherî, Tâcü’l-luġa ve ṣıḥâḥu’l-ʿArabiyye, ”. nşr. Ahmet Abdulgafur Attar. ( Beyrût: Daru’l İlmimeliyyin, 1990).
- Cürcânî, Ta’rîfât, (Beyrût: Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1983).
- Cüveynî, eş- Şâmil fî usûlü’d-din, nşr. Ali Sâmi en-Neşşâr ve Süheyr Muhammed Muhtar, ( İskenderiye: Münşeetü’l-Maârif, 1969).
- El-Hayyât, Kitâbu’l-İntisâr, Terc. Metin Yıldız, (Ankara: An-kara Okulu Yayınları, 2018).
- El-Mukri’, El-Misbâhu’l-Munîr,( Beyrut: El-Mektebetu’l-Asriyye, 1996).