Arap edebiyatında şiirsel risalelerin yürüyüşü
Abstract
Bu araştırmada, şairler ve edebiyatçılar arasında Arap şiirinin parlak bir tezahürünü teşkil etmesinden dolayı Cahiliye döneminden modern döneme kadar Arap edebiyatında şiirsel mesaj olgusu ele alınmaktadır. Arap edebiyatının çağlar boyunca gösterdiği gelişimde Divâniye ve İhvân şiirsel risalelerin rolüne ışık tutmayı, konularını, tedavül yöntemlerini, farklı şekil ve özelliklerini tespit etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada çalışmanın amaçlarına, önsözüne ve söz konusu dönemlerin sunumuna; şiir içerikli risalelerin edebiyatın ve bilimsel araştırmaların zenginleştirmesindeki rolüne yer verilmekle birlikte her dönemin siyâsî ve sosyal hayatına da ışık tutulmaktadır. Girişte, tarihsel bağlamda risalelerin başlangıcı, الرسالة ve الترسل kelimelerin sözlük ve terminolojik anlamları açıklanmıştır. Devamında risalelerin türleri, Divâniye ve İhvân manzûm risalelerin tanımları zikredilmiş; şiir içerikli risalelerin amacına, önemine ve edebî özellikleri açıklanarak her edebî çağdaki şiirsel risalelere müstakil olarak değinilmiştir. İlk dönemde Cahiliye dönemi irdelenerek, bu döneme ait manzm risalelerden numuneler ele alınmış ve ilgili risalelerin özelliklerini açıklanmıştır. İkinci dönemde ise Sadru’l-İslâm dönemi, bu döneme ait manzûm risalelerden numuneler ve ilgili risalelerin özellikleri ele alınmıştır. Sadru'l-İslâm'dan modern döneme kadar olan çağlardaki risalelerin sunumu detaylandırılmıştır. Burada Divâniye ve İhvân risalelere değinilmiş ve her bir türü, iki örnek risaleyle temsil edilmiş ve nihayetinde o dönemlerin her birine ait manzûm risalelerin özellikleri açıklanmıştır. Üçüncü dönem Emevî ve dördüncü dönem Endülüs dönemlerini içermektedir. Modern çağın edebiyatçıları, döneminin uzunluğu ve iki dönem arasındaki edebi fark dikkate alınarak Abbâsî dönemi ikiye ayrılmış; beşinci dönem birinci Abbâsî dönemi ve altıncı dönem ise ikinci Abbâsî dönemini kapsamaktadır. Yedinci dönem, Fatımî dönemi, sekizinci dönem, Eyyûbî dönemi, dokuzuncu dönem, Memluk dönemi, onuncu dönem, Osmanlı dönemi ve on birinci dönem ise modern dönem gibi dönemlerden müteşekkildir. Çalışma, önemli tespit ve önerilerin yer aldığı hatimeyle sonuçlandırılmıştır. Hatimenin/sonuç kısmının ardından kaynak ve referanslar yer almaktadır.
Keywords
مسيرة الرسائل الشعرية في الأدب العربي
Abstract
يتناول هذا البحث ظاهرة الرسائل الشعرية في الأدب العربي عبر العصور الغابرة من العصر الجاهلي إلى العصر الحديث؛ حيث تشكل هذه الظاهرة مظهرا نيرا من مظاهر الشعر العربي بين الشعراء والأدباء في تلك العصور .
يهدف هذا البحث إلى تسليط الضوء على دور الرسائل الشعرية الديوانية والأخوانية في تقدم الأدب العربي عبر العصور، وتحديد موضوعاتها، وطرق تداولها، واختلاف أشكالها و خصائصها، فجاء البحث مشتملا أهداف الدراسة ومدخلا للبحث وعرضا لعصورها، وتضمن الهدف من البحث ودور الرسائل الشعرية في إغناء الأدب والبحث العلمي، وتسليط الضوء على الحياة السياسية والاجتماعية لكل عصر، وجاء التمهيد مبينا تاريخ بدء الرسائل و تعريفا بالرسالة والترسل لغة واصطلاحا، ثم ذكر أنواع الرسائل وتعريف الرسائل الديوانية والأخوانية، ثم بيان المقصد من الرسائل الشعرية وأهميتها ومكانتها الأدبية، ثم الشروع في الرسائل الشعرية في كل عصر من العصور الأدبية على حدة، فقد تناولت في العصر الأول العصر الجاهلي وذكر نماذج من الرسائل الشعرية فيه وبيان خصائص تلك الرسائل،العصر الثاني عصر صدر الإسلام وذكر نماذج من الرسائل الشعرية فيه وبيان خصائص تلك الرسائل، وقد توسعت في عرض الرسائل في العصور بعد صدر الإسلام إلى العصر الحديث، حيث تطرقت إلى الرسائل الديوانية والأخوانية وتمثلت لكل نوع بنموذجين من الرسائل وبينت في نهايتها خصائص الرسائل الشعرية لكل عصر من تلك العصور، العصر الثالث عصر الأموي، والعصر الرابع العصر الأندلسي، وفي العصر العباسي قسمته إلى القسمين- العصر الخامس العصر العباسي الأول، والعصر السادس العصر العباسي الثاني- تأسيا بأدباء العصر الحديث، ولطول فترته واختلاف العصرين أدبيا، العصر السابع العصر الفاطمي، العصر الثامن العصر الأيوبي، العصر التاسع العصر المملوكي، العصر العاشر العصر العثماني، العصر الحادي عشر العصر الحديث، ثم ختمتها بخاتمة وأهم النتائج والتوصية وأعقبت الخاتمة بالمصادر والمراجع.
Keywords
The journey of poetic messages in Arabic literature
Abstract
This research deals with the phenomenon of poetic messages in Arabic literature through ancient times, from pre-Islamic to modern, as this phenomenon constitutes a luminous manifestation of Arabic poetry among poets and writers in those ages.
This research aims to shed light on the role of Diwaniya and Brotherhood poetic messages in the advancement of Arabic literature through the ages, defining their topics, methods of circulation and their different forms and characteristics, where the research came including the objectives of the study and an introduction to the research and a presentation of eleven eras, where the aim of the research included the role of poetic messages in enriching literature and research Scientific and shed light on the political and social life of each era and the introduction came indicating the date of the commencement of the messages and the definition of the message and the transmission in language and idiomatically, then mentioning the types of messages and the definition of the Diwaniya and Brotherhood messages, then the purpose of the poetic messages and their importance and literary status, Then initiate poetic messages in each literary era separately. It dealt with the first era of the pre-Islamic era and mentioned examples of poetic messages in it and the characteristics of those messages. The second era was the era of early Islam and mentioned examples of poetic messages in it and the characteristics of those messages. It expanded in the ages after the beginning of Islam to the modern era. Where it dealt with the diwaniya and brotherhood messages and each type was represented by two types of messages and showed at the end the characteristics of poetic messages for each of those ages, the third era, The Umayyad era, the fourth era, the Andalusian era, and the Abbasid era divided into two parts - the fifth era, the first Abbasid era, and the sixth era, the second Abbasid era - based on modern writers, and for the length of its period and the difference of the two literary eras, the seventh era Fatimid era, the eighth era, Ayyubid era, ninth era, The Mamluk period, the tenth era, the Ottoman era, the eleventh era, the modern era, were sealed with a conclusion and the most important findings and a recommendation, and the conclusion was followed by sources and references.
Keywords
