Yûnus 10/85. ve el-Mümtehine 60/5. Âyetleri Bağlamında Tefsirde Yorum Zenginliği
Abstract
Bu makalede, Benî İsrâil’den Hz. Mûsa’ya ve getirdiği dine inanmış bir grup müminin Firavun’un zulmüne karşı “Biz, yalnızca Allah’a tevekkül ettik. Rabbimiz, bizi o zalim toplum için fitne kılma!” (Yûnus 10/85) duasını içeren âyet ile Hz. İbrâhim ve kendisine tâbi olanların “Rabbimiz! Bizi, inkâr edenler için fitne kılma. Rabbimiz, bizi bağışla! Şüphesiz sen, azîzsin, hakîmsin!” (el-Mümtehine 60/5) duasını muhtevi âyetler bağlamında tefsirde yorum farklılıklarının âyeti anlamaya etkisi üzerinde durulmuştur. Kur’an’da imtihan, bela, musibet, baskı ve zulüm gibi birden çok anlamda kullanılan ‘fitne’ kelimesinin kavramsal çerçevesi çizilerek konu edinilen âyetler, siyak-sibak ve konu bütünlüğü içerisinde ilgili âyetlerle birlikte değerlendirilmiştir. Tefsir kaynaklarında bu iki âyet hakkında kaydedilen görüşlere ve müfessirlerin yorumlarına yer verilmiş, ‘haksızlığa uğramak ve uğratmak yoktur’ ilkesinden hareketle Müslümanın ‘öteki ile diyaloğundaki’ ideal duruşu ve konumu tespit edilmeye çalışılmıştır. Müslümanların inkârcılar için fitne vesilesi olması ya da inkârcılar sebebiyle iman edenlerin fitneye düşmesinin nasıl anlaşılması gerektiği ve bu bağlamda muhtelif yorumların imkânı meselesi tartışılmıştır.
Keywords
Tefsir, Yûnus Sûresi, Mümtehine Sûresi, Fitne, Yorum Zenginliği
References
- Âlûsî, Şehâbüddin Mahmûd. Rûhu’l-meânî fî tefsîri’l-Kur’âni’l-‘azîm ve’s-seb‘i’l-mesânî, Beyrut, ts. Begavî, Muhyissünne Hüseyn b. Mes‘ûd. Me‘âlimü’t-tenzîl, thk. Muhammed Abdullah en-Nemr - Osman Cum‘a Damîriyye - Süleyman Müslim el-Harş, Riyad, 1409.
- Beyzâvî, Abdullah b. Ömer. Envârü’t-tenzîl ve esrârü’t-te’vîl, Beyrut, ts.
- Bulut, Ali. “Yûnus Sûresi Bağlamında Kur’ân-ı Kerîm ve Hz. Peygamber”, Bakü Devlet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İlmi Mecmuası (20) 2013, 7-30.
- Çelik, Ömer. Hakk’ın Daveti Kur’ân-ı Kerîm -Meâli ve Tefsiri-, İstanbul, 1434/2013.
- Demir, Mehmet. “Mümtehine Sûresinin Muhtevası ve 5. Âyet Bağlamında Mü’minlerin İnkârcılar için Fitne Olma Meselesi”, Harran İlahiyat Dergisi (48) 2022, 147-165.
- Ferâhidî, Halil b. Ahmed. Kitâbü’l-‘Ayn. thk. Mehdi Mahzûmî - İbrahim Sâmerrâî, Beyrut, 1408/1988.
- Fîrûzâbâdî, Ebü’t-Tâhir Mecdüddîn Muhammed b. Ya‘kūb. Besâiru zevi’t-temyîz fî letâifi’l-Kitâbi’l-ʿazîz, thk. Abdülalim et-Tahavî, Kahire, 1393.
- İbn Âşûr, Muhammed Tâhir. et-Tahrîr ve’t-tenvîr. Tunus, 1984.
- İbn Atıyye, Abdülhak b. Gālib el-Endülüsî. el-Muharrerü’l-vecîz fî tefsîri’l-Kitâbi’l-azîz, thk. Abdüsselâm Abdüşşâfî Muhammed, Beyrut, 1422/2001.
- İbn Ebû Hâtim, Abdurrahman b. Muhammed. Tefsîrü’l-Kur’âni’l-‘azîm müsneden ‘an Rasûlillah ve’s-sahâbe ve’t-tâbi‘în, thk. Esad Muhammed Tayyib, Riyad, 1417/ 1997.