اختيارات الملا موسى الجلالي للمسائل الفقهية عند الشافعية في كتابه مجموعة الفتاوى- دراسة إحصائية تحليلية

إن من أهم الموضوعات التي تهم المسلمين في حياتهم تلك التي تتعلق بالفتيا، وبحثي هذا يتعلق بهذا الجانب المهم، وقد اخترت له المسائل الفقهية الشافعية في كتاب (مجموعة الفتاوى) للملا موسى الجلالي، وكان من أسباب اختياري لهذا الموضوع أهمية الفتيا ومكانتها بين العلوم الإسلامية، فضلا عن أهمية الكتاب -موضوع البحث- بين الكتب التي جمعت الفتيا من مظانها الأصيلة، وقد قسّمت البحث إلى قسمين وخاتمة، تناول القسم الأول سيرة جامع الفتاوى الملا موسى الجلالي -رحمه الله- ونبذة عن حياته، ومسيرته العلمية، فضلا عن رصد لأهم مؤلفاته، وقد عني القسم الثاني بإحصاء الفتاوى وفقا لموضوعاتها، وبيانها، بدءا بأكثرها ورودا في الكتاب إلى الأقل وروداً، واعتمد البحث المنهج الوصفي بجانبه الإحصائي التحليلي، وقد أفدت من هذا المنهج في إحصاء الفتاوى التي وردت في الكتاب، ثم وقفت في الجانب التحليلي على أهم الحقائق التي تقتضيها الدراسة، وخرجت بنتائج مهمة تفيد القارئ المسلم، وتجعله أكثر وعيا بموضوعات الكتاب، وأسباب اختيار المؤلف لها، ومن أهم النتائج: أن أكثر عالم اعتمد عليه الجلالي في نقل الفتاوى هو ابن حجر الهيتمي، وأن أكثر موضوع تطرق لها الجلالي هو الصلاة، وغير ذلك من النتائج التي ستأتي في نهاية البحث.

It is well known that one of the most critical issues that concern Muslims is the issue of Fatwa. Hence, this research aims to discuss this important issue. To achieve that, the researcher chose the Shafi’i jurisprudential issues in the book Collection of Fatwas (Majmo’ Al-Fatawa) by scholar Musa Al-Jalali. The reason behind choosing this topic was, inter alia, the importance of Fatwa and its position among the Islamic sciences. In addition, the book - the research subject matter – is one of the books that collected Fatwas from authentic sources. The research is divided into two chapters and a conclusion. Chapter one mentioned the biography of the book's author, scholar Musa Al-Jalali, and provided an overview of his life and his scientific career, as well as a review of his most important works. Chapter two is concerned with counting the Fatwas according to their topics and then explaining them, starting with the ones most frequently mentioned in the book to the least frequent. The research adopted the descriptive approach in the statistical and analytical side. The researcher utilized this approach to count the Fatwas mentioned in the book. For the analytical side, the researcher dealt with the most essential facts of the research. The researcher came up with several significant results that benefit the Muslim reader, and make him more aware of the book’s topics, and the reasons behind the author’s choice of those topics. Other important results have been found, such as that Al-Jalali, in deriving Fatwas, relied most on Ibn Hajar Al-Haytami, and that the topic Al-Jalali addressed most was prayer. Other significant results will be mentioned at the end of the research.

Müslümanları ilgilendiren en önemli konulardan biri yaşamlarında rastladıkları meşeler hakkındaki fetvalarlardır. Bu çalışma, Şeyh Musa el-Celâli'nin "Macmu'atu'l-Fetawa" adlı eserindeki Şafiî fıkhına dair konuları ele almaktadır. Bu konuyu seçmemin nedenlerinden biri, fetvanın İslam ilimleri arasındaki önemi ve konumu, ayrıca araştırmanın konusu olan kitabın, orijinal kaynaklarından fetvaları derleyen kitaplar arasındaki önemidir. Araştırmayı bir giriş, iki bölüm ve bir sonuç olacak şekilde düzenledim. Birinci bölüm, Şeyh Musa el-Celâli'nin fetvalarını topladığı eseri "Macmu'atu'l-Fetawa"nın genel özelliklerine, yazarın biyografisine ve ilmi yaşamına dair kısa bir açıklama içermektedir. İkinci bölüm, fetvaları konularına göre tasnif etme ve açıklama konusundadır. Araştırmada tanımlayıcı ve istatistiksel analitik yöntem kullanıldı. Kitaptaki fetvaların sayısını belirleme sürecinde bu yöntemden faydalanıldı. Daha sonra analitik yönüyle, çalışmanın gerektirdiği önemli gerçeklere odaklandım. Elde ettiğim önemli sonuçlardan biri, el-Celâli'nin fetvalarını nakletmede en çok güvendiği alim'in İbn Hacer el-Heytemi olmasıdır. Ayrıca, el-Celali'nin en çok ele aldığı konunun namaz olduğunu tespit ettik. Diğer detaylar ile ilgili bilgiler çalışmanın son kısımlarında incelemecektir.