Abstract
Kur’an ilimlerinin en önemli meselelerinden biri olan nesih, erken dönemlerden modern döneme kadar birçok tartışmanın konusu olmuştur. Bu çalışma, Endülüs’ün önemli âlimlerinden olan Ebu’l-Hakem İbn Berrecân’ın “Tenbîhü’l-efhâm” adlı tefsiri temel alınarak nesih anlayışını mesele merkezli bir şekilde ortaya koymayı amaçlamaktadır. Problem odaklı ele aldığımız nesih konusu, müfessirin düşünce dünyasını anlamak açısından oldukça değerlidir. Çalışmada, nesih tartışmasının onun gözünde hangi meselelerle ilişkili olduğu ortaya çıkarılmıştır. İbn Berrecân’ın nesih konusuna neden mesafeli durduğu sorusuna cevap aranmış ve tefsirindeki yorumları ışığında üç temel mesele tespit edilmiştir. Bunlardan ilki, nesh meselesinin aynı zamanda Kitap Ehli ve nübüvvetle ilişkili tartışmalara da dâhil edilen bedâ anlayışıyla bağlantılı olmasıdır. İkinci mesele, kulların ahvâli ve maslahat kavramının dikkate alınması olarak ifade edilebilir. Nesh anlayışının üçüncü yönü ise Mushaf’ta okunmakta olan ve neshedildiği düşünülen ayetlerin, dini hükümlerin konusu haline gelmesi meselesidir. Bu üç problematik husus örneklerle aktarılmış ve araştırmanın imkânı içerisinde Endülüslü önemli âlimlerin nesih konusundaki görüşlerine de yer verilmiştir. İbn Berrecân’a göre, Mushaf’ta yer alan ve mensûh olduğu düşünülen ayetler, zaman ve mekân şartlarına göre Müslümanlar tarafından uygulanabilir durumdadır. Dolayısıyla tüm bu yaklaşımlar, Kur’an’ın bir vahiy olarak ilahi olduğunu ve diğer kitaplardan farklı olarak tahriften korunduğunu göstermektedir. Bu bağlamda müfessir, Mushaf’ta bulunan ve neshedildiği tartışılan ayetleri, nesih olmaksızın açıklamıştır. O, Mushaf’ta yer alan ve hukuki hükümleri ifade eden ayetlerin nesih yerine nesie “tehir” olarak tanımlanması gerektiğini belirtmiştir. Makalede nesih üzerinden Kur’ân ilimlerinin çeşitli disiplinlerle etkileşim içinde ele alınmasının gerekliliğine vurgu yapılmıştır. Düşünce ve dökümasyon analizi yöntemlerine dayanan bu çalışma ile Kur’an ilimlerinin problematik alanlarının genişletilmesi hedeflenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Tefsir, İbn Berrecân, Bedâ, Maslahat, Mushaf.
Keywords
An Issue-Oriented Perspective of Naskh: Ibn Barrajân’s Understanding of Naskh
Abstract
Naskh, as one of the most significant issues in Qur’anic sciences, has been a subject of extensive debate from the early Islamic period to the modern era. This study aims to present a problem-oriented analysis of the concept of naskh based on the exegetical work Tanbīh al-afhām by Abū’l-Ḥakam Ibn Barrajān, a prominent scholar of al-Andalus. By focusing on the issue of naskh, the research seeks to provide insight into the exegete’s intellectual framework. The study identifies the key thematic concerns related to the abrogation debate in Ibn Barrajān’s interpretation and explores why he maintained a reserved stance toward the notion of naskh. Three central issues have been identified through his commentary: the first pertains to the connection between naskh and the concept of badāʾ, which often arises in discussions involving the People of the Book and prophethood. The second involves the consideration of human conditions (aḥwāl) and the concept of maṣlaḥa (public interest). The third issue addresses the question of whether verses still recited in the muṣḥaf, yet believed to be abrogated, can form the basis of legal rulings. These three problematics are analyzed with textual examples, and within the scope of the study, the views of other prominent Andalusian scholars on naskh are also presented. According to Ibn Barrajān, verses in the muṣḥaf that are considered mansūkh may still be applicable to Muslims depending on temporal and spatial contexts. His approach underscores the divine and uncorrupted nature of the Qur’an as a revealed text, distinguishing it from previous scriptures. In this context, he interprets verses believed to be abrogated without affirming actual naskh. Instead, he argues that legal verses in the Qur’an should be understood through the concept of nasīʾ , rather than naskh. The article emphasizes the necessity of addressing issues in Qur’anic sciences in relation to other disciplines through the lens of naskh. Employing methods of conceptual inquiry and document analysis, the study aims to contribute to the expansion of the problem space within Qur’anic studies.
Keywords
Neshe Mesele Merkezli Bir Bakış: İbn Berrecân’ın Nesih Anlayışı
Abstract
Kur’an ilimlerinin en önemli meselelerinden biri olan nesih, erken dönemlerden modern döneme kadar birçok tartışmanın konusu olmuştur. Bu çalışma, Endülüs’ün önemli âlimlerinden olan Ebu’l-Hakem İbn Berrecân’ın “Tenbîhü’l-efhâm” adlı tefsiri temel alınarak nesih anlayışını mesele merkezli bir şekilde ortaya koymayı amaçlamaktadır. Problem odaklı ele aldığımız nesih konusu, müfessirin düşünce dünyasını anlamak açısından oldukça değerlidir. Çalışmada, nesih tartışmasının onun gözünde hangi meselelerle ilişkili olduğu ortaya çıkarılmıştır. İbn Berrecân’ın nesih konusuna neden mesafeli durduğu sorusuna cevap aranmış ve tefsirindeki yorumları ışığında üç temel mesele tespit edilmiştir. Bunlardan ilki, nesh meselesinin aynı zamanda Kitap Ehli ve nübüvvetle ilişkili tartışmalara da dâhil edilen bedâ anlayışıyla bağlantılı olmasıdır. İkinci mesele, kulların ahvâli ve maslahat kavramının dikkate alınması olarak ifade edilebilir. Nesh anlayışının üçüncü yönü ise Mushaf’ta okunmakta olan ve neshedildiği düşünülen ayetlerin, dini hükümlerin konusu haline gelmesi meselesidir. Bu üç problematik husus örneklerle aktarılmış ve araştırmanın imkânı içerisinde Endülüslü önemli âlimlerin nesih konusundaki görüşlerine de yer verilmiştir. İbn Berrecân’a göre, Mushaf’ta yer alan ve mensûh olduğu düşünülen ayetler, zaman ve mekân şartlarına göre Müslümanlar tarafından uygulanabilir durumdadır. Dolayısıyla tüm bu yaklaşımlar, Kur’an’ın bir vahiy olarak ilahi olduğunu ve diğer kitaplardan farklı olarak tahriften korunduğunu göstermektedir. Bu bağlamda müfessir, Mushaf’ta bulunan ve neshedildiği tartışılan ayetleri, nesih olmaksızın açıklamıştır. O, Mushaf’ta yer alan ve hukuki hükümleri ifade eden ayetlerin nesih yerine nesie “tehir” olarak tanımlanması gerektiğini belirtmiştir. Makalede nesih üzerinden Kur’ân ilimlerinin çeşitli disiplinlerle etkileşim içinde ele alınmasının gerekliliğine vurgu yapılmıştır. Düşünce ve dökümasyon analizi yöntemlerine dayanan bu çalışma ile Kur’an ilimlerinin problematik alanlarının genişletilmesi hedeflenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Tefsir, İbn Berrecân, Bedâ, Maslahat, Mushaf.
Keywords
