POISONING CASES IN THE OTTOMAN EMPIRE AND THE MOST COMMON POISONS USED IN THE NINETEENTH CENTURY

Aim: This study examines how nineteenth-century transformations in pharmacy, toxicology, and poison regulation unfolded in Europe and within the Ottoman Empire’s resulting hybrid system, comparing their distinct reform trajectories. Drawing upon Ottoman court records, the research demonstrates how toxic substances impacted medicine, crime, and public health, while also revealing the gendered legal and social dynamics surrounding poisoning cases.

Methods: This study analyzes twenty nineteenth-century Ottoman poisoning cases using archival court records and registers from the early nineteenth to early twentieth centuries. Cases were classified by perpetrator gender and the types of poisons used. The study also evaluates how limited forensic tools, reliance on testimony, and the gradual adoption of European toxicological methods.
Results: The findings show that women were the primary perpetrators in nineteenth-century Ottoman poisoning cases, responsible for fifteen of twenty incidents, mostly targeting husbands. Poisons were typically domestic and accessible, especially sıçan otu (rat poison) and aksülümen (mercuric chloride). Most cases were fatal, with 18 deaths, and evidence often relied on testimony rather than forensic proof.

Conclusions: The study concludes that poisons were integral to nineteenth-century Ottoman domestic, medical, and legal life, blurring the line between remedy and harm. Women, constrained by patriarchal limits, often used accessible household toxins such as arsenic and plant-based poisons in marital conflicts. Courts struggled to prove poisoning due to limited forensic tools and reliance on testimony, yet punishments ranged widely. By the late century, Ottoman legal practice began integrating medical examinations and European toxicology, marking a gradual shift toward modern forensic justice.

Amaç: Bu çalışma, 19. yüzyılda eczacılık, toksikoloji ve zehirlerle ilgili düzenlemelerin dönüşümünü Avrupa ve Osmanlı İmparatorluğu’nun karma sisteminde nasıl gerçekleştiğini inceleyerek, bu dönüşümlerin farklı reform süreçlerini karşılaştırmaktadır. Osmanlı mahkeme kayıtlarının kullanıldığı çalışmadan, zehirlerin tıp, suç ve halk sağlığını nasıl etkilediği ortaya koyulurken, aynı zamanda zehirlenme vakalarını çevreleyen toplumsal cinsiyete dayalı hukuki ve sosyal dinamikler açığa çıkarılmıştır.

Gereç ve Yöntemler: Bu çalışma, on dokuzuncu yüzyıldan erken yirminci yüzyıla uzanan arşiv kayıtları ve kadı defterlerine dayanarak yirmi zehirlenme vakasını incelemektedir. Vakalar, failin cinsiyetine ve kullanılan zehir türlerine göre sınıflandırılmıştır. Çalışma ayrıca sınırlı adli tıp araçlarının, tanıklığa dayalı soruşturmanın ve Avrupa toksikoloji yöntemlerinin aşamalı olarak benimsenmesinin etkilerini de değerlendirmektedir.

Bulgular: Bulgular, on dokuzuncu yüzyıl Osmanlı zehirleme vakalarında kadınların başlıca fail olduğunu, yirmi olayın on beşinden sorumlu olduklarını ve çoğunlukla kocalarını hedef aldıklarını göstermektedir. Kullanılan zehirler genellikle ev içi ve kolay erişilebilir maddeler olup özellikle sıçan otu (fare zehri) ve aksülümen (cıva klorür) öne çıkmaktadır. Vakaların çoğu ölümle sonuçlanmış, toplam 18 ölüm gerçekleşmiş ve kanıtlar çoğu kez adlî tıptan ziyade tanıklığa dayanmıştır.

Sonuçlar: Çalışma, on dokuzuncu yüzyılda Osmanlı’nın gündelik hayatında zehirlerin, tıbbi ve hukuki yaşamın ayrılmaz bir parçası olduğunu; ilaç ile zehir arasındaki sınırın çoğu zaman belirsiz olduğunu ortaya koymuştur. Ataerkil hayat tarzının parçası olan kadınlar, özellikle arsenik ve bitkisel zehirler gibi kolay erişilebilir ev içi toksinleri evlilik ile ilgili sorunlarında sıkça kullanmışlardır. Mahkemeler, sınırlı teknik soruşturma ve tanıklığa dayanma nedeniyle zehirlemeyi kanıtlamakta zorlanmış, ancak verilen cezalar farklılıklar göstermiştir. Yüzyılın sonlarına doğru Osmanlı hukuk pratiği tıbbî muayeneleri ve Avrupa toksikolojisini benimsemeye başlamış, bu da modern adli tıp sistemine doğru kademeli bir geçişin ilk aşaması olmuştur.