Tharais’ın Tespiti: Madaba Mozaik Haritası’nda Bir Bizans Arkeolojik Alanının Yeniden Keşfi

Öz

Bu çalışma, ünlü Madaba mozaik haritasında atıfta bulunulan ve tarihi Bizans dönemine kadar geri giden Tharais arkeolojik alanını araştırmaktadır. Amacımız, mevcut literatürü dikkatle inceleyerek bu antik yerleşimin tam yerini belirlemektir. Bu literatür arkeolojik raporları, haritaları ve tarihi kayıtları içermektedir. Saha çalışması 2021-2024 yılları arasında Ürdün’deki Karak’ın batı uzantısında gerçekleştirilmiştir. Araştırmalarımız, tarihsel olarak Moab toprakları olarak bilinen Karak platosunda yer alan El-ʿIrāq kasabasının kuzeybatı bölgesinde Tharais’i başarıyla tespit etti. Bu bölgede çanak çömlek parçaları, taş aletler ve mimari kalıntılar da dahil olmak üzere Bizans dönemine özgü arkeolojik kalıntılar ortaya çıkarılmıştır. Tharais’in bu keşfi, Bizans döneminde bölgenin tarihi ve kültürel yapısına ilişkin anlayışımızı önemli ölçüde geliştirmektedir. Bölgenin Moabit platosunu güneydoğu Ölü Deniz bölgesine bağlayan ticaret koridoru üzerindeki stratejik konumu, ticari ve dini bir merkez olarak önemine işaret etmektedir. Tharais’in Bizans dönemindeki belirli rollerini ve tarihsel bağlamını tam olarak kavramak için daha fazla arkeolojik araştırma yapılması zorunludur. Sonuç olarak, bu araştırma sadece belirli bir arkeolojik alanı aydınlatmakla kalmamakta, aynı zamanda Ürdün’ün kültürel mirasını koruma ve kollama yönündeki daha geniş çabalarla da uyum sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Güney Ürdün
• Karak
• Irak
• Tharais
• Bizans Arkeolojisi
• Madaba Mozaik Haritası

Identification Tharais: Rediscovering a Byzantine Archaeological Site on the Madaba Mosaic Map

Abstract

This study delves into the archaeological site of Tharais, which is referenced in the famous Madaba mosaic map. and dates back to the Byzantine era. Our goal is to determine the exact location of this ancient settlement by carefully examining the available literature. It includes archaeological reports, maps, and historical records. Fieldwork was conducted in the western extension of Karak Governorate in Jordan between 2021 to 2024. Our investigations successfully identified Tharais in the northwestern region of the town of El-ʿIrāq, located on Karak plateau, historically known as the land of Moab. Archaeological remnants characteristic of the Byzantine period has been excavated in this area, including pottery shards, stone implements, and architectural remains. This discovery of Tharais significantly enhances our understanding of the history and cultural structure of the region during the Byzantine period. The site’s strategic position on the trade corridor linking Moabite plateau to the south-eastern Dead Sea region hints at its prominence as a commercial and religious hub. To fully grasp the specific roles and historical context of Tharais within the Byzantine period, further archaeological exploration is imperative. In conclusion, this research not only illuminates a specific archaeological site but also aligns with the broader endeavor to safeguard and protect Jordan’s cultural legacy.

Keywords

• Southern Jordan
• Karak
• El-ʿIrāq
• Tharais
• Madaba Mosaic Map.
• Byzantine archaeology

References

1. Abu Khait, D. 2000. “Architectural Forms Executed in Mosaic in the Churches of Jordan from the 5th to the 7th Century A.D.” Master’s Thesis. Institute of Archaeology and Anthropology, Yarmouk University. (In Arabic).
2. Al-Rawahneh, M. R. – Elboj, G. F. 2022a. “A New Byzantine Inscriptions from Khirbet Al-Nasraniyyah (Al-Tafilah Governorate; Southern Jordan).” ZPE 222: 144-148.
3. Al-Rawahneh, M. R. – Elboj, G. F. 2022b. “Two New Byzantine Inscriptions from El‐ʿAynūn (Kerak Governorate; Southern Jordan).” Arabian Archaeology and Epigraphy 33/1: 196- 201.
4. Al-Rawahneh, M. R. – Elboj, G. F. 2022c. “A New Byzantine funerary inscription from Zoara (Ghor es-Safi; Southern Jordan).” Syria 99: 311-316.
5. Al-Rawahneh, M. R. – Elboj, G. F. 2024. “Nine New Byzantine Funerary Inscriptions from El-cIrâq (Southern Jordan).” Palestine Exploration Quarterly 156/3: 221-240.
6. Al-Rawahneh, M. R. – de Varax, A. 2023. “New Byzantine inscriptions from the Land of Moab.” Arabian Archaeology and Epigraphy 34/1: 194-201.
7. Al-Rawahneh, M. R. 2025. “Byzantine Epitaphs: Unearthing New Sources of Christian Socio-Religious Landscape from Southeastern Al-Karak Plateau (Southern Jordan)”. NEA 88/1 :70-77.
8. Alt, A. 1937. “Zum römischen Straßennetz in der Moabitis.” ZPalV 60: 240- 244.

9. Ben David, C. 2001. “The ‘Ascent of Luhith’ and the ‘Road to Horonaim: New Evidence for their Identification.” PalEQ 133 /2: 136-144.
10. Ben David, C. 2003. “Identifying Aia and Tharais to the east of the Dead Sea’, Jordan.” RBi 110/2: 249-256.
11. Burckhardt, J. L. 1822. Travels in Syria and the Holy Land. London: John Murray.
12. Canova, R., 1954. Iscrizioni e monumenti protocristiani del paese di Moab, Sussidi allo studio delle antichita christana 4; Roma: Citta del Vaticano.
13. Davidovich, U. – Ben-David, C. – Pratt, R. 2022. “The Roman-Period Road Network in Southern Moab: A Geographic and Historical Enquiry.” Palestine Exploration Quarterly 154/2: 141-159.
14. Donner, H. 1984. “Transjordan and Egypt on the Mosaic Map of Madaba.” ADAJ 28: 249-257.
15. Elboj, G. F. – Al-Rawahneh, M. R. 2020. “A New Latin Funerary Inscription from Gharandal (southern Jordan).” Emerita 88/2: 339-359.
16. Frankel, R. – Avitsur, S. – Ayalon, E. 1993. History and Technology of Olive Oil in the Holy Land. Arlington, VA: Oléarius. Tel Aviv: Eretz Israel Museum.
17. Glueck, N. 1939. Explorations in Eastern Palestine III (1937-1939). New Heaven: A.S.O.R.
18. Graf, D. F. 1995. “The Via Nova Traiana in Arabia Petraea.” In: J. H. Humphrey (ed.), The Roman and Byzantine Near East: Some Recent Archaeological Research. Journal of Roman Archaeology Supplementary Series 14. Ann Arbor: University of Michigan, 241-267.
19. Leal, Beatrice. 2018. “Reconsideration of the Madaba Map.” Gesta, 57/2: 119-255.
20. MacDonald, B. – Adams, R. B. – Bienkowski, P. (edd.) 2001. The Archaeology of Jordan. Levantine Archaeology 1. Sheffield: Sheffield Academic Press.
21. Madden, A. 2012. “A New Form of Evidence to Date the Madaba Map Mosaic.” Liber Annuus 62: 495-513.
22. Miller, J. M. (ed.) 1991. Archaeological survey of the Kerak Plateau: Conducted during 1978-1982 under the direction of J. Maxwell Miller and Jack M. Pinkerton. American Schools of Oriental Research Archaeological reports. Georgia, Atlanta: Scholars Press.
23. Musil, A. 1907. Arabia Petraea, Vol. 1, 2: Moab. Vienna: Holder.
24. Piccirillo, M. – Alliata E. (ed.) 1999. The Madaba Map Centenary (1897-1997): Travelling Through the Byzantine Umayyad Period. Proceedings of the International Conference Held in Amman, 7-9 April 1997 (SBF. Collectio Maior 40). Jerusalem, 15-24.
25. Piccirillo, M. 1993a. The Mosaics of Jordan. Edd. P. M. Bikai – Th. A. Dailey. Amman: American Center of Oriental Research.
26. Piccirillo, M. 1993b. Madaba: The Mosaic and Church’s. Trans. by M. Subah – J. Saba – A. Essa. Jerusalem: Franciscan Press.
27. Seetzen, U. J. 1810. A Brief Account of the Countries Adjoining the Lake of Tiberias, the Lake of Tiberias, the Jordan, and the Dead Sea. London: Hatchard, Piccadilly.
28. Zayadine, F. 1970. “Une tombe nabatéenne près de Dhat-Râs (Jordanie).” Syria 47/1-2: 117-135.