On Ritual Pollution by Seeing: I.Lindos II 487.1-3 and Hdt. 2.37.5

Abstract

This paper focuses on the request not to look at breast-fed children attested at the beginning of the cathartic regulation from the sanctuary of Athena Lindia in Rhodes (I.Lindos II 487 = LSS 91). We highlight uniqueness of visual taboos in extant Greek sacred regulations, and suggest that the stipulation from the Lindian sanctuary of Athena may have been influenced by Egyptian purity precepts.

Keywords

• abstentions,Athena Lindia,beans,nursing,pollution,purity,visual taboo

Görme Yoluyla Dinî Kirlenme: I.Lindos II 487.1-3 ve Hdt. 2.37.5

Abstract

Bu makale, Rhodos'taki Athena Lindia Tapınağı'nda olan katartik düzenlemenin (I.Lindos II 487 = LSS 91) baş kısmında belirtilmiş olan 'emzirilen çocuklara bakmama' isteği üzerine odaklanmıştır. Yazarlar, mevcut Yunan dinî düzenlemelerindeki görsel tabuların eşsizliğinin altını çizmekte ve Athena Lindia Tapınağı'ndaki bu koşulun Mısır “saflık” kaidelerinden etkilenmiş olabileceğini önermektedirler. Yazarlar, genel anlamda “temiz” bir kişinin “saf” bir insana dönüştüğü ve bu dönüşümün sadece fizikî açıdan değil, aynı zamanda dindarlık, sosyal olarak kabul görmüşlük, politik olarak doğruluk ve kültürel olarak arınmışlık açılarından da gerçekleştiği düşüncesinin olumsuz yanı da olduğunu belirtmektedirler. Zira “saf” sözcüğünün “iyi” ve “saf olmayan”ın ise “kötü” olarak algılanması zarar verici bir olgu olarak görünmektedir. Hem antik dönemde hem de günümüzde dini kıyımlar, ırkçı yaklaşımlar gibi “kirletici” azınlıkları hedef alarak etnik ve sosyal “saflık” mitini sürdüren politikalar neticesinde “saflık” doktrini tehlikeli bir ayrımcılık aygıtı olarak kullanılmaktadır. Dinsel anlamda “saflık” kavramı ise duyusal düzeyde bulunmakta, sonuç olarak kişi saf ya da saf olmayan yiyecekler yiyebilmekte, nesnelere dokunabilmekte, aynı zamanda saf ya da saf olmayan kelimeler duyabilmekte ve görüntülere bakabilmektedir.

Bilgimiz dahilinde Yunan dini için detaylı bir amentü olmamakla birlikte, yak. 500 epigrafik metin Yunan dinî uygulamalarına ilişkin, özellikle de saflık ve kirlilik konularındaki bazı dogmatik detayları vermektedir. Dokunmak, yemek ve koklamak gibi duyular, saflık ve kirlilik olgularıyla bağlantılıydı. Bununla birlikte saflığı tehlikeye düşürebilecek şeylere bakmama gibi bir istek dinî düzenlemelerde çok nadiren görünmektedir. Bu tip bir durum Athena Lindia Tapınağı'nda, İ.S. 2.-3. yy.'da yazılmış olan bir yazıtta mevcuttur (I.Lindos II 487). Bununla birlikte, bu kısıtlama büyük olasılıkla Mısır saflık ilkeleriyle etkileşimlidir. Eski Yunan dinindeki kirletici unsurlar kan, cinsellik, çeşitli tabu nesnelerinden başlayıp hamile bir kadının ya da cesedin bulunduğu bir evdeki fiziksel mevcudiyete kadar uzamaktadır. Benzer olarak yeme içmede, koklamada, dokunmada benzer kısıtlamalar bulunmakta, duyma ve görme yoluyla kirlenmeye ise az da olsa rastlanmaktadır. Athena Lindia Tapınağı'ndaki saflık kıstasları arasında, “çocuklara emzirilirken bakılmaması” beklentisi bulunmaktadır. Bu şekilde bazı görüntülere bakmama beklentisi sıra dışıdır. Bu, şu ana kadar bilinen yazıtlar içerisinde bu tip bir beklentinin olduğu tek yazıttır. Bunun arkasında, anne sütünün bir vücut sıvısı olması, emziren annenin korunması ya da çocukların nazardan korunması olabileceği gibi fikirler olsa da bu bir görsel tabu niteliğindedir. Bununla birlikte Herodotos'un Mısırlıların kirlilik kaynağını görmeye bile tahammül edemediklerini belirtmesi, Athena Lindia Tapınağı'nın, arkeolojik verilerin de desteklediği üzere, Mısır'la mitolojik ve tarihsel ilişkisinin güçlü olması, bu kısıtlamanın Mısır'la ilişkili olması gerektiğini düşündürmektedir.

Keywords

• kaçınma,Athena Lindia,fasulye,emzirme,kirlilik,saflık,görsel tabu

References

1. A. W. Bulloch, Callimachus, The Fifth Hymn. Edited with Introduction and Commentary, Cambridge 1985.
2. -
3. W. Burkert, Greek Religion, Archaic and Classical, Malden, MA, Oxford 1985.
4. M. Carbon – V. Pirenne-Delforge, Beyond Greek “Sacred Laws”, Kernos 25, 2012, 163-182.
5. A. Chaniotis, Reinheit des Körpers - Reinheit der Seele in den griechischen Kultgesetzen, in: J. Assmann - Th. Sundermeier (edd.), Schuld, Gewissen und Person, Gütersloh 1997, 142-179.
6. A. Chaniotis, Greek Ritual Purity: From Automatisms to Moral Distinctions, in: P. Roesch, U. Simon (edd.), How Purity is Made, Wiesbaden 2012, 123-139.
7. M. Douglas, Purity and Danger. An analysis of concept of pollution and taboo, London 1966.
8. R. Gagné, Ancestral Fault in Ancient Greece, Cambridge 2013.

9. S. Gödde, Euphemia. Die gute Rede in Kult und Literatur der griechischen Antike, Heidelberg 2011.
10. L. M. Günther, Concepts of purity in ancient Greece, with particular emphasis on sacred sites, in: Ch. Frevel – Ch. Nihan (edd.), Purity and the Forming of Religious Traditions in the Ancient Mediterranean and Ancient Judaism, Leiden – Boston 2013, 245-260.
11. Th. Hadzisteliou Price, Kourotrophos: Cults and Representations of the Greek Nursing Deities, Leiden 1978.
12. J. Laskaris, Nursing Mothers in Greek and Roman Medicine, AJA 112, 2008, 459-464.
13. E. Lupu, Greek Sacred Law. A Collection of New Documents (NGSL), Leiden, Boston 2005.
14. L.R. Martin – P. Pachis (edd.), Imagistic Traditions in the Graeco-Roman World: A Cognitive Modeling of History of Religions Research, Thessaloniki 2009.
15. L. Moulinier, Le pur et l'impur dans la pensée des Grecs, d; Homére a Aristote, Paris 1952.
16. R. Parker, Miasma, Oxford 1983.
17. R. Parker, What are Sacred Laws?, in: E. M. Harris - L. Rubinstein (edd.), The Law and the Courts in Ancient Greece, London 2004, 57-70.
18. A. Petrovic – I. Petrovic, Inner Purity in Early Greek Religion (forthcoming).
19. N. Robertson, The concept of purity in Greek sacred laws, in: Ch. Frevel – Ch. Nihan (edd.), Purity and the Forming of Religious Traditions in the Ancient Mediterranean and Ancient Judaism, Leiden – Boston 2013, 195-244.
20. Th. Wächter, Reinheitsvorschriften im griechischen Kult, (Religionsgeschichtliche Versuche und Vorarbeiten IX 1, Giessen 1910.
21. H. Whitehouse, Inside the Cult: Religious Innovation and Transmission in Papua New Guinea, Oxford 1995.
22. H. Whitehouse, Modes of religiosity: a cognitive theory of religious transmission, Walnut Creek 2004.