Misis Köprüsü’nün Yapım Tarihi

Öz

Korakesion ile Aleksandria Kat’Isson arasında uzanan Cilicia Bölgesi; kuzeyde Toroslar, güneyde Akdeniz tarafından sınırlandırılmaktadır. Kaynaklar tarafından Cilicia olarak tanımlanan bölge Doğu ve Batı toplumları arasında doğal bir köprü görevi görmekte ve farklı kültürler arasında iletişim sağlayan önemli bir güzergâh da bölgeden geçmektedir. Gülek Geçidini aşan güzergâh, Tarsus üzerinden Misis’e ulaşmakta ve ardından Mezopotamya’ya yönelmektedir. Bu güzergâhının önemli duraklarından birini temsil eden Mopsu(h)estia (= Misis)’da dokuz kemerli Misis köprüsü konumlanmaktadır. Köprünün ilk inşası Roma dönemi ile ilişkilendirilse de ne zaman ve hangi imparator yönetiminde inşa edildiği tartışmalıdır. Bazı araştırmacılar onun inşasını Valerianus dönemiyle ilişkilendirirken, bazıları da II. Constantius dönemine atfetmektedirler.
Çalışmanın amacı, Misis köprüsünün inşa tarihine yönelik yeni bir görüş ortaya koymaktır. Köprünün konumlandığı güzergâh konusundaki antik kaynak aktarımları, buradaki yolun ciddiyetini ortaya koyar niteliktedir. Ayrıca İmparatorluk döneminin başlarından itibaren doğudaki karışıklıklara müdahalede Roma’nın hassas bir tutum benimsediği de bilinmektedir. Gerek lejyonların hareketleri gerekse de lojistik destek açısından, bu güzergâhın Roma için önem arz ettiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla köprünün inşa tarihi olarak önerilen her iki görüşün de tartışmalı olduğu ve önerilen tarihlerin köprü için çok geç olduğu görülmektedir. Bu nedenle erken dönem kayıtları, arkeolojik bulgular ve tarihsel süreç dikkate alınarak köprünün kronolojik problemleri hakkında yeni bir öneri geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Misis Köprüsü
• Roma Dönemi
• İmparator Vespasianus
• XVI. Lejyon Flavia Firma
• Miltaşı

The Construction Date of the Misis Bridge

Abstract

The Cilicia Region, which stretches between Korakesion and Alexandria Kat'Isson, is bordered by the Taurus Mountains in the north and the Mediterranean Sea in the south. Defined as Cilicia by the sources, the region serves as a natural bridge between Eastern and Western societies, and a significant route that provides communication between different cultures also passes through the region. Crossing the Gülek Pass, the route reaches Misis via Tarsus, then heads towards Mesopo-tamia. The nine-arch Misis Bridge is situated in Mopsu(h)estia (= Misis), which represents one of the important stops of this route. Even though the original construction of the bridge is associated with the Roman period, when and under which emperor it was built is controversial. Some resear¬chers relate the construction to the Valerian period, whereas others attribute it to the period of Constantius II.
The aim of the study is to put forward a new view on the construction date of the Misis bridge. The ancient sources concerning the route, on which the bridge is located, reveal the significance of the road here. Additionally, it is also known that from the beginning of the Imperial period, Rome adopted a sensitive attitude in intervening in the turmoil in the east. It is understood that this route is of particular importance for Rome in relation to both the movements of the legions and the logistical support. Accordingly, it is seen that both views suggested as the construction date of the bridge are disputable and the suggested dates are too late for the bridge. Therefore, considering the early historical records, archaeological findings and the historical process, a new proposal has been developed regarding the chronological problems of the bridge.

Keywords

• The Misis Bridge
• Roman Period
• Emperor Vespasian
• XVI. Legio Flavia Firma
• Milestone

References

1. M. Alaboz, Mimar Sinan Köprülerinin Güncel Durum Değerlendirmesi ve Kapuağası Köprüsü Restorasyon Projesi, İstanbul 2008.
2. F. Alioğlu, Geleneksel Yapı Elemanları, İstanbul 1991.
3. M. U. Anabolu, Küçük Asya Sikkeleri Üzerindeki Köprü Betimlemeleri, Belleten CLIX, 1995, 323-326.
4. M. Bektaşoğlu, Anadolu Şehrinin Su Yapıları, Ankara 2013.
5. H. Buyruk, Çukurova’yı Orta Anadolu’ya Bağlayan Kuzey Kervanyolu, in: Y. Kurt- M. Fatih Sansar (eds.), Tarihte Adana ve Çukurova, Ankara 2016, 1-25.
6. K. Çeçen, Köprü, in: Türk İslam Ansiklopedisi Cilt 26, Ankara 2002, 252-255.
7. C. Çulpan, Türk Taş Köprüleri, Ankara 2002.
8. Y. Demiriz, Osmanlı Mimarisinde Süsleme I: Erken Devir (1300-1453), İstanbul 1979.

9. V. Galliazzo, I Ponti Romani (Vol. I), Canova 1994.
10. F. U. Gençer – M. F. Turan, The Masonry Techniques of a Historical Bridge in Hypokremnos (İçmeler), METU JFA 1, 2017, 187-207.
11. A. Gerçek – M. N. Yastı, Neronias-Eirenepolis Kurtarma Kazısı: İlk Bulgular, Çukurova Araştırmaları Dergisi 2/ Cilt II, 2016, 14-31.
12. B. V. Head, Historia Numorum. A Manual of Greek Numismatics, Oxford 1887.
13. F. Hild – H. Hellenkemper, Kilikien und Isaurian, Vienna 1990, TIB 5.
14. J. Keil – A. Wilhelm, Denkmäler aus dem Rauhen Kilikien, Manchester 1931, MAMA 3.
15. V. Langlois, Voyage dans la Cilicie et dans les Montagnes du Taurus: Exécuté pendant les années 1851-1853, Paris 1861.
16. D. Magie, Roman Rule in Asia Minor, New Jersey 1950.
17. T. B. Mitford, Roman Rough Cilicia, ANRW 7, 1980, 1230-1261.
18. C. O’Connor, Roman Bridges, Cambridge 1993.
19. C. O’Connor, Bridges, in: M. Gagarin – E. Fantham (eds.), The Oxford Encyclopedia of Ancient Greece and Rome (Oxford University Press on Demand 1), New York 2010, 24-25.
20. T. Pekary, Kaiser Valerians Brückenbau bei Mopsos in Kilikien, in: A. Alföldi (ed.), Historia Augusta Colloquium 1964-1965, Bonn 1966, 139-141.
21. F. Pekin – H. F. Yılmaz, Türkiye’nin Kültür Mirası: 100 Köprü, İstanbul 2008.
22. M. H. Sayar, Antike Strassenverbindungen Kilikiens in der römischen Kaiserzeit, Geographika Historia 17, 1992, 452-473.
23. M. H. Sayar, Kilikya’da Epigrafi ve Tarihi Coğrafya Araştırmaları 2002, XXI. AST/Cilt I, 2004, 155-168.
24. M. H. Sayar, Kilikya Yüzey Araştırmaları 2009, XXVIII. AST/Cilt 2, 2011, 247-250.
25. M. H. Sayar, Römische Straßen und Meilensteine im Ebenen Kilikien, in: A. Kolb (ed), Roman Roads. New Evidence- New Perspectives, Bonn 2019, 147-165.
26. M. H. Strickland, Roman Building Materials, Construction Methods, and Architecture: The identity of an Empire, South Carelino 2010.
27. M. B. Şenocak, Anadolu’da Roma Lejyonları ve Askeri Birlikler, Konya 2014.
28. G. Tanyeli, Türkiye Köprüleri, in: M. Germen – G. Tanyeli – M. Sözen (eds.), Türkiye’nin Köprüleri, İstanbul 2000, 10-24.
29. G. Tunç, Taş Köprülerimiz, Ankara 1978.
30. H. G. Tyrrell, History of Bridge Engineering, London 1911.
31. T. Uçar – G. Şakar, Kemerlerin Statik Analizi için Basitleştirilmiş bir Yaklaşım, Dumlupınar Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 24, 2011, 35-42.
32. A. Ünal, Eski Çağlarda Çukurova’nın Tarihi Coğrafyası ve Kizzuwatna (Adana) Krallığının Siyasi Tarihi, ÇÜSBED 15, 2006, 15-44.
33. A. Ünal – S. Girginer, Kilikya-Çukurova: İlk Çağlardan Osmanlılar Dönemine Kadar Kilikya’da Tarihi Coğrafya, Tarih ve Arkeoloji, İstanbul 2007.
34. H. Von Aulock, Die Münzprägung der Kilikischen Stadt Mopsos, Archäologischer Anzeiger 2, 1963, 231-278.
35. E. Yıldırım, Roma İmparatorluğu’nun Doğu Sınırını Korumak İçin Fırat Nehri Boyunca Kurulan Lejyonlar, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 13/4, 2013, 167-182.
36. C. Yurtsever, Yüreğir Tarihi, Ankara 2018.