Review

GIDA GÜVENLİĞİ İLE ÇEVRE VE İNSAN SAĞLIĞI AÇISINDAN ÇEVRESEL KİRLETİCİLERİN ORAL YOLDAN İN VİTRO BİYOERİŞİLEBİLİRLİĞİ ÇALIŞMALARININ DETAYLI BİR İNCELEMESİ

Number: Advanced Online Publication March 11, 2026
EN TR

GIDA GÜVENLİĞİ İLE ÇEVRE VE İNSAN SAĞLIĞI AÇISINDAN ÇEVRESEL KİRLETİCİLERİN ORAL YOLDAN İN VİTRO BİYOERİŞİLEBİLİRLİĞİ ÇALIŞMALARININ DETAYLI BİR İNCELEMESİ

Abstract

Günümüzde küreselleşme, dünya nüfusunun artışı, sanayinin gelişmesi ve endüstriyel alanların hızla artması gibi pek çok sebep çevresel kirleticilerin biyosfere salınımına neden olmaktadır. Organik kirleticiler, ağır metaller, mikroplastikler gibi pek çok kirletici, gıda güvenliğini, insan ve çevre sağlığını doğrudan tehdit etmektedir. Çevresel kirleticilerin insan ve çevre sağlığı açısından riskleri değerlendirilirken genellikle ortamdaki kirletici oranları göz önünde bulundurulmakta, kirleticinin insan vücuduna alınma oranı göz ardı edilmektedir. Bu noktada, son yıllarda odak haline gelmiş olan, sindirim süreci sırasında gıda matrislerinden salınan ve bağırsak duvarı yoluyla emilmeye hazır olan bileşik miktarını ifade eden ‘biyoerişilebilirlik’ kavramı öne çıkmaktadır. Bu derleme çalışmasında, çevresel kirleticileri konu alan in vitro oral biyoerişilebilirlik çalışmalarının detaylı bir incelemesi yapılmıştır. Mevcut bilgiler ışığında çevresel kirleticilerin biyoerişilebilirliğinin iç ve dış faktörlerden nasıl etkilendiği konusunda genel bir bakış sunulmaya çalışılmıştır.

Keywords

Thanks

Çalışmamıza sunduğu teknik desteklerinden ve gösterdiği yoğun ilgilerinden ötürü Sayın Asım Kaya’ya teşekkür ederiz.

References

  1. Alankarage, D., Betts, A., Scheckel, KG., Herde, C., Cavallaro, M., Juhasz, AL. (2024). Remediation options to reduce bioaccessible and bioavailable lead and arsenic at a smelter impacted site-consideration of treatment efficacy. Environmental Pollution, 15;341:122881, doi: 10.1016/j.envpol.2023.122881.
  2. Armada, D., Martinez-Fernandez, A., Celeiro, M., Dagnac, T., Llompart, M. (2023). Assessment of the bioaccessibility of PAHs and other hazardous compounds present in recycled tire rubber employed in synthetic football fields. Science of The Total Environment, 20;857(Pt 2):159485, doi: 10.1016/j.scitotenv.2022.159485.
  3. Baranowska-Wójcik, E., Szwajgier, D., Jośko, I., Pawlikowska-Pawlęga, B., Gustaw, K. (2022). Smoothies reduce the "bioaccessibility" of TiO2 (E 171) in the model of the ın vitro gastrointestinal tract. Nutrients, 25;14(17):3503, doi: 10.3390/nu14173503.
  4. Charette, T., Bueno Dalto, D., Rosabal, M., Matte, JJ., Amyot, M. (2021). Assessment of in vitro bioaccessibility and in vivo oral bioavailability as complementary tools to better understand the effect of cooking on methylmercury, arsenic, and selenium in tuna. Toxics, 3;9(2):27, doi: 10.3390/toxics9020027.
  5. Chen, XJ., Ma, JJ., Yu, RL., Hu, GR., Yan Y. 2022. Bioaccessibility of microplastic-associated heavy metals using an in vitro digestion model and its implications for human health risk assessment. Environmental Science and Pollution Research International, 29(51):76983-76991, doi: 10.1007/s11356-022-20983-8.
  6. Cianciosi, D., Forbes-Hernández, TY., Afrin, S., Gasparrini, M., Quiles, JL., Gil, E., &, Giampieri, F. (2020). The influence of in vitro gastrointestinal digestion on the anticancer activity of manuka honey. Antioxidants (Basel), 10;9(1):64, doi:10.3390/antiox9010064.
  7. Cioca, AA., Langerholc, T., Tušar, L. (2022). Implementation of food matrix effects into chemical food contaminant risk assessment. EFSA Journal, 14;20(Suppl 2):e200905, doi: 10.2903/j.efsa.2022.e200905.
  8. Corona Sánchez, JE., González Chávez, MDCA., Carrillo González, R., Scheckel, K., Tapia Maruri, D., García Cue, JL. (2021). Metal(loid) bioaccessibility of atmospheric particulate matter from mine tailings at Zimapan, Mexico. Environmental Science and Pollution Research International, 28(15):19458-19472, doi: 10.1007/s11356-020-11887-6.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Nutrition and Dietetics (Other), Food Engineering

Journal Section

Review

Early Pub Date

March 11, 2026

Publication Date

March 11, 2026

Submission Date

August 12, 2025

Acceptance Date

December 29, 2025

Published in Issue

Year 2026 Number: Advanced Online Publication

APA
Kaya, Ş., & Kaya, E. (2026). GIDA GÜVENLİĞİ İLE ÇEVRE VE İNSAN SAĞLIĞI AÇISINDAN ÇEVRESEL KİRLETİCİLERİN ORAL YOLDAN İN VİTRO BİYOERİŞİLEBİLİRLİĞİ ÇALIŞMALARININ DETAYLI BİR İNCELEMESİ. Gıda, Advanced Online Publication. https://izlik.org/JA66ZA49CC
AMA
1.Kaya Ş, Kaya E. GIDA GÜVENLİĞİ İLE ÇEVRE VE İNSAN SAĞLIĞI AÇISINDAN ÇEVRESEL KİRLETİCİLERİN ORAL YOLDAN İN VİTRO BİYOERİŞİLEBİLİRLİĞİ ÇALIŞMALARININ DETAYLI BİR İNCELEMESİ. The Journal of Food. 2026;(Advanced Online Publication). https://izlik.org/JA66ZA49CC
Chicago
Kaya, Şeyda, and Ensar Kaya. 2026. “GIDA GÜVENLİĞİ İLE ÇEVRE VE İNSAN SAĞLIĞI AÇISINDAN ÇEVRESEL KİRLETİCİLERİN ORAL YOLDAN İN VİTRO BİYOERİŞİLEBİLİRLİĞİ ÇALIŞMALARININ DETAYLI BİR İNCELEMESİ”. Gıda, no. Advanced Online Publication. https://izlik.org/JA66ZA49CC.
EndNote
Kaya Ş, Kaya E (March 1, 2026) GIDA GÜVENLİĞİ İLE ÇEVRE VE İNSAN SAĞLIĞI AÇISINDAN ÇEVRESEL KİRLETİCİLERİN ORAL YOLDAN İN VİTRO BİYOERİŞİLEBİLİRLİĞİ ÇALIŞMALARININ DETAYLI BİR İNCELEMESİ. Gıda Advanced Online Publication
IEEE
[1]Ş. Kaya and E. Kaya, “GIDA GÜVENLİĞİ İLE ÇEVRE VE İNSAN SAĞLIĞI AÇISINDAN ÇEVRESEL KİRLETİCİLERİN ORAL YOLDAN İN VİTRO BİYOERİŞİLEBİLİRLİĞİ ÇALIŞMALARININ DETAYLI BİR İNCELEMESİ”, The Journal of Food, no. Advanced Online Publication, Mar. 2026, [Online]. Available: https://izlik.org/JA66ZA49CC
ISNAD
Kaya, Şeyda - Kaya, Ensar. “GIDA GÜVENLİĞİ İLE ÇEVRE VE İNSAN SAĞLIĞI AÇISINDAN ÇEVRESEL KİRLETİCİLERİN ORAL YOLDAN İN VİTRO BİYOERİŞİLEBİLİRLİĞİ ÇALIŞMALARININ DETAYLI BİR İNCELEMESİ”. Gıda. Advanced Online Publication (March 1, 2026). https://izlik.org/JA66ZA49CC.
JAMA
1.Kaya Ş, Kaya E. GIDA GÜVENLİĞİ İLE ÇEVRE VE İNSAN SAĞLIĞI AÇISINDAN ÇEVRESEL KİRLETİCİLERİN ORAL YOLDAN İN VİTRO BİYOERİŞİLEBİLİRLİĞİ ÇALIŞMALARININ DETAYLI BİR İNCELEMESİ. The Journal of Food. 2026. Available at https://izlik.org/JA66ZA49CC.
MLA
Kaya, Şeyda, and Ensar Kaya. “GIDA GÜVENLİĞİ İLE ÇEVRE VE İNSAN SAĞLIĞI AÇISINDAN ÇEVRESEL KİRLETİCİLERİN ORAL YOLDAN İN VİTRO BİYOERİŞİLEBİLİRLİĞİ ÇALIŞMALARININ DETAYLI BİR İNCELEMESİ”. Gıda, no. Advanced Online Publication, Mar. 2026, https://izlik.org/JA66ZA49CC.
Vancouver
1.Şeyda Kaya, Ensar Kaya. GIDA GÜVENLİĞİ İLE ÇEVRE VE İNSAN SAĞLIĞI AÇISINDAN ÇEVRESEL KİRLETİCİLERİN ORAL YOLDAN İN VİTRO BİYOERİŞİLEBİLİRLİĞİ ÇALIŞMALARININ DETAYLI BİR İNCELEMESİ. The Journal of Food [Internet]. 2026 Mar. 1;(Advanced Online Publication). Available from: https://izlik.org/JA66ZA49CC

35997    GIDA / The Journal of FOOD is licensed under a Creative Commons Attribution-Non Commercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0).