Derleme

GIDA GÜVENLİĞİ İLE ÇEVRE VE İNSAN SAĞLIĞI AÇISINDAN ÇEVRESEL KİRLETİCİLERİN ORAL YOLDAN İN VİTRO BİYOERİŞİLEBİLİRLİĞİ ÇALIŞMALARININ DETAYLI BİR İNCELEMESİ

Sayı: Advanced Online Publication 11 Mart 2026
PDF İndir
EN TR

GIDA GÜVENLİĞİ İLE ÇEVRE VE İNSAN SAĞLIĞI AÇISINDAN ÇEVRESEL KİRLETİCİLERİN ORAL YOLDAN İN VİTRO BİYOERİŞİLEBİLİRLİĞİ ÇALIŞMALARININ DETAYLI BİR İNCELEMESİ

Öz

Günümüzde küreselleşme, dünya nüfusunun artışı, sanayinin gelişmesi ve endüstriyel alanların hızla artması gibi pek çok sebep çevresel kirleticilerin biyosfere salınımına neden olmaktadır. Organik kirleticiler, ağır metaller, mikroplastikler gibi pek çok kirletici, gıda güvenliğini, insan ve çevre sağlığını doğrudan tehdit etmektedir. Çevresel kirleticilerin insan ve çevre sağlığı açısından riskleri değerlendirilirken genellikle ortamdaki kirletici oranları göz önünde bulundurulmakta, kirleticinin insan vücuduna alınma oranı göz ardı edilmektedir. Bu noktada, son yıllarda odak haline gelmiş olan, sindirim süreci sırasında gıda matrislerinden salınan ve bağırsak duvarı yoluyla emilmeye hazır olan bileşik miktarını ifade eden ‘biyoerişilebilirlik’ kavramı öne çıkmaktadır. Bu derleme çalışmasında, çevresel kirleticileri konu alan in vitro oral biyoerişilebilirlik çalışmalarının detaylı bir incelemesi yapılmıştır. Mevcut bilgiler ışığında çevresel kirleticilerin biyoerişilebilirliğinin iç ve dış faktörlerden nasıl etkilendiği konusunda genel bir bakış sunulmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Teşekkür

Çalışmamıza sunduğu teknik desteklerinden ve gösterdiği yoğun ilgilerinden ötürü Sayın Asım Kaya’ya teşekkür ederiz.

Kaynakça

  1. Alankarage, D., Betts, A., Scheckel, KG., Herde, C., Cavallaro, M., Juhasz, AL. (2024). Remediation options to reduce bioaccessible and bioavailable lead and arsenic at a smelter impacted site-consideration of treatment efficacy. Environmental Pollution, 15;341:122881, doi: 10.1016/j.envpol.2023.122881.
  2. Armada, D., Martinez-Fernandez, A., Celeiro, M., Dagnac, T., Llompart, M. (2023). Assessment of the bioaccessibility of PAHs and other hazardous compounds present in recycled tire rubber employed in synthetic football fields. Science of The Total Environment, 20;857(Pt 2):159485, doi: 10.1016/j.scitotenv.2022.159485.
  3. Baranowska-Wójcik, E., Szwajgier, D., Jośko, I., Pawlikowska-Pawlęga, B., Gustaw, K. (2022). Smoothies reduce the "bioaccessibility" of TiO2 (E 171) in the model of the ın vitro gastrointestinal tract. Nutrients, 25;14(17):3503, doi: 10.3390/nu14173503.
  4. Charette, T., Bueno Dalto, D., Rosabal, M., Matte, JJ., Amyot, M. (2021). Assessment of in vitro bioaccessibility and in vivo oral bioavailability as complementary tools to better understand the effect of cooking on methylmercury, arsenic, and selenium in tuna. Toxics, 3;9(2):27, doi: 10.3390/toxics9020027.
  5. Chen, XJ., Ma, JJ., Yu, RL., Hu, GR., Yan Y. 2022. Bioaccessibility of microplastic-associated heavy metals using an in vitro digestion model and its implications for human health risk assessment. Environmental Science and Pollution Research International, 29(51):76983-76991, doi: 10.1007/s11356-022-20983-8.
  6. Cianciosi, D., Forbes-Hernández, TY., Afrin, S., Gasparrini, M., Quiles, JL., Gil, E., &, Giampieri, F. (2020). The influence of in vitro gastrointestinal digestion on the anticancer activity of manuka honey. Antioxidants (Basel), 10;9(1):64, doi:10.3390/antiox9010064.
  7. Cioca, AA., Langerholc, T., Tušar, L. (2022). Implementation of food matrix effects into chemical food contaminant risk assessment. EFSA Journal, 14;20(Suppl 2):e200905, doi: 10.2903/j.efsa.2022.e200905.
  8. Corona Sánchez, JE., González Chávez, MDCA., Carrillo González, R., Scheckel, K., Tapia Maruri, D., García Cue, JL. (2021). Metal(loid) bioaccessibility of atmospheric particulate matter from mine tailings at Zimapan, Mexico. Environmental Science and Pollution Research International, 28(15):19458-19472, doi: 10.1007/s11356-020-11887-6.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Beslenme ve Diyetetik (Diğer), Gıda Mühendisliği

Bölüm

Derleme

Erken Görünüm Tarihi

11 Mart 2026

Yayımlanma Tarihi

11 Mart 2026

Gönderilme Tarihi

12 Ağustos 2025

Kabul Tarihi

29 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: Advanced Online Publication

Kaynak Göster

APA
Kaya, Ş., & Kaya, E. (2026). GIDA GÜVENLİĞİ İLE ÇEVRE VE İNSAN SAĞLIĞI AÇISINDAN ÇEVRESEL KİRLETİCİLERİN ORAL YOLDAN İN VİTRO BİYOERİŞİLEBİLİRLİĞİ ÇALIŞMALARININ DETAYLI BİR İNCELEMESİ. Gıda, Advanced Online Publication. https://izlik.org/JA66ZA49CC
AMA
1.Kaya Ş, Kaya E. GIDA GÜVENLİĞİ İLE ÇEVRE VE İNSAN SAĞLIĞI AÇISINDAN ÇEVRESEL KİRLETİCİLERİN ORAL YOLDAN İN VİTRO BİYOERİŞİLEBİLİRLİĞİ ÇALIŞMALARININ DETAYLI BİR İNCELEMESİ. GIDA. 2026;(Advanced Online Publication). https://izlik.org/JA66ZA49CC
Chicago
Kaya, Şeyda, ve Ensar Kaya. 2026. “GIDA GÜVENLİĞİ İLE ÇEVRE VE İNSAN SAĞLIĞI AÇISINDAN ÇEVRESEL KİRLETİCİLERİN ORAL YOLDAN İN VİTRO BİYOERİŞİLEBİLİRLİĞİ ÇALIŞMALARININ DETAYLI BİR İNCELEMESİ”. Gıda, sy Advanced Online Publication. https://izlik.org/JA66ZA49CC.
EndNote
Kaya Ş, Kaya E (01 Mart 2026) GIDA GÜVENLİĞİ İLE ÇEVRE VE İNSAN SAĞLIĞI AÇISINDAN ÇEVRESEL KİRLETİCİLERİN ORAL YOLDAN İN VİTRO BİYOERİŞİLEBİLİRLİĞİ ÇALIŞMALARININ DETAYLI BİR İNCELEMESİ. Gıda Advanced Online Publication
IEEE
[1]Ş. Kaya ve E. Kaya, “GIDA GÜVENLİĞİ İLE ÇEVRE VE İNSAN SAĞLIĞI AÇISINDAN ÇEVRESEL KİRLETİCİLERİN ORAL YOLDAN İN VİTRO BİYOERİŞİLEBİLİRLİĞİ ÇALIŞMALARININ DETAYLI BİR İNCELEMESİ”, GIDA, sy Advanced Online Publication, Mar. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA66ZA49CC
ISNAD
Kaya, Şeyda - Kaya, Ensar. “GIDA GÜVENLİĞİ İLE ÇEVRE VE İNSAN SAĞLIĞI AÇISINDAN ÇEVRESEL KİRLETİCİLERİN ORAL YOLDAN İN VİTRO BİYOERİŞİLEBİLİRLİĞİ ÇALIŞMALARININ DETAYLI BİR İNCELEMESİ”. Gıda. Advanced Online Publication (01 Mart 2026). https://izlik.org/JA66ZA49CC.
JAMA
1.Kaya Ş, Kaya E. GIDA GÜVENLİĞİ İLE ÇEVRE VE İNSAN SAĞLIĞI AÇISINDAN ÇEVRESEL KİRLETİCİLERİN ORAL YOLDAN İN VİTRO BİYOERİŞİLEBİLİRLİĞİ ÇALIŞMALARININ DETAYLI BİR İNCELEMESİ. GIDA. 2026. Available at https://izlik.org/JA66ZA49CC.
MLA
Kaya, Şeyda, ve Ensar Kaya. “GIDA GÜVENLİĞİ İLE ÇEVRE VE İNSAN SAĞLIĞI AÇISINDAN ÇEVRESEL KİRLETİCİLERİN ORAL YOLDAN İN VİTRO BİYOERİŞİLEBİLİRLİĞİ ÇALIŞMALARININ DETAYLI BİR İNCELEMESİ”. Gıda, sy Advanced Online Publication, Mart 2026, https://izlik.org/JA66ZA49CC.
Vancouver
1.Şeyda Kaya, Ensar Kaya. GIDA GÜVENLİĞİ İLE ÇEVRE VE İNSAN SAĞLIĞI AÇISINDAN ÇEVRESEL KİRLETİCİLERİN ORAL YOLDAN İN VİTRO BİYOERİŞİLEBİLİRLİĞİ ÇALIŞMALARININ DETAYLI BİR İNCELEMESİ. GIDA [Internet]. 01 Mart 2026;(Advanced Online Publication). Erişim adresi: https://izlik.org/JA66ZA49CC

by-nc.png       GIDA Dergisi Creative Commons Atıf-Gayri Ticari 4.0 (CC BY-NC 4.0) Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.