II. Meşrutiyetten Erken Cumhuriyet’e Türkiye’de Kızamık ve Kızamıkla Mücadele (1908-1938)
Abstract
Bu çalışmada II. Meşrutiyet Dönemi’nden Erken Cumhuriyet’e Türkiye’de bir kamu sağlığı sorunu olarak kızamık ve kızamıkla mücadele kapsamında alınan önlemler ve uygulanan tedavi yöntemleri ele alındı. Bilindiği üzere kızamık çok eski zamanlardan beri bilinen ve tarih boyunca dünyanın çeşitli yerlerinde endemik boyutta ortaya çıkarak toplum hayatının ve gündelik yaşamın düzenini bozan bir salgın ve bulaşıcı hastalıktır. 19. yüzyılda ve 20. yüzyılın ilk yarısında dünya genelinde pek çok ülkede yaygın ölçüde görülen kızamık, Osmanlı Devleti ve Cumhuriyet’in ilk yıllarında Türkiye’de de salgın halini alarak yol açtığı diğer hastalıklar nedeniyle binlerce çocuğun ölümüne neden oldu. Çalışmanın amacı; II. Meşrutiyet ve Erken Cumhuriyet dönemlerinde kızamık salgınlarının boyutlarını ve endemik olarak ortaya çıkan kızamık salgınlarının meydana geldiği yerlerde yol açtığı sorunlara ve sebep olduğu kayıplara dair bilgi vermektir. Çalışmada, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığının değişik fonlarında bulunan arşiv belgelerinden, dönemin süreli yayınlarından elde edilen makale ve köşe yazılarından ve konuyla ilgili araştırma eserlerinden faydalanıldı. Dönem kaynaklarından elde edilen bilgiler dâhilinde bahsedilen hastalığa dair ampirik veriler ortaya konulmaya çalışıldı.
Keywords
References
- Anday, K.R. Sağlık Bahisleri (Çocukları Geçici Hastalıklardan Koruma), Cumhuriyet, 14 Ağustos 1936, 5.
- Baltacı, C. (2010). İslam Medeniyeti Tarihi. İstanbul: M. Ü. İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları.
- Besim Ömer, (1892). Kızamık ve Kızıl Hastalık, Servet-î Fünun, 2-4: 91, 195-198.
- Dağ, M. (2021). Urfa’da Sağlık (1900-1950) Hastaneler, Eczaneler, Hekimler ve Hastalıklar. İstanbul: Hiper Yayın.
- Dufestel. (1928). Mektep Hastalıkları, İçtihad, 23 (243), 4645-4647.
- Gül, A. (2009). XIX. Yüzyılda Erzincan Kazasında Salgın Hastalıklar (Kolera, Frengi, Çiçek ve Kızamık), A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 41, 239-270.
- Hacımustafaoğlu, M. – Bülbül, B. (2020). Kızamık Enfeksiyonu ve Korunma, Klinik Tıp Pediatri Dergisi, 12 (1), 5-10.
- İnci, R. – Kay, M. A. – Emre, O. (2022). “Çocuk ve Hastalık”, Çocuk ve Hastane, ed. Oğuz Emre-Ayşegül Ulutaş: 49-59. Nobel Yayınları, Ankara.
- Kılıç, O. (2020). “Tarihte Küresel Salgın Hastalıklar ve Toplum Hayatına Etkileri”, Küresel Salgının Anatomisi İnsan ve Toplumun Geleceği, ed. Muzaffer Şeker vd: 19-57. TDV Matbaacılık, Ankara.
- Kızamık Hakkında Birkaç Söz, Afiyet, 1 (6), 1329/1914, 4-5.