MOĞOLLARIN ORTADOĞU’DAKİ İLK NOYANI CORMAGUN
Abstract
Cengiz
Han'ın 1227'de ölümünden sonra tahta çıkan Ögedey Kaan zamanında Moğol
İmparatorluğu’nun oldukça hızlı bir şekilde genişlediği görülmektedir. 1241'de
imparatorluğun sınırları Doğu Çin denizinden Orta Avrupa’ya kadar uzanıyordu.
Rusya’nın zaptının çağdaş tarihçilerin dikkatini çekmesine rağmen, İran ve
Kafkasya’ya bir başka Moğol ordusunun yerleşmesinin aynı derecede önemsenmediği
malûmdur. Bu çalışmada Ögeday Kaan devrinde 1232 tarihinden başlayarak 1241’e
kadar Moğol ordusuyla Ermenistan, Gürcistan ve Kafkasya’yı zapt etmeğe muvaffak
olan Carmagun Noyan ele alınmıştır. İlk olarak Cengiz Han ile ilişkisi, neden
Ortadoğu’ya gönderilmek üzere seçildiği ve Moğol ordusu içindeki konumu da
dâhil olmak üzere Cormagun’un soyu açıklanmağa çalışılmıştır. Daha sonra
İran’ın istilâsı ve son Harezmşâh Sultan Celâleddîn ile münasebetler
anlatılmakta, ayrıca Moğolların yeni zapt edilen ülkelerde kurdukları idari
yapılanmalara değinilmektedir. Moğol istilâları kapsamında Kafkasya’nın zaptı
ayrıca incelenmiştir. Cormagun’un askeri hâkimiyetini nasıl tesis ettiği ve
nasıl uyguladığı araştırıldığında askeri güçten sivil kontrole kademeli bir
geçiş olduğu görülmektedir. Bu çalışmada son olarak Cormagun’un seferlerinin ve
Moğolların istilâ stratejisinin bir özeti verilmiştir.
Keywords
References
- Aknerli Grigor (1954), Moğol Tarihi, Çev. H. D. Anreasyan, İstanbul: Osman Yalçın Matbaası.
- Benaketî (1348), Târîh-i Benaketî, Neşr. Câfer Şiâr, Tahran: Çâphâne-i Dâverpenâh.
- Benson, D.S. (1991), The Mongol Campaigns In Asia: A Summary History Of Mongolian Warfare With The Governments of Eastern And Western Asia In The 13th Century, Chikago.
- Cüveynî (1998), Tarih-i Cihangüşa, Çev. Mürsel Öztürk, Ankara: T. C. Kültür Bakanlığı Yayınları.
- Cüzcânî, Tabakât-ı Nâsırî, Trans. H. G. Raverty, Gilbert&Rivington, London 1881.
- Ebülferec-İbnülibrî (1941), Tarihi Muhtasarüddüvel, Çev. Şerafeddin Yaltkaya, İstanbul: Maarif Matbaası.
- Gregory Abû'l-Farac (1987), Abû'l-Farac Tarihi, Ö. Rıza Doğrul, Ankara: TTK.
- Grousset, R. (1993), Bozkır İmparatorluğu, Çev. Reşat Uzmen, İstanbul: Ötüken Yayınevi.
- Grousset, R. (2001), Cihan Fatihi Cengiz-Han, Çev. İzzet Tanju, İstanbul: Ötüken Neşriyat.
- Hamdullah Müstevfî-i Kazvînî (1913), Târîh-i Güzîde, İng. terc. E. G. Browne, London: GMS.