Research Article

Yapay Zekâ Destekli Sanat Eserlerinin Uzman Değerlendirmeleri Üzerinden Analizi: Tasarım Tabanlı Bir Araştırma

Number: 17 June 18, 2026
TR EN

Yapay Zekâ Destekli Sanat Eserlerinin Uzman Değerlendirmeleri Üzerinden Analizi: Tasarım Tabanlı Bir Araştırma

Abstract

Bu araştırmanın amacı, üretken yapay zekâ araçlarıyla oluşturulan dijital sanat eserlerinin estetik değer, yaratıcılık, teknik yeterlik ve duygusal etki gibi ölçütler temelinde uzman değerlendirmeleri aracılığıyla incelenmesidir. Çalışma, tasarım tabanlı araştırma (Design-Based Research) yaklaşımı doğrultusunda yapılandırılmış ve yapay zekâ destekli üretim süreci iteratif bir döngü içinde gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında “yalnızlık” teması doğrultusunda 10 dijital sanat eseri üretilmiş ve bu eserler üç alan uzmanı tarafından geliştirilen ölçme aracı ile değerlendirilmiştir. Veri toplama aracının güvenirliği için Cronbach Alpha katsayısı hesaplanmış ve ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu belirlenmiştir (α = 0.88). Uzmanlar arası uyum Kendall’s W analizi ile incelenmiş ve anlamlı düzeyde uyum olduğu görülmüştür (W = 0,72, p < 0.05). Bulgular, eserlerin estetik değer ve teknik yeterlik açısından yüksek puanlar aldığını, buna karşın yaratıcılık ve özgünlük boyutlarında görece düşük değerlendirildiğini göstermektedir.

Sonuç olarak, yapay zekâ destekli sanat üretimlerinin estetik açıdan kabul edilebilir düzeyde olduğu, ancak yaratıcı ifade bakımından insan yönlendirmesine güçlü biçimde bağlı olduğu ortaya konmuştur. Bu çalışma, yapay zekâ ile sanat üretimine ilişkin değerlendirme temelli ampirik veri sunarak sanat eğitimi alanına katkı sağlamaktadır.

Keywords

Supporting Institution

Bu çalışma TÜBİTAK BİDEB tarafından 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı kapsamında desteklenmiştir.

Project Number

1919B012402953

Ethical Statement

Çalışma için Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Etik Kurulu’nun 28.05.2025 tarih ve 2025/402 sayılı yazısı ile etik kurul onayı verilmiştir. Çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz, literatür taraması ve benzeri tüm aşamalarında bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davranıldığı, Committee on Publication Ethics (COPE)'in tüm şartları kabul edilerek etik görev ve sorumluluklara riayet edildiği taahhüt edilmiştir.

References

  1. Arnheim, R. (1974). Art and visual perception: A psychology of the creative eye (Rev. ed.). University of California Press.
  2. Ballı, Ö. (2020). Yapay Zekâ ve Sanat Uygulamaları Üzerine Güncel Bir Değerlendirme. Sanat ve Tasarım Dergisi, 26, 277-306. https://izlik.org/JA94LE95UE.
  3. Blok, V. (2022). The role of human creativity in human-technology relations. Philosophy & Technology, 35(3), 59. https://doi.org/10.1007/s13347-022-00559-7.
  4. Boden, M. A. (2004). The creative mind: Myths and mechanisms. Routledge.
  5. Brown, A. L. (1992). Design experiments: Theoretical and methodological challenges in creating complex interventions in classroom settings. The Journal of the Learning Sciences, 2(2), 141–178. https://doi.org/10.1207/s15327809jls0202_2.
  6. Brown, T., Mann, B., Ryder, N., Subbiah, M., Kaplan, J. D., Dhariwal, P., Neelakantan, A., Shyam, P., Sastry, G., Askell, A., ... Amodei, D. (2020). Language models are few-shot learners. Advances in Neural Information Processing Systems, 33, 1877-1901. https://doi.org/10.48550/arXiv.2005.14165.
  7. Crawford, K. (2021). The atlas of AI: Power, politics, and the planetary costs of artificial intelligence. Yale University Press. https://doi.org/10.2307/j.ctv1ghv45t.
  8. Das, P., & Varshney, L. R. (2022). Explaining artificial intelligence generation and creativity: Human interpretability for novel ideas and artifacts. IEEE Signal Processing Magazine, 39(4), 85-95. https://doi.org/10.1109/MSP.2022.3141365.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Fine Arts Education, Fine Arts

Journal Section

Research Article

Publication Date

June 18, 2026

Submission Date

March 22, 2026

Acceptance Date

June 18, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 17

APA
Arifoğlu, G., & Sandıkçı, İ. (2026). Yapay Zekâ Destekli Sanat Eserlerinin Uzman Değerlendirmeleri Üzerinden Analizi: Tasarım Tabanlı Bir Araştırma. Görünüm, 17, 52-70. https://doi.org/10.5281/zenodo.20744205
AMA
1.Arifoğlu G, Sandıkçı İ. Yapay Zekâ Destekli Sanat Eserlerinin Uzman Değerlendirmeleri Üzerinden Analizi: Tasarım Tabanlı Bir Araştırma. Görünüm. 2026;(17):52-70. doi:10.5281/zenodo.20744205
Chicago
Arifoğlu, Gökçe, and İpek Sandıkçı. 2026. “Yapay Zekâ Destekli Sanat Eserlerinin Uzman Değerlendirmeleri Üzerinden Analizi: Tasarım Tabanlı Bir Araştırma”. Görünüm, nos. 17: 52-70. https://doi.org/10.5281/zenodo.20744205.
EndNote
Arifoğlu G, Sandıkçı İ (June 1, 2026) Yapay Zekâ Destekli Sanat Eserlerinin Uzman Değerlendirmeleri Üzerinden Analizi: Tasarım Tabanlı Bir Araştırma. Görünüm 17 52–70.
IEEE
[1]G. Arifoğlu and İ. Sandıkçı, “Yapay Zekâ Destekli Sanat Eserlerinin Uzman Değerlendirmeleri Üzerinden Analizi: Tasarım Tabanlı Bir Araştırma”, Görünüm, no. 17, pp. 52–70, June 2026, doi: 10.5281/zenodo.20744205.
ISNAD
Arifoğlu, Gökçe - Sandıkçı, İpek. “Yapay Zekâ Destekli Sanat Eserlerinin Uzman Değerlendirmeleri Üzerinden Analizi: Tasarım Tabanlı Bir Araştırma”. Görünüm. 17 (June 1, 2026): 52-70. https://doi.org/10.5281/zenodo.20744205.
JAMA
1.Arifoğlu G, Sandıkçı İ. Yapay Zekâ Destekli Sanat Eserlerinin Uzman Değerlendirmeleri Üzerinden Analizi: Tasarım Tabanlı Bir Araştırma. Görünüm. 2026;:52–70.
MLA
Arifoğlu, Gökçe, and İpek Sandıkçı. “Yapay Zekâ Destekli Sanat Eserlerinin Uzman Değerlendirmeleri Üzerinden Analizi: Tasarım Tabanlı Bir Araştırma”. Görünüm, no. 17, June 2026, pp. 52-70, doi:10.5281/zenodo.20744205.
Vancouver
1.Gökçe Arifoğlu, İpek Sandıkçı. Yapay Zekâ Destekli Sanat Eserlerinin Uzman Değerlendirmeleri Üzerinden Analizi: Tasarım Tabanlı Bir Araştırma. Görünüm. 2026 Jun. 1;(17):52-70. doi:10.5281/zenodo.20744205