EN
TR
Annenin Özerklik Desteği: Öncülleri ve Sonuçlarının Kendini Belirleme Kuramı Işığında İncelenmesi
Abstract
Özerklik desteği, çocuğun gelişimini destekleyen temel sosyalleştirme mekanizmalarından biridir. Daha önce yapılan çalışmalarda özerklik desteğinin, aile ve evlilik ilişkisi ile ilgili değişkenler arasındaki aracı rolü test edilmiş olsa da bu ilişki hem anne hem de ergen bildirimine dayalı temel psikolojik ihtiyaçlar temelinde incelenmemiştir. Bu bağlamda, araştırmanın temel amacı, kendini belirleme kuramı ışığında, annenin özerklik desteğinin (hem anne hem ergen bildirimi), annenin temel psikolojik ihtiyaç doyumu ile ergenin temel psikolojik ihtiyaç doyumu arasındaki aracı rolünü incelemektir. Araştırmaya toplamda 243 anne (Ortyaş = 44.99, S = 5.66) ve ergen (%51 kız; Ortyaş = 15.48, S = 1.87) çifti katılmıştır. Veri toplama amacı ile Kişisel Bilgi Formu, Çocukların Ebeveyn Algısı Ölçeği ve Temel Psikolojik İhtiyaç Doyumu Ölçeği kullanılmıştır. Anne ve ergen bildirimine dayalı annenin özerklik desteğinin aracı rolünü test etmek amacıyla PROCESS Macro eklentisi kullanılmıştır. Buna göre, ergen bildirimine dayalı annenin özerklik desteğinin, annenin temel psikolojik ihtiyaç doyumu ile ergenin temel psikolojik ihtiyaç doyumu arasında aracı rol oynadığı bulunmuştur. Annenin özerklik desteğinin, annenin temel psikolojik ihtiyaç doyumu ile ergenin temel psikolojik ihtiyaç doyumu arasındaki ilişkideki aracı rolü ise anlamlı bulunmamıştır. Bulgular, sadece ergenin algıladığı özerklik desteğinin, annenin temel psikolojik ihtiyaç doyumu ile ergenin temel psikolojik ihtiyaç doyumu arasındaki ilişkideki aracı rolünü ortaya koymuştur. Araştırma bulguları, kendini belirleme kuramı ışığında tartışılmıştır.
Keywords
Ethical Statement
Bu çalışma ev sahibi üniversitenin Etik Kurulu tarafından onaylanmıştır (Onay numarası: 35853172/433-515).
References
- Achenbach, T. M. (2006). As others see us: Clinical and research implications of cross-informant correlations for psychopathology. Current Directions in Psychological Science, 15(2), 94–98. https://doi.org/10.1111/j.0963-7214.2006.00414.x
- Charlot Colomès, A. A., Duchesne, S. ve Boisclair Châteauvert, G. (2021). Autonomy support and school adjustment: The mediating role of basic psychological needs. International Journal of School & Educational Psychology, 9(sup1), S182–S200. https://doi.org/10.1080/21683603.2021.1877226
- Chen, B. W., Vansteenkiste, M., Beyers, W., Boone, L., Deci, E. L., Van der Kaap-Deeder, J., Duriez, B., Lens, W., Matos, L., Mouratidis, A., Ryan, R. M., Sheldon, K. M., Soenens, B., Van Petegem, S. ve Verstuyf, J. (2015). Basic psychological need satisfaction, need frustration, and need strength across four cultures. Motivation and Emotion, 39(2), 216–236. https://doi.org/10.1007/s11031-014-9450-1
- Cihangir-Çankaya, Z. (2009). Özerklik desteği, temel psikolojik ihtiyaçların doyumu ve öznel iyi olma: Öz-Belirleme Kuramı. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 4(31), 23-31.
- Cordeiro, P., Paixão, M. P. ve Lens, W. (2015). Perceived parenting and basic need satisfaction among Portuguese adolescents. The Spanish Journal of Psychology, 18(e62), 1–15. https://doi:10.1017/sjp.2015.62
- Costa, S., Cuzzocrea, F., Gugliandolo, M. C. ve Larcan, R. (2016). Associations between parental psychological control and autonomy support, and psychological outcomes in adolescents: The mediating role of need satisfaction and need frustration. Child Indicators Research, 9(4), 1059–1076. https://doi.org/10.1007/s12187-015-9353-z
- Costa, S., Gugliandolo, M. C., Barberis, N., Cuzzocrea, F. ve Liga, F. (2019). Antecedents and consequences of parental psychological control and autonomy support: The role of psychological basic needs. Journal of Social and Personal Relationships, 36(4), 1168–1189. https://doi.org/10.1177/0265407518756778
- Deci, E. L. ve Ryan, R. M. (2000). The "what" and "why" of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1104_01
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Developmental Psychology (Other)
Journal Section
Research Article
Publication Date
June 16, 2026
Submission Date
April 5, 2024
Acceptance Date
December 18, 2025
Published in Issue
Year 2026 Volume: 7 Number: 13
APA
Koçak, A., & Uçanok, Z. (2026). Annenin Özerklik Desteği: Öncülleri ve Sonuçlarının Kendini Belirleme Kuramı Işığında İncelenmesi. Gelişim Ve Psikoloji Dergisi, 7(13), 1-17. https://doi.org/10.51503/gpd.1465840
AMA
1.Koçak A, Uçanok Z. Annenin Özerklik Desteği: Öncülleri ve Sonuçlarının Kendini Belirleme Kuramı Işığında İncelenmesi. JODAP. 2026;7(13):1-17. doi:10.51503/gpd.1465840
Chicago
Koçak, Aylin, and Zehra Uçanok. 2026. “Annenin Özerklik Desteği: Öncülleri Ve Sonuçlarının Kendini Belirleme Kuramı Işığında İncelenmesi”. Gelişim Ve Psikoloji Dergisi 7 (13): 1-17. https://doi.org/10.51503/gpd.1465840.
EndNote
Koçak A, Uçanok Z (June 1, 2026) Annenin Özerklik Desteği: Öncülleri ve Sonuçlarının Kendini Belirleme Kuramı Işığında İncelenmesi. Gelişim ve Psikoloji Dergisi 7 13 1–17.
IEEE
[1]A. Koçak and Z. Uçanok, “Annenin Özerklik Desteği: Öncülleri ve Sonuçlarının Kendini Belirleme Kuramı Işığında İncelenmesi”, JODAP, vol. 7, no. 13, pp. 1–17, June 2026, doi: 10.51503/gpd.1465840.
ISNAD
Koçak, Aylin - Uçanok, Zehra. “Annenin Özerklik Desteği: Öncülleri Ve Sonuçlarının Kendini Belirleme Kuramı Işığında İncelenmesi”. Gelişim ve Psikoloji Dergisi 7/13 (June 1, 2026): 1-17. https://doi.org/10.51503/gpd.1465840.
JAMA
1.Koçak A, Uçanok Z. Annenin Özerklik Desteği: Öncülleri ve Sonuçlarının Kendini Belirleme Kuramı Işığında İncelenmesi. JODAP. 2026;7:1–17.
MLA
Koçak, Aylin, and Zehra Uçanok. “Annenin Özerklik Desteği: Öncülleri Ve Sonuçlarının Kendini Belirleme Kuramı Işığında İncelenmesi”. Gelişim Ve Psikoloji Dergisi, vol. 7, no. 13, June 2026, pp. 1-17, doi:10.51503/gpd.1465840.
Vancouver
1.Aylin Koçak, Zehra Uçanok. Annenin Özerklik Desteği: Öncülleri ve Sonuçlarının Kendini Belirleme Kuramı Işığında İncelenmesi. JODAP. 2026 Jun. 1;7(13):1-17. doi:10.51503/gpd.1465840