Araştırma Makalesi

Annenin Özerklik Desteği: Öncülleri ve Sonuçlarının Kendini Belirleme Kuramı Işığında İncelenmesi

Cilt: 7 Sayı: 13 16 Haziran 2026
PDF İndir
EN TR

Annenin Özerklik Desteği: Öncülleri ve Sonuçlarının Kendini Belirleme Kuramı Işığında İncelenmesi

Öz

Özerklik desteği, çocuğun gelişimini destekleyen temel sosyalleştirme mekanizmalarından biridir. Daha önce yapılan çalışmalarda özerklik desteğinin, aile ve evlilik ilişkisi ile ilgili değişkenler arasındaki aracı rolü test edilmiş olsa da bu ilişki hem anne hem de ergen bildirimine dayalı temel psikolojik ihtiyaçlar temelinde incelenmemiştir. Bu bağlamda, araştırmanın temel amacı, kendini belirleme kuramı ışığında, annenin özerklik desteğinin (hem anne hem ergen bildirimi), annenin temel psikolojik ihtiyaç doyumu ile ergenin temel psikolojik ihtiyaç doyumu arasındaki aracı rolünü incelemektir. Araştırmaya toplamda 243 anne (Ortyaş = 44.99, S = 5.66) ve ergen (%51 kız; Ortyaş = 15.48, S = 1.87) çifti katılmıştır. Veri toplama amacı ile Kişisel Bilgi Formu, Çocukların Ebeveyn Algısı Ölçeği ve Temel Psikolojik İhtiyaç Doyumu Ölçeği kullanılmıştır. Anne ve ergen bildirimine dayalı annenin özerklik desteğinin aracı rolünü test etmek amacıyla PROCESS Macro eklentisi kullanılmıştır. Buna göre, ergen bildirimine dayalı annenin özerklik desteğinin, annenin temel psikolojik ihtiyaç doyumu ile ergenin temel psikolojik ihtiyaç doyumu arasında aracı rol oynadığı bulunmuştur. Annenin özerklik desteğinin, annenin temel psikolojik ihtiyaç doyumu ile ergenin temel psikolojik ihtiyaç doyumu arasındaki ilişkideki aracı rolü ise anlamlı bulunmamıştır. Bulgular, sadece ergenin algıladığı özerklik desteğinin, annenin temel psikolojik ihtiyaç doyumu ile ergenin temel psikolojik ihtiyaç doyumu arasındaki ilişkideki aracı rolünü ortaya koymuştur. Araştırma bulguları, kendini belirleme kuramı ışığında tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu çalışma ev sahibi üniversitenin Etik Kurulu tarafından onaylanmıştır (Onay numarası: 35853172/433-515).

Kaynakça

  1. Achenbach, T. M. (2006). As others see us: Clinical and research implications of cross-informant correlations for psychopathology. Current Directions in Psychological Science, 15(2), 94–98. https://doi.org/10.1111/j.0963-7214.2006.00414.x
  2. Charlot Colomès, A. A., Duchesne, S. ve Boisclair Châteauvert, G. (2021). Autonomy support and school adjustment: The mediating role of basic psychological needs. International Journal of School & Educational Psychology, 9(sup1), S182–S200. https://doi.org/10.1080/21683603.2021.1877226
  3. Chen, B. W., Vansteenkiste, M., Beyers, W., Boone, L., Deci, E. L., Van der Kaap-Deeder, J., Duriez, B., Lens, W., Matos, L., Mouratidis, A., Ryan, R. M., Sheldon, K. M., Soenens, B., Van Petegem, S. ve Verstuyf, J. (2015). Basic psychological need satisfaction, need frustration, and need strength across four cultures. Motivation and Emotion, 39(2), 216–236. https://doi.org/10.1007/s11031-014-9450-1
  4. Cihangir-Çankaya, Z. (2009). Özerklik desteği, temel psikolojik ihtiyaçların doyumu ve öznel iyi olma: Öz-Belirleme Kuramı. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 4(31), 23-31.
  5. Cordeiro, P., Paixão, M. P. ve Lens, W. (2015). Perceived parenting and basic need satisfaction among Portuguese adolescents. The Spanish Journal of Psychology, 18(e62), 1–15. https://doi:10.1017/sjp.2015.62
  6. Costa, S., Cuzzocrea, F., Gugliandolo, M. C. ve Larcan, R. (2016). Associations between parental psychological control and autonomy support, and psychological outcomes in adolescents: The mediating role of need satisfaction and need frustration. Child Indicators Research, 9(4), 1059–1076. https://doi.org/10.1007/s12187-015-9353-z
  7. Costa, S., Gugliandolo, M. C., Barberis, N., Cuzzocrea, F. ve Liga, F. (2019). Antecedents and consequences of parental psychological control and autonomy support: The role of psychological basic needs. Journal of Social and Personal Relationships, 36(4), 1168–1189. https://doi.org/10.1177/0265407518756778
  8. Deci, E. L. ve Ryan, R. M. (2000). The "what" and "why" of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1104_01

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Gelişim Psikolojisi (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

16 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

5 Nisan 2024

Kabul Tarihi

18 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 7 Sayı: 13

Kaynak Göster

APA
Koçak, A., & Uçanok, Z. (2026). Annenin Özerklik Desteği: Öncülleri ve Sonuçlarının Kendini Belirleme Kuramı Işığında İncelenmesi. Gelişim ve Psikoloji Dergisi, 7(13), 1-17. https://doi.org/10.51503/gpd.1465840
AMA
1.Koçak A, Uçanok Z. Annenin Özerklik Desteği: Öncülleri ve Sonuçlarının Kendini Belirleme Kuramı Işığında İncelenmesi. GPD. 2026;7(13):1-17. doi:10.51503/gpd.1465840
Chicago
Koçak, Aylin, ve Zehra Uçanok. 2026. “Annenin Özerklik Desteği: Öncülleri ve Sonuçlarının Kendini Belirleme Kuramı Işığında İncelenmesi”. Gelişim ve Psikoloji Dergisi 7 (13): 1-17. https://doi.org/10.51503/gpd.1465840.
EndNote
Koçak A, Uçanok Z (01 Haziran 2026) Annenin Özerklik Desteği: Öncülleri ve Sonuçlarının Kendini Belirleme Kuramı Işığında İncelenmesi. Gelişim ve Psikoloji Dergisi 7 13 1–17.
IEEE
[1]A. Koçak ve Z. Uçanok, “Annenin Özerklik Desteği: Öncülleri ve Sonuçlarının Kendini Belirleme Kuramı Işığında İncelenmesi”, GPD, c. 7, sy 13, ss. 1–17, Haz. 2026, doi: 10.51503/gpd.1465840.
ISNAD
Koçak, Aylin - Uçanok, Zehra. “Annenin Özerklik Desteği: Öncülleri ve Sonuçlarının Kendini Belirleme Kuramı Işığında İncelenmesi”. Gelişim ve Psikoloji Dergisi 7/13 (01 Haziran 2026): 1-17. https://doi.org/10.51503/gpd.1465840.
JAMA
1.Koçak A, Uçanok Z. Annenin Özerklik Desteği: Öncülleri ve Sonuçlarının Kendini Belirleme Kuramı Işığında İncelenmesi. GPD. 2026;7:1–17.
MLA
Koçak, Aylin, ve Zehra Uçanok. “Annenin Özerklik Desteği: Öncülleri ve Sonuçlarının Kendini Belirleme Kuramı Işığında İncelenmesi”. Gelişim ve Psikoloji Dergisi, c. 7, sy 13, Haziran 2026, ss. 1-17, doi:10.51503/gpd.1465840.
Vancouver
1.Aylin Koçak, Zehra Uçanok. Annenin Özerklik Desteği: Öncülleri ve Sonuçlarının Kendini Belirleme Kuramı Işığında İncelenmesi. GPD. 01 Haziran 2026;7(13):1-17. doi:10.51503/gpd.1465840

Gelişim ve Psikoloji Dergisi (GPD) (Journal of Development and Psychology (JODAP)) yılda iki kez yayınlanan uluslararası hakemli ve akademik bir dergidir. e-ISSN 2717-7858