Traces Of Women's Aesthetıcs In Ottoman Perıod Inscrıptıons And Decoratıons
Abstract
It examines the social roles of women during the Ottoman Empire from a historical perspective, examining a wide range from women's positions within the family to their roles in the public sphere. It reveals that Ottoman women were not limited to domestic roles; they also assumed active roles in economic, legal and cultural areas. Inscription and ornamentation arts, which are important branches of Ottoman-Turkish art, played a central role in both the transmission of information and the production of visual richness by synthesizing the concepts of writing and decoration. In particular, the unity of inscription and ornamentation served as both an aesthetic and ideological tool in the identification of structures such as mosques, tombs, madrasahs and fountains. Ornamentation (ornament) in Ottoman art is the expression of an aesthetic understanding that not only creates visual richness, but also is decisive in terms of belief, symbolism and identity construction. This study aims to examine the technical, symbolic and stylistic features of this art form by examining the ornamentation practices in selected architectural structures from the Ottoman period. Through the examples examined, the integrity established by Ottoman ornamentation with architecture, its periodic variations and the variety of materials and techniques used are revealed. The contribution of women to artistic and cultural production processes in Ottoman society is a phenomenon that has long been rendered invisible. However, recent historical and artistic studies reveal that women played active roles in many areas, especially in architectural ornamentation (ornament) and inscription (inscription). This study examines the role played by Ottoman women in art production, how they kept their names alive in inscriptions, especially by building charitable institutions or making donations to them, and how they contributed to the art of ornamentation on a material and aesthetic level. The place of female sultans, valide sultans, members of the dynasty and charitable women outside the palace in these branches of art is examined in the light of selected cases and literature.
Keywords
OSMANLI DÖNEMİ KİTABE VE TEZYİNATLARINDA KADIN ESTETİĞİ İZLERİ
Öz
Osmanlı İmparatorluğu döneminde kadının toplumsal rollerini tarihsel bir perspektif içerisinde ele alarak, kadınların aile içi konumlarından kamu alanındaki rollerine kadar uzanan geniş bir yelpazeyi incelemektedir. Osmanlı kadınının sadece ev içi rollerle sınırlı olmadığı; ekonomik, hukuki ve kültürel alanlarda da aktif roller üstlendiği ortaya konulmaktadır. Osmanlı-Türk sanatının önemli kollarından olan kitâbe ve tezyînât sanatları, yazı ve süsleme kavramlarını sentezleyerek hem bilgi iletimi hem de görsel zenginlik üretiminde merkezi rol oynamıştır. Özellikle camiler, türbeler, medreseler ve çeşmeler gibi yapıların kimlik kazanmasında kitâbe ve tezyînât birlikteliği hem estetik hem ideolojik bir araç işlevi görmüştür. Osmanlı sanatında tezyînât (süsleme), yalnızca görsel zenginlik yaratmakla kalmayan; aynı zamanda inanç, sembolizm ve kimlik inşası açısından belirleyici olan bir estetik anlayışın dışavurumudur. Bu çalışma, Osmanlı dönemine ait seçilmiş mimari yapılardaki tezyînât uygulamalarını inceleyerek bu sanat dalının teknik, sembolik ve üslup özelliklerini ele almayı amaçlamaktadır. İncelenen örnekler üzerinden, Osmanlı tezyînâtının mimariyle kurduğu bütünlük, dönemsel farklılaşmaları ve kullanılan malzeme-teknik çeşitliliği ortaya konulmaktadır. Osmanlı toplumunda kadının sanatsal ve kültürel üretim süreçlerine katkısı, uzun süre görünmez kılınmış bir olgudur. Ancak son dönem tarihsel ve sanatsal incelemeler, kadınların özellikle mimari süsleme (tezyînât) ve yazı (kitâbe) sanatı başta olmak üzere birçok alanda aktif roller üstlendiğini ortaya koymaktadır. Bu çalışma, Osmanlı kadınlarının sanat üretiminde nasıl bir rol oynadığını, özellikle hayır kurumları inşa ettirerek veya onlara bağış yaparak kitâbelerde isimlerini nasıl yaşattıklarını ve tezyînât sanatına maddi ve estetik düzeyde nasıl katkı sunduklarını ele almaktadır. Kadın sultanlar, valide sultanlar, hanedan mensupları ve saray dışı hayırsever kadınların bu sanat dallarındaki yeri, seçilmiş örnekler üzerinden literatür ışığında incelenmektedir.
Anahtar Kelimeler
