XVI. YÜZYILIN İKİNCİ YARISINDA GENÇLERİN GELECEK KAYGISI BAĞLAMINDA EŞKIYALIK

Araştırma, XVI. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı Anadolu’sunda yaygınlaşan eşkıyalık hareketlerini, genç nüfusun yaşadığı gelecek kaygısı çerçevesinde ele almaktadır. Araştırmanın temel amacı, eşkıyalık faaliyetlerinin sadece asayişin bozulması, bireysel suç eğilimleri ya da idari yetersizliklerle açıklanamayacağını, gençlerin ekonomik ve toplumsal beklentilerinin karşılanamamasının bu süreçte etkili olduğunu ortaya koymaktır. XVI. yüzyılda hızlı nüfus artışı, tarımsal üretim üzerindeki baskının artması ve şehirlerde istihdam alanlarının sınırlı kalması, özellikle genç nüfus açısından ciddi sorunlar doğurmuştur. Köylerde geçim imkânlarının daralması ve şehirlerde iş bulma olanaklarının sınırlı olması, gençleri belirsiz bir gelecekle karşı karşıya bırakmıştır. Medrese eğitimi yoluyla yükselme beklentisi taşıyan gençler için de benzer bir durum söz konusudur. Artan öğrenci sayısına karşın ilmi kariyer ve devlet hizmetine giriş imkânlarının yetersiz kalması, birçok medrese öğrencisini işsiz ve güvencesiz bir konuma sürüklemiştir. Araştırmanın temel kaynaklarını Osmanlı arşiv belgeleri, özellikle Mühimme Defterleri oluşturmaktadır. Bu belgelerde yer alan eşkıyalık olayları, faillerin toplumsal konumları ve devletin müdahale biçimleri dikkate alınarak incelenmiştir. Elde edilen veriler, ikincil literatürle karşılaştırmalı biçimde değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda, eşkıyalık faaliyetlerine katılan gruplar arasında gençlerin önemli bir yer tuttuğu görülmektedir. Medrese öğrencileri, işsiz leventler ve askeri hizmet sonrası geçim kaynağını kaybeden gençler, eşkıyalığın yayılmasında belirgin bir rol oynamıştır. Bu durum, eşkıyalığın gençler açısından geçim sağlama ve ayakta kalma arayışıyla yakından ilişkili olduğunu göstermektedir.

The research examines the banditry movements that spread throughout Ottoman Anatolia in the second half of the 16th century within the framework of the anxiety about the future experienced by the young population. The main objective of the research is to reveal that banditry activities cannot be explained solely by the breakdown of public order, individual criminal tendencies, or administrative inadequacies, but that the failure to meet the economic and social expectations of young people played a significant role in this process. Rapid population growth in the 16th century, increasing pressure on agricultural production, and limited employment opportunities in cities created serious problems, especially for the young population. The narrowing of livelihood opportunities in villages and limited job prospects in cities left young people facing an uncertain future. A similar situation existed for young people who hoped to advance through madrasa education. Despite the increasing number of students, the lack of opportunities for academic careers and entry into government service left many madrasa students unemployed and insecure. The primary sources for this research are Ottoman archival documents, particularly the Mühimme Defterleri. Banditry incidents recorded in these documents were examined, taking into account the social status of the perpetrators and the forms of state intervention. The data obtained was evaluated in comparison with secondary literature. The study revealed that young people played a significant role among the groups involved in banditry activities. Madrasa students, unemployed young men, and young people who lost their livelihoods after military service played a prominent role in the spread of banditry. This situation shows that banditry was closely related to young people's search for livelihood and survival.