XVI. YÜZYILIN İKİNCİ YARISINDA GENÇLERİN GELECEK KAYGISI BAĞLAMINDA EŞKIYALIK

Öz

Araştırma, XVI. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı Anadolu’sunda yaygınlaşan eşkıyalık hareketlerini, genç nüfusun yaşadığı gelecek kaygısı çerçevesinde ele almaktadır. Araştırmanın temel amacı, eşkıyalık faaliyetlerinin sadece asayişin bozulması, bireysel suç eğilimleri ya da idari yetersizliklerle açıklanamayacağını, gençlerin ekonomik ve toplumsal beklentilerinin karşılanamamasının bu süreçte etkili olduğunu ortaya koymaktır. XVI. yüzyılda hızlı nüfus artışı, tarımsal üretim üzerindeki baskının artması ve şehirlerde istihdam alanlarının sınırlı kalması, özellikle genç nüfus açısından ciddi sorunlar doğurmuştur. Köylerde geçim imkânlarının daralması ve şehirlerde iş bulma olanaklarının sınırlı olması, gençleri belirsiz bir gelecekle karşı karşıya bırakmıştır. Medrese eğitimi yoluyla yükselme beklentisi taşıyan gençler için de benzer bir durum söz konusudur. Artan öğrenci sayısına karşın ilmi kariyer ve devlet hizmetine giriş imkânlarının yetersiz kalması, birçok medrese öğrencisini işsiz ve güvencesiz bir konuma sürüklemiştir. Araştırmanın temel kaynaklarını Osmanlı arşiv belgeleri, özellikle Mühimme Defterleri oluşturmaktadır. Bu belgelerde yer alan eşkıyalık olayları, faillerin toplumsal konumları ve devletin müdahale biçimleri dikkate alınarak incelenmiştir. Elde edilen veriler, ikincil literatürle karşılaştırmalı biçimde değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda, eşkıyalık faaliyetlerine katılan gruplar arasında gençlerin önemli bir yer tuttuğu görülmektedir. Medrese öğrencileri, işsiz leventler ve askeri hizmet sonrası geçim kaynağını kaybeden gençler, eşkıyalığın yayılmasında belirgin bir rol oynamıştır. Bu durum, eşkıyalığın gençler açısından geçim sağlama ve ayakta kalma arayışıyla yakından ilişkili olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• XVI. Yüzyıl
• Gençlik
• Gelecek Kaygısı
• Eşkıyalık
• Suhte ve Levent

BANDITRY IN THE CONTEXT OF YOUNG PEOPLE'S ANXIETY ABOUT THE FUTURE IN THE SECOND HALF OF THE 16TH CENTURY

Öz

The research examines the banditry movements that spread throughout Ottoman Anatolia in the second half of the 16th century within the framework of the anxiety about the future experienced by the young population. The main objective of the research is to reveal that banditry activities cannot be explained solely by the breakdown of public order, individual criminal tendencies, or administrative inadequacies, but that the failure to meet the economic and social expectations of young people played a significant role in this process. Rapid population growth in the 16th century, increasing pressure on agricultural production, and limited employment opportunities in cities created serious problems, especially for the young population. The narrowing of livelihood opportunities in villages and limited job prospects in cities left young people facing an uncertain future. A similar situation existed for young people who hoped to advance through madrasa education. Despite the increasing number of students, the lack of opportunities for academic careers and entry into government service left many madrasa students unemployed and insecure. The primary sources for this research are Ottoman archival documents, particularly the Mühimme Defterleri. Banditry incidents recorded in these documents were examined, taking into account the social status of the perpetrators and the forms of state intervention. The data obtained was evaluated in comparison with secondary literature. The study revealed that young people played a significant role among the groups involved in banditry activities. Madrasa students, unemployed young men, and young people who lost their livelihoods after military service played a prominent role in the spread of banditry. This situation shows that banditry was closely related to young people's search for livelihood and survival.

Anahtar Kelimeler

• XVIᵗʰ Century
• Youth
• Future Anxiety
• Banditry
• Suhte ve Levent

Kaynakça

1. AKDAĞ, Mustafa, “Türkiye Tarihinde İçtimai Buhranlar Serisinden: Medreseli İsyanları”, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, C. 11, İstanbul 1949, ss. 361-387.
2. AKDAĞ, Mustafa, Türkiye’nin İktisadi ve İçtimai Tarihi, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2020.
3. AKDAĞ, Mustafa, Türk Halkının Dirlik ve Düzenlik Kavgası: Celali İsyanları, Cem Yayınevi, İstanbul 1995.
4. AKTAŞ, Erkan - NALÇACİ, M. Emir, “Suç ve Ekonomi” Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 7/14, 2022, ss. 316-340.
5. ATAY, Hüseyin, “Medreselerin Gerilemesi” Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 24/1-2, 1981, ss. 15-56.
6. ATA, Teslime, “Anadolu’daki Eşkıyalık Faaliyetlerine Dair Bir İstatistik (22 Numaralı Mühimme Defteri Işığında)”, Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 3/5, 2021, ss. 85-92.
7. ATA, Teslime, 16. Yüzyılın İkinci Yarısında Anadolu’da Eşkıyalık Hareketleri, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü (Yayımlanmış Doktora Tezi), Ankara 2024.
8. ALKAN, Mustafa, “Softa”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, C. 37, İstanbul 2009, ss. 342-343.

9. BARAN, Aylin Görgün, “Genç ve Gençlik: Sosyolojik Bakış”, Gençlik Araştırmaları Dergisi, 1/1, 2013, ss. 6-25.
10. BARKEY, Karen, Eşkıyalık ve Devlet-Osmanlı Tarzı Devlet Merkezileşmesi, çev. Zeynep Altok, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul 2011.
11. DEMİR, Abdullah, Türk Hukuk Tarihi, Yitik Hazine Yayınları, İzmir 2011.
12. DOLU, Osman, Suç Teorileri: Teori, Araştırma ve Uygulamada Kriminoloji, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2012.
13. FAROGHİ, Suraiya, Devletle Başa Çıkmak Osmanlı İmparatorluğu’nda Siyasal Çatışmalar ve Suç 1550-1720, çev. Hamide Koyukan Bejsovec, Alfa Yayınları, İstanbul 2016.
14. GÖK, Abbas, İNBAŞI, Mehmet, “62 Numaralı Mühimme Defterine Göre 1587-1588 Yıllarında Osmanlı Devleti’nde Suhte ve Eşkıyalık Hareketleri”, Erciyes Akademi, 35/4, 2021, ss. 1356-1376.
15. HIZLI, Mefail, “Osmanlı Klasik Döneminde Medrese”, Yeni Türkiye, XXII/91, 2016, ss. 825-836.
16. İNALCIK, Halil, Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300-1600), çev. Ruşen Sezer, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2003.
17. İPŞİRLİ, Mehmet, “Medrese”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, C. 28, Ankara 2003, ss. 327-333.
18. KARASU, Naime Yüksel, “Saruhan Sancağı ve Çevresinde Suhte Hareketleri ve Alınan Önlemler”, Tarih Okulu Dergisi (TOD), 15/61, 2022, ss. 3904-3924. KAÇAN ERDOĞAN, Meryem, “XVI. Yüzyılın İkinci Yarısında Bafra’da Kanun Dışı Olaylar”, Near East Historical Review, 13/4, 2023, ss. 270-286.
19. KARAKÖK, Tunay, “Yükseköğretim Kurumu Olarak Osmanlı’da Medreseler: Bir Değerlendirme”, Bartın University Journal Of Faculty Of Education, 2/2, 2013, ss. 208-234.
20. KOÇ, Yunus, “XVI. Yüzyıl Ortalarında Osmanlı İmparatorluğu’nda Suhte Olayları”, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (Hütad), S. 18, 2013, ss. 147-159.
21. KUNDAKÇI, Sibel, “Kastamonu, Bolu ve Çankırı Sancaklarında Suhte Olayları (1559-1576)”, Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 22/3, 2022, ss. 1155-1170.
22. ÖZEL, Oktay, “The Reign of Violence: The Celalis c. 1550-1700”, The Ottoman World, Routledge, ed. Christine Woodhead, New York 2012, ss. 184-202.
23. ÖZTÜRK, Mustafa, “XVIII. Yüzyılda Antakya ve Çevresinde Eşkiyalık Olayları”, Belleten, 54/211, 1990, ss. 963-992.
24. PAKALIN, Mehmet Zeki, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, Milli Eğitim Basımevi, C. 3, İstanbul 1983.
25. TATLILIOĞLU, Kasım, “Gençlik Suçluluğunda Aile Faktörünün Etkisi Üzerine Genel Bir Değerlendirme”, Gençlik ve Kültürel Mirasımız Uluslararası Kongresi, Ceylan Ofset, C. 2, ed. Bekir Şişman, Muhittin Düzenli, Samsun 2014, ss. 665-674.
26. UĞURLU, Yaşar, “II. Viyana Kuşatması Sonrası Buhran Yıllarında Anadolu’daki Eşkıyalık Hareketleri (1683-1699)”, Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S. 26, 2023, ss. 55-77.
27. ÜNER, Mehmet Emin, Aşiret, Eşkıya ve Devlet, Yalın Yayıncılık, İstanbul 2009.
28. YAKUT, Esra, “Osmanlı Hukukunda Bir Suç Olarak Eşkıyalık ve Cezalandırılması”, Kebikeç, S. 33, 2012, ss. 21-34.