Year 2019, Volume 7 , Issue 1, Pages 125 - 150 2019-06-30

NAKŞÎ-HÂLİDÎ ŞEYHİ HAMZA NİGARÎ’NİN İSTEĞİYLE YAZILAN BİR EHL-İ BEYTİ MÜDAFAA RİSALESİ: “RİSÂLE FÎ TA’N Lİ-MEN HÂLEFE ALİ RADIYALLAHU TEÂLÂ ANH”

Fatih ÇINAR [1]


Hamza Nigârî (ö.1886), Amasya’da vefat eden Nakşibendiyye tarikatının Hâlidiyye koluna mensup bir mürşid-i kâmildir. Nigârî, tasavvufî kişiliği, şiirdeki gücü, aşkın rehberliğinde öngördüğü manevî gelişim seyri, yetiştirdiği talebeleri ve eserleri ile döneminde etkin olduğu gibi takipçileri kanalıyla günümüzde de tesirini sürdüren bir sûfîdir. Aynı zamanda Nigârî, Anadolu’da birçok merkez olmak üzere, farklı yerleşim merkezlerine yaptığı yolculuklar ve Osmanlı-Rus savaşında Osmanlı Devleti’nin yanında katıldığı fiilî mücadele ile de tarihte iz bırakmış bir şahsiyettir. Nigârî, tasavvufî düşüncesini aşk, vahdet-i vücûd ve ehl-i beyt sevgisi temelleri üzerine inşa etmiştir. Onun için şeyhi “Nigârî’nin mürşidi aşktır.” sözlerini sarf etmiştir. Nigârî’nin coşkun bir üslupla şiirlerinde dile getirdiği ifadeleri çerçevesinde aşka dair görüşleri çeşitli çalışmalara konu olmuştur. Yine onun İbnü’l-Arabî tarafından sistematize edilen vahdet-i vücûd fikrinin hararetli savunucularından olduğu ve bu konuya dair değerlendirmeleri de gündeme getirilmiştir. Hamza Nigârî’nin ehl-i beyt sevgisi ve onların haklarını savunma konusundaki görüşleri, bazı çalışmalar arasına serpiştirilmiş vaziyette tespit edilmiş olsa da bu konudaki görüşleri detaylı olarak ele alınmamıştır. Bu alandaki eksikliği bir nebze olsun giderebilme adına bu çalışmada Nigârî’nin şiirleri dışında ehl-i beyt ile ilgili görüşlerini yansıtan ve yeni tespit edilen “Risâle fî ta’n limen hâlefe Ali Radıyallahu Teâlâ anh” adlı eser üzerinde durulmuştur. Bu risâle, Nigârî’nin tavsiyesi üzerine, ehl-i beyte reva görülen zulümleri kınamak, bu zulümleri yapanların yanlışlarını ortaya koymak ve ehl-i beytin nesep ve mücadele noktasında temiz ve haklı olduğunu beyan etmek üzere kaleme alınan bir çalışmadır. Bu risâle ile Nigârî’nin ehl-i beyt konusuna bakışını daha net bir şekilde tespit etmenin yanında, Nigârî’nin yolunu takip edenlerin dinî ve vicdânî dayanakları nasıl yorumladıklarına dair de veriler de ortaya konulmuş olacaktır. Çalışmanın sonunda risâlenin tercümesi de yer almaktadır. Tercümede metnin aslına bağlı kalma noktasında titizlik gösterilmiştir. 

Nigârî, Tavsiye, Ehl-i Beyt, Savunma, Risâle
  • Akpınar, Yavuz. Azeri Edebiyatı Araştırmaları. İstanbul: Dergâh Yayınları, 1994.
  • Ayar, Ali Rıza – Özel, Recep Orhan. “Osman Fevzi Olcay’ın “Menâkıb-ı Mîr Hamza Nigârî” Adlı Risâlesi”. Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 3 (2014): 196-210.
  • Bayram, Pervane. “Azerbaycan ve Türkiye’de Yayımlanan Seyyid Nigarî Divanları Hakkında”. Turkish Studies, International Periodical For The Languages, Literature and History of TurkishorTurkic 7/1 (2012): 407-415.
  • Bayram, Pervane. “Seyyid Nigârî’de İbnü’l- Arabî Tesiri ve Vahdet-i Vücud”. Doğu ve Batı: Ortak Manevî Değerler, Bilimsel - Kültürel İlişkiler [Profesör Aida İmanquliyeva’nın Doğumunun 70. Yılı Anısına Düzenlenen Uluslararası İbn Arabi Sempozyumu Makaleleri (9-11 Ekim 2009 - Bakü). 245-266. İstnabul: İnsan Yayınları, 2010.
  • Bennigsen, Alexandre. Sûfî ve Komiser. Trc. Osman Türer. Ankara: Akçağ Yayınları, 1988.
  • Bilgin, A. Azmi. “Nigarî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 13: 85-87. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1996.
  • Böcekçi, Turan. Amasya Evliyaları. Amasya: Lazer Ofset Matbaası, 2002.
  • Cahangir Tarıyel, Mîr Sa’di Ağa. Bakü: Azerbaycan Millî Ensiklopediyası, 2001,181-187.
  • Çınar, Fatih. Hamza Nigarî’nin Hayatı, Eserleri ve Tasavvufî Düşüncesi. Yüksek Lisans Tezi, Cumhuriyet Üniversitesi, 2009.
  • Çınar, Fatih. “Seyyid Mir Hamza Nigarî’de Ehl-i Beyt Sevgisi”. II. Uluslararası Hamza Nigarî Sempozyumu (20-22.10.2014) Bildirileri. Fariz Xəlilli, Metin Hakverdioğlu. 44-59. Bakü: Amasya Üniversitesi Yayınları, 2017.
  • Fatsa, Mehmet. Tasavvufta Mekkî Kolu. İstanbul: Mavi Yayıncılık, 2000.
  • Haksever, Ahmet Cahit, “Osmanlı’nın Son Döneminde Islahat ve Tarikatlar: Bektaşilik ve Nakşibendilik Örneği”. Ekev Akademi Dergisi 38 (2009): 39-57.
  • İbnülemin, Mahmud Kemal İnal. Son Asır Türk Şairleri. 3 Cilt. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1969.
  • Kara, Mustafa. “Harput’ta Bir Derviş Şair: Nigârî”. Dünü ve Bugünüyle Harput Sempozyumu. Ed. Fikret Karaman. 179–198. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Elazığ Şubesi, 2005.
  • Mîr Hasan. Risâle ta’n li-men hâlefe Ali Radıyallâhu Teâlâ anh, Mili Kütüphanede 06 Mil Yz A 2291/7.
  • Musayev, Elşen. “Mîr Hamza Nigarî Karabağî”. Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi 6 (2001): 241-246.
  • Nabiyev, Zülfikar. Azerbaycan’da Tasavvufi Hareketler. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, 2004.
  • Olcay, Osman Fevzi. Amasya Ünlüleri. Haz. Turan Böcekçi. Ankara: Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2002.
  • Özköse, Kadir. “Erzurum’da Faaliyet Yürüten Hâlidî Şeyhleri”. Türk İslam Düşünce Tarihinde Erzurum Sempozyumu Bildirileri. Ed. Muhammed Hanefi Palabıyık, 289-290. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Yayınları, 2009.
  • Rıhtım, Mehmet. “XV-XIX. Asırlarda Azerbaycan’da Nakşbendiyye Sûfîleri”. Journal of Qafgaz University. 22 (2008):8–10.
  • Yerkazan, Hasan. “Ebü’l-Hasan el-Harakânî Silsilesinden Gelen Mîr Hamza Nigârî’nin Peygamber Tasavvuru”. Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6/1 (2017): 31-50. Yıldırım, İbrahim. “Azerbeycan’dan Amasya’ya Taşınan Türk Kültürü ve Şirvanlılar”. I. Amasya Araştırmaları Sempozyumu Bildirileri. Ed. Yavuz Bayram. 1: 270-280.
  • Amasya: Amasya Üniversitesi Yayınları, 2007.
  • Yıldırım, İbrahim. “Ben”deki Seyyid Nigârî”, I. Beynəlxalq Həmzə Nigari Simpoziumu. Ed. Mehmet Rıhtım, Metin Hakverdioğlu. 129-138. Amasiya: Amasya Üniversitesi Yayınları, 2012.
Primary Language tr
Journal Section Research Articles
Authors

Orcid: 0000-0001-8192-1274
Author: Fatih ÇINAR

Dates

Publication Date : June 30, 2019

ISNAD ÇINAR, Fatih . "NAKŞÎ-HÂLİDÎ ŞEYHİ HAMZA NİGARÎ’NİN İSTEĞİYLE YAZILAN BİR EHL-İ BEYTİ MÜDAFAA RİSALESİ: “RİSÂLE FÎ TA’N Lİ-MEN HÂLEFE ALİ RADIYALLAHU TEÂLÂ ANH”". Gaziosmanpaşa Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7 / 1 (June 2019): 125-150 .