أثر دلائل النبوة في التعزيز الإيماني اليد النبوية الشريفة نموذجاً

Year 2025, Issue: 15, 374 - 407, 31.12.2025

Najmeddin İsa

https://doi.org/10.61218/hadith.1688215

Abstract

الدعوة إلى التأمل في مظاهر دلائل النبوة باب عظيم من أبواب الفكر الإسلامي لما فيه من إظهار كمال قدرة الله تعالى على خرق النظام الكوني لمن يشاء من عباده، وتعزيز اليقين في قلوب المؤمنين، وإقامة الحجة على العقول التي تعتريها الشكوك وتحبسها عن الهداية، ويرى الباحث أنَّ دلائل الإعجاز الحسية لها كبير الأثر في التعزيز الإيماني لدى أفراد المجتمع الإسلامي على امتداد زمن الدعوة النبوية، ويهدف البحث إلى جمع الروايات التي تضمنت الأحاديث المتعلقة بمعجزة اليد الشريفة واستنباط الإشارات الإعجازية منها وبيان أثرها في عقول مخاطبيها وسلوكهم، تثبيتاً لإيمانهم وتصحيحاً لمسيرتهم وتأليفاً لقلوبهم. وقد نهج البحث المنهج الوصفي التحليلي، وذلك بجمع الأحاديث المتعلقة باليد الشريفة من حيث دلائل النبوة، ودراستها وتحليلها وإسقاطها على واقع الدعوة، ومن أهم النتائج التي خلصت إليها الدراسة أن دلائل النبوة فضلاً عن كونها وسيلة لإثبات دعوى النبوة، فهي تثبت الإيمان وتعززه في نفوس المؤمنين، وتقدِّم البراهين والأدلة المرشدة للعقل البشري لحمله على الهداية، وأن تأثيرها دائم بدوام الرسالة كمادة تاريخية يستقي منها أفراد الأمة مبادئ الترقي الإيماني.

Keywords

السنة النبوية , دلائل النبوة , المعجزة , اليد الشريفة , الدعوة , التعزيز الإماني

The Impact of Prophetic Signs on Faith Reinforcement The Noble Prophet's Hand as an Example

Abstract

The call to contemplate the manifestations of the signs of prophethood is a great door of Islamic thought because it shows the perfection of God's ability to violate the cosmic order for His servants, to strengthen the certainty in the hearts of believers, and to establish an argument against minds that have doubts and block them from guidance. The researcher believes that the physical signs of miracles have a great impact in strengthening the faith of the members of the Islamic community throughout the time of the prophetic call, and the research aims to collect the narratives that included the hadiths related to the miracle of the hand and extract the miraculous signs from them and indicate their impact on the minds and behaviour of their addressees to confirm their faith and rectify it in a way that would help them to achieve the desired results. The research took a descriptive and analytical approach by collecting the hadiths related to the hand of prophethood in terms of indications of prophethood, studying them, analysing them and projecting them to the reality of the call. The main findings of the study are that the indications of prophethood, in addition to being a means of proving the claim of prophethood, prove and strengthen faith in the hearts of believers and provide proofs and guides for the human mind to lead it to guidance and that their impact is as lasting as the message as historical material from which members of the nation draw the principles of faith advancement.

Keywords

Prophetic sunnah , evidence of prophethood , miracle , holy hand , da'wah , faith reinforcement

Peygamberlik Alametlerinin İmanı Güçlendirme Üzerindeki Etkisi Bir Örnek Olarak Peygamberimizin Eli

Abstract

Nübüvvet alametlerinin tezahürlerini tefekkür etme çağrısı, Allah'ın kulları için kozmik düzeni ihlal etme, inananların kalplerindeki kesinliği güçlendirme ve şüphelerle boğuşan ve onları hidayetten alıkoyan zihinlere karşı bir argüman oluşturma yeteneğinin mükemmelliğini gösterdiği için İslam düşüncesinin büyük bir kapısıdır. Araştırmacı, mucizelerin duyusal işaretlerinin, peygamberlik daveti boyunca İslam toplumunun üyelerinin imanını güçlendirmede büyük bir etkiye sahip olduğuna inanmaktadır ve araştırma, asil el mucizesiyle ilgili hadisleri içeren rivayetleri toplamayı ve onlardan mucizevi işaretleri çıkarmayı ve imanlarını doğrulamak ve yanlış yönlendirmelerini ve yanlış anlamalarını düzeltmek için hitap edilenlerin zihinleri ve davranışları üzerindeki etkilerini göstermeyi amaçlamaktadır. Araştırma, nübüvvet alametleri açısından nübüvvet eliyle ilgili hadisleri toplayarak, onları inceleyerek, analiz ederek ve davetin gerçekliğine yansıtarak betimsel ve analitik bir yaklaşım benimsemiştir. Çalışmanın temel bulguları, nübüvvet alametlerinin, nübüvvet iddiasını kanıtlama aracı olmanın yanı sıra, inananların kalplerindeki imanı kanıtlayıp güçlendirdiği ve insan aklına onu hidayete götürecek deliller ve rehberler sağladığı ve millet üyelerinin imanın ilerlemesinin ilkelerini çıkardıkları tarihsel malzeme olarak etkilerinin mesaj kadar kalıcı olduğudur.

Keywords

Nebevi sünnet , nübüvvet delili , mucize , kutsal el , davet , iman takviyesi

References

• Al-Aini, Mahmoud bin Ahmed. Umdetü’l-kârî Şerhu Sahihi’l-Buhârî. Beyrut: Dar İhya el-Heritage el-Arabi, D.T.
• el-Âlûsî, Mahmud b. Abdullah. Rûhu’l-ma'ani fi Tefsîri’l-Kur’âni’l-Azîm ve’s-seb‘u’l-me‘ânî. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-Alemiyye, 1415.
• Bâkillânî, Ebû Bekr Muhammed b. et-Tayyib. İ‘câzu’l-Kur’ân. thk. Seyyid Ahmed Sakar. Mısır: Dârul’l-Meârif, 1997.
• Bakkar Hac Casim. Sünenü’t-tabîa ve’l-müctema‘ fi’l-Kur’âni’l-Kerîm. Beyrut: Daru’n-Nevâdir, 2012.
• el-Bekri, Muhammed Enver. Mesâdiru terakki’s-Sünneti’n-Nebeviyye. Medine: Kral Fahd Basım, 35.
• el-Bezzâr, Ahmed b. Amr. Müsnedü’l-Bezzâr. thk. Mahfuz Rahman Zainallah ve diğerleri. Medine: Mektebetü’l-Ulûm ve’l-Hikem, 1988.
• el-Buhârî, Muhammed b. İsmail. et-Târîhu’l-Kebir. thk. Muhammed Dabbasî. Riyad: en-Nâşiru’l-Mütemeyyiz, 2019.
• el-Buhârî, Muhammed b. İsmail. Sahihu’l-Buharî. Cidde: Daru Tavku’n-Necât, 1422.
• Bedreddin el-Aynî, Mahmud b. Ahmed. Umdetü’l-kârî Şerhu Sahihi’l-Buhârî. Beyrut: Daru İhyai’t-Türâsi’l-Arabî, t.y.
• el-Cürcânî, Ali b. Muhammad eş-Şerîf. et-Ta‘rîfât. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-Âlemiyye, 1983.
• el-Fîrûzâbâdî, Muhammed b. Ya‘kûb. el-Kâmûsu’l-muhît. thk. Muhammed Naim al-Araqsusi. Beyrut: el-Mektebetü’r-Risâle, 2005.
• el-Fîrûzâbâdî, Muhammad b. Ya‘kûb. Basâiru zevi’t-temyîz. thk. Muhammed el-Neccâr. Kahire: İhyâu’t-Türâsi’l-Arabî, 1973.
• el-Hâkim, Muhammed b. al-Ba’ayyah an-Nisabûrî. el-Müstedrek. thk. Mustafa Atta. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-Âlemiyye, 1990.
• el-Halebî, Ali b. İbrahim. es-Sîretü’l-Halebiyye = İnsânü’l-uyûn fi’s-sîreti’l-emîni’l-Me’mûn. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-Âlemiyye, 1427.
• Halil b. İbrahim. es-Sîretü’n-Nebeviyye vahyun. Medine: Kral Fahd Basım, 45.
• el-Hâşimî, Sâlih b. Hüseyin. Tahcîlu men harrafe’t-Tevrâte ve’l-İncîl. thk. Mahmûd Kaddâh. Suudi Arabistan: Mektebetü’l-Abîkân, 1998.
• el-Heysemî, Ali b. Ebîbekr. Mecme‘u’z-zevâid ve menbe‘u’l-fevâid. thk. Hüsamüddîn el-Kudsî. Kahire: Mektebetü’l-Kudsî, 1994.
• İbn Acibe, Ahmed el-Hasanî. el-Bahru’l-medid fî tefsiri’l-Kur’âni’l-Mecid. thk. Ahmed Raslan. Kahire: Hassan Zaki Kütüphanesi, 1419.
• İbn Allân, Muhammed Ali b. Muhammed el-Bekrî es-Sıddîkî. Delîlu’l-fâlihîn li-turuki Riyâzi’s-sâlihîn. thk. Halil Me’mûn. Beyrut: Dâru’l-Ma‘rife li’t-tıbâa ve’n-neşr, 1425/2994.
• İbnü’l-Attâr, Ali b. İbrâhim b. Dâvûd. el-İ‘tikâdu’l-hâlis mine’ş-şek ve’l-intikâd. thk. Sa‘d ez-Züveyhirî. Doha: Vizâratü’l-evkâf ve’ş-Şuûnu’l-İslâmiyye, 1430/2011.
• İbn Batal, Ali b. Halef. Şerhu Sahîhi’l-Buhârî. thk. Yasser b. İbrahim. Suudi Arabistan: Riyad, Mektebetü’r-Rüşd, 2003.
• İbn Ebi Şeybe, Abdullah b. Muhammed el-Absî. el-Musannef fi’l-ehâdîs ve’l-âsâr. thk. Kemal el-Hût. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 1409.
• İbnü’l-Esîr el-Cezerî, el-Mübarek b. Muhammed. en-Nihâye fî garîbi’l-hadîs ve’l-eser. thk. Tahir ez-Zâvî. Beyrut: el-Mektebetü’l-‘İlmiyye, 1979.
• İbn Hacer el-Askalanî, Ahmed b. Ali. Fethu’l-Bârî Şerhu Sahihi'l-Buhârî. Beyrut: Daru’l-Maarifa, 1379.
• İbn Hayyan, Muhammed b. Yusuf el-Endelüsi. el-Bahru’l-Muhît. thk. Sıddıki Muhammed Cemil. Beyrut: Daru’l-Fikr, 1420.
• İbn Hazm, Ali b. Ahmed b. Sa‘îd el-Endülüsî el-Kurtubî ez-Zâhirî. el-Fasl fi’l-milel ve’l-ehvâi ve’n-nihal. Kahire: Mektebetü’l-Hancî, ty.
• İbn Hibbân, Muhammed b. Hibbân b. Ebî Hâtim el-Bustî. es-Sikât. Hindistan: Dâiratü’l-Meârifi’l-Osmâniyye, 1973.
• İbn Huzeyme, Muhammed b. İshak en-Nisabûrî. Sahihu İbn Huzeyme. thk. Muhammed el-A‘zamî. Beyrut: el-Mektebü’l-İslâmî, t.y.
• el-İsfirâyinî, Ya‘kub b. İshak. el-Müstahrec. thk. Ayman el-Dimaşkî. Beyrut: Daru’l-Ma‘rife, 1998.
• el-İsbahânî, Ahmed b. Abdullah. Delâilü’n-Nübüvve. thk. Muhammed Revvâs Kal‘aci, Abdülberr Abbas. Beyrut: Daru’n-Nefâis, 1986.
• İbn Kesir, İsmail b. Ömer el-Kuraşî. Mu‘cizâtü’n-Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem. thk. İbrahim Muhammed. Mısır: Tevfikiye Kütüphanesi, t.y.
• İbn Sidah, Ali b. İsmail el-Mursî. el-Muhkem ve’l-muhîtu’l-a‘zam. thk. Abdulhamid Hindawi. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2000.
• İbn Teymiyye, Ahmed b. Abdülhalim el-Harrânî. en-Nebevât. thk. Abdulaziz et-Tûyan. Suudi Arabistan: Advâu’s-Selef, 2000.
• el-Kârî, Molla Ali. Mirkâtü’l-mefâtîh Şerhu Mişkâti’l-mesâbîh. Beyrut: Daru’l-Fikr, 2002.
• el-Kâsimî, Muhammed Cemaluddîn. Mehâsinü’t-te’vîl. thk. Muhammed Basil el-Sud. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-Âlemiyye, 1418.
• el-Kurtubî, Ebu’l-Abbas Ahmed b. Ömer. el-Müfehhim limâ eşkele min telhis Kitâbi Müslim. thk. Muhyiddin Misto ve diğerleri. Şam: Daru İbn Kesir, 1996.
• el-Kurtubî, Muhammed b. Ahmed el-Ensarî. el-Cami‘atü’l-Kur’âni’l-Kerîm. Kahire: Daru’l-Kütübi’l-Mısriyye, 1964.
• el-Kurtubî, Muhammed b. Ahmed. el-İ‘lâm bimâ fî deyni’n-nasârâ mine’l-fesâd ve’l-evhâm ve izhâr mehâsini’l-İslâm. thk. Ahmed el-Sakka. Kahire: Daru’t-Türâsi’l-Arabî, t.y.
• el-Kastalânî, Ahmed b. Muhammed. el-Mevâhibü’l-ledünniyye bi’l-minehi’l-Muhammediyye. Kahire: Tevfikiye Kütüphanesi, t.y.
• el-Kinnucî, Muhammed Sıddîk Khan. Fethu’l-beyân fî Mekâsidi’l-Kur’ân. thk. Abdullah el-Ensarî. Beyrut: el-Mektebetü’l-Asiriyye, 1992.
• el-Kettânî, Muhammed b. Ebi’l-Feyyad. Nazmu’l-mütenâsir fî hadîsi’l-mütevâtir. thk. Şeref Hicazî. Mısır: Dâru’l-Kütübi’s-Selefiyye, t.y.
• el-Mübarekfûrî, Ubeydullah b. Muhammed. Mir‘âtü’l-mefâtîh Şerhu Mişkâti’l-mesâbîh. Hindistan: Selefi Üniversitesi Araştırma Bölümü, 1984.
• Müslim b. el-Haccâc en-Nisabûrî. Sahîhu Müslim. Beyrut: Daru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, t.y. Mustafa Müslim. el-Mebâisu fî i‘câzi’l-Kur’ân. Şam: Daru’l-Kalem, 2005.
• el-Münâvî, Muhammad Abdurrauf. Feyzü’l-kadîr Şerhu Câmi‘i’s-sağîr. Mısır: el-Mektebetü’t-Ticâriyyetü’l-Kübrâ, 1356.
• el-Mevsılî, Ahmed b. Ali. Müsnedü Ebî Ya‘lâ. thk. Hüseyin Esad. Şam: Daru’l-Me’mûn, 1984.
• en-Nesâî, Ahmed b. Şuayb. es-Sünen. thk. Abdu’l-Fettâh Ebû Gudde. Halep: Mektebetü’l-Matbûâti’l-İslâmiyye, 1986.
• Nureddin Itır el-Halebî. Ulûmü’l-Kur’âni’l-Kerîm. Şam: Matbaatü’s-Sabâh, 1993.
• en-Nevevî, Yahya b. Şeref. el-Minhâc Şerhu Sahih Müslim b. el-Haccâc. Beyrut: Daru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1392.
• er-Râzî, Muhammed b. Ömer et-Timî. Mefâtîhu’l-Ğayb. Beyrut: Daru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1420.
• er-Rumayyân, Abdullah b. Muhammed. Ârâu’l-Kurtubî ve’l-Mâzerî el-i‘tikâdiyye min hilâli şerhayhimâ fî Sahîhi Müslim. Suudi Arabistan: Daru İbni’l-Cevzî, 1427.
• er-Rûmî, Fahd b. Abdurrahman. ed-Dirâsât fî ulûmi’l-Kur’âni’l-Kerîm. Suudi Arabistan: b.y. 2003.
• el-Ruyânî, Muhammed b. Hârûn. el-Müsned. thk. Eymen Ali Ebu Yamani. Kahire: Kurtuba Vakfı, 1416.
• es-Suyûtî, Abdurrahman. el-İtkân fî ulûmi’l-Kur’ân. thk. Muhammed İbrahim. Kahire: Mısır el-Hey’etü’l-Mısriyyetü’l-Âmme. 1974.
• eş-Şevkânî, Muhammad b. Ali. Fethu'l-Kadir. Beyrut: Daru İbn Kesir, 1414.
• eş-Şevkânî, Muhammed b. Ali. Neylü’l-evtâr. thk. Issam al-Din es-Sababati. Mısır: Daru’l-Hadis, 1993.
• eş-Şeybânî, Ahmad b. Amr b. Abi Asım. es-Sünne. thk. Muhammed Nasırüddin el-Albani. Beyrut: el-Mektebü’l-İslamî, 1400.
• et-Taberânî, Süleyman b. Ahmed. el-Mu‘cemü’l-evsat. thk. Tarık b. Avvadullah ve diğerleri. Kahire: Daru’l-Haramain, 1995.
• et-Taberânî, Süleyman b. Ahmed. el-Mu‘cemü’l-kebîr. thk. Hamdi es-Selefi. Riyad: Dar Al-Sumaiyah, 1994.
• et-Taberî, Muhammed b. Cerîr. Târîhu’t-Taberî. thk. Muhammad Abu’l-Fadl İbrahim. Mısır: Daru’l-Maarif, 1976.
• et-Taberî, Muhammed b. Cerîr. Câmiu’l-Beyân fi Tefsiri’l-Kur'ân. thk. Ahmed Muhammed Şaker. Beyrut: Risale Vakfı, 2000.
• et-Tirmizî, Muhammed b. Îsâ. Sünenü’t-Tirmizî. thk. Beşâr Avvâd Ma‘ruf. Beyrut: Daru’l-Garbi’l-Îslâmî, 1998.
• Zemahşeri, Mahmud b. Amr. el-Keşşâf an hakâiki gavâmidi’t-tenzîl. Beyrut: Daru’l-Kitabi’l-Arabi, 1407.
• ez-Zürkânî, Muhammed b. Abdilbâkî. Şerhu’z-Zürkânî alâ Muvattai’l-Îmâm Mâlik. thk. Taha Saad. Kahire: Mektebetü’s-Sekâfeti’d-Dîniyye, 2003.
• ez-Zürkânî, Muhammed b. Abdulbâkî. Şerhu’z-Zürkânî ala’l-mevâhibi’l-ledünniyye bi’l-minehi’l-Muhammediyye. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1417/1996.