Research Article

Hadis Şerhinde Bağlamın Sınırları: İbn Hacer'in Fethu'l-Bârî'sinde Sosyokültürel Verinin Kullanımı

Number: 16 July 28, 2026
AR EN TR

Hadis Şerhinde Bağlamın Sınırları: İbn Hacer'in Fethu'l-Bârî'sinde Sosyokültürel Verinin Kullanımı

Abstract

Makalenin temel amacı, İbn Hacer el-Askalânî’nin sosyokültürel bağlamı hangi rivayet türlerinde, ne ölçüde ve hangi işlevlerle kullandığını tespit ederek bu kullanımın sınırlarını ortaya koymaktır. Araştırma nitel yöntemle yürütülmüş olup metin analizi tekniğine dayanmaktadır. İnceleme kapsamında, İbn Hacer’in Fethu’l-bârî adlı eserinden seçilen örnek rivayetler türlerine göre sınıflandırılmış ve karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Bulgular, İbn Hacer’in sosyokültürel veriyi tek tip bir yöntemle kullanmadığını, aksine rivayetin türüne bağlı olarak ona farklı işlevler yüklediğini göstermektedir. Buna göre, fıkhî hüküm içermeyen rivayetlerde sosyokültürel bağlam anlamın kurucu unsuru olarak öne çıkmakta; fıkhî rivayetlerde ise daha sınırlı bir rol üstlenmekte ve hükmün tespitinde belirleyici olmamaktadır. Muâmelât hadislerinde sosyokültürel bilgi, anlamı destekleyen ve açıklayan ikincil bir unsur olarak işlev görmektedir. İtikadî içerikli rivayetlerde ise bağlam çoğunlukla dikkate alınmamakta veya yalnızca açıklayıcı düzeyde kullanılmaktadır. Sonuç olarak çalışma, İbn Hacer’in şerh metodunun bağlamı dışlayan ya da merkeze alan tek yönlü bir yapıdan ziyade, rivayet türüne göre değişen bir yaklaşım içerdiğini ortaya koymaktadır.

Keywords

References

  1. Agitoğlu, Nurullah. Hadis ve Bağlam. İstanbul: Kitâbî Yayınları, 2015.
  2. Ahmed b. Hanbel eş-Şeybânî. Müsnedü’l-İmâm Ahmed b. Hanbel. ed. Şuayb el-Arnaût. thk. Âdil Mürşid vd.. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 2001.
  3. Bölükbaşı, Mehmet. “Cahiliye Devrinde Araplarda Kehanet ve Kâhinlik”. Nüsha 18/47 (2018), 127-148. https://doi.org/10.32330/nusha.471924
  4. Buhârî, Muhammed b. İsmâil. el-Câmi‘u’s-sahîh. thk. Muhammed Züheyr b Nâsır en-Nâsır. Riyad: Dâru Tavkı’n-Necât, 1. Basım, 2001.
  5. Çalgan, Mehmet Ali. “Fethu’l-bârî’de Meğâzî Rivayetlerinin Metin Tenkidi ve Teâruz Çözümleri”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 35 (01 Haziran 2020): 105-135. https://doi.org/10.35209/ksuifd.676300
  6. Dârekutnî, Ali b. Ömer. Sünenü'd-Dârekutnî. thk. Şuayb el-Arnaût, İbrâhim ez-Zeybek, Ahmed Berhûm ve diğerleri. 6 cilt. Beyrut: Müessesetü'r-Risâle, 1. Basım, 2004.
  7. Ebû Ubeyd, Kāsım b. Sellâm el-Herevî el-Bağdâdî. Kitâbü’l-emvâl. thk. Halîl Muhammed Herrâs. Beyrut: Dâru’l-Fikr, ts..
  8. Engin, Sezai. “Şâfiî Bir Şârihin Mâlikî Referansları: İbn Hacer el-Askalânî’nin Fetḥu’l-bârî’deki Mâlikî Kaynakları”. Usûl İslam Araştırmaları 43/1 (2025), 1-25. https://doi.org/10.56361/usul.1671622

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Hadith

Journal Section

Research Article

Publication Date

July 28, 2026

Submission Date

June 9, 2026

Acceptance Date

July 6, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 16

APA
Güldal, F., & Türcan, Z. (2026). Hadis Şerhinde Bağlamın Sınırları: İbn Hacer’in Fethu’l-Bârî’sinde Sosyokültürel Verinin Kullanımı. HADITH, 16, 409-434. https://doi.org/10.61218/hadith.1966892
AMA
1.Güldal F, Türcan Z. Hadis Şerhinde Bağlamın Sınırları: İbn Hacer’in Fethu’l-Bârî’sinde Sosyokültürel Verinin Kullanımı. HADITH. 2026;(16):409-434. doi:10.61218/hadith.1966892
Chicago
Güldal, Fatime, and Zişan Türcan. 2026. “Hadis Şerhinde Bağlamın Sınırları: İbn Hacer’in Fethu’l-Bârî’sinde Sosyokültürel Verinin Kullanımı”. HADITH, nos. 16: 409-34. https://doi.org/10.61218/hadith.1966892.
EndNote
Güldal F, Türcan Z (July 1, 2026) Hadis Şerhinde Bağlamın Sınırları: İbn Hacer’in Fethu’l-Bârî’sinde Sosyokültürel Verinin Kullanımı. HADITH 16 409–434.
IEEE
[1]F. Güldal and Z. Türcan, “Hadis Şerhinde Bağlamın Sınırları: İbn Hacer’in Fethu’l-Bârî’sinde Sosyokültürel Verinin Kullanımı”, HADITH, no. 16, pp. 409–434, July 2026, doi: 10.61218/hadith.1966892.
ISNAD
Güldal, Fatime - Türcan, Zişan. “Hadis Şerhinde Bağlamın Sınırları: İbn Hacer’in Fethu’l-Bârî’sinde Sosyokültürel Verinin Kullanımı”. HADITH. 16 (July 1, 2026): 409-434. https://doi.org/10.61218/hadith.1966892.
JAMA
1.Güldal F, Türcan Z. Hadis Şerhinde Bağlamın Sınırları: İbn Hacer’in Fethu’l-Bârî’sinde Sosyokültürel Verinin Kullanımı. HADITH. 2026;:409–434.
MLA
Güldal, Fatime, and Zişan Türcan. “Hadis Şerhinde Bağlamın Sınırları: İbn Hacer’in Fethu’l-Bârî’sinde Sosyokültürel Verinin Kullanımı”. HADITH, no. 16, July 2026, pp. 409-34, doi:10.61218/hadith.1966892.
Vancouver
1.Fatime Güldal, Zişan Türcan. Hadis Şerhinde Bağlamın Sınırları: İbn Hacer’in Fethu’l-Bârî’sinde Sosyokültürel Verinin Kullanımı. HADITH. 2026 Jul. 1;(16):409-34. doi:10.61218/hadith.1966892