Manisa’da Kentsel/Yarıkentsel İki Bölgede 18-64 Yaş Bireylerde Uyku Kalitesinin Değerlendirilmesi ve İlişkili Faktörler

İlknur Oruç Özdemir; Mithat Temizer; Mustafa Sevinç; Anıl Sezer; Erdem Akpara; Elif Senem Özer; Özüm Kılıç; Mustafa Samed Akyıldız

Manisa’da Kentsel/Yarıkentsel İki Bölgede 18-64 Yaş Bireylerde Uyku Kalitesinin Değerlendirilmesi ve İlişkili Faktörler

Öz

Manisa’da kentsel/ yarı kentsel iki bölgede 18-64 yaş arası bireylerde uyku kalitesini değerlendirmek ve etkileyen faktörleri saptamak. Yöntem: Kesitsel tipteki araştırma için örnek büyüklüğü 490 kişi olarak belirlenmiştir. Çalışmanın bağımlı değişkeni 18-64 yaş aralığındaki bireylerde uyku kalitesidir. Bunu ölçmek için Pittsburg Uyku Kalite İndeksi (PUKİ) kullanılmıştır. Çalışmanın bağımsız değişkenleri bireylerin yaş, eğitim düzeyi, medeni durum, gelir gibi sosyodemografik özellikleri, kronik hastalık durumu, tanı alınmış psikiyatrik hastalık varlığı, tanı almış uyku hastalığı varlığı, sigara ve alkol kullanımı, günlük çay ve kahve tüketimi, ortamdaki ses ve ışık varlığı gibi faktörlerdir. İstatistiksel analizler için SPSS 23.0 (Statistical Package for the Social Sciences) istatistik programı kullanılmıştır. Tip 1 hata değeri 0.05 kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmamızda, 18-64 yaş arası yetişkinlerin PUKİ’ye göre %54,7’sinin kötü uyku kalitesine sahip olduğu bulunmuştur. Çok değişkenli analizlerde stres düzeyinin yüksek olması, kadın cinsiyette olmak, yatak konforunun kötü olması ve evli olmamak uyku kalitesi açısından risklidir. Sonuç: Araştırma grubunun yarısından fazlası kötü uyku kalitesine sahiptir. Toplumun uyku kalitesini artırmak ve ideale ulaştırmak amacıyla birçok girişim planlanmalıdır. Özellikle birinci basamak olmak üzere tüm sağlık kuruluşlarında evli olmayanlar ve kadınlar öncelenerek tüm bireylerin uyku kalitesinin artırılmasının mümkün olması için uyku hijyeni eğitim ve önerileri verilerek bu konuda kişilerin bilgi düzeyini yükseltilebilir ve genel itibariyle günlük hayattan alınan verim artırılabilir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

1. Mergen H. Uyku ve Uyku Bozuklukları. Turkiye Klinikleri Family Medicine - Special Topics [İnternet]. 2024 [31 Ocak 2025’te alıntılandı];15(3):57–61. Erişim adresi: https://www.turkiyeklinikleri.com/article/en-uyku-ve-uyku-bozukluklari107841.html
2. Şenol V, Soyuer F, Akça RP, Argün M. Adolesanlarda uyku kalitesi ve etkileyen faktörler. Kocatepe Tıp Dergisi. 2012;13(2):93-104. doi:10.18229/ktd.02830.
3. Lo JC, Groeger JA, Cheng GH, Dijk DJ, Chee MW. Self-reported sleep duration and cognitive performance in older adults: a systematic review and meta-analysis. Sleep Med. 2016;17:87-98. doi:10.1016/j.sleep.2015.08.021.
4. Perfect MM, Levine-Donnerstein D, Archbold K, Goodwin JL, Quan SF. The contribution of sleep problems to academic and psychosocial functioning. Psychol Schools. 2014;51(3):273-295. doi:10.1002/pits.21746.
5. Grandner MA, Chakravorty S, Perlis ML, Oliver L, Gurubhagavatula I. Habitual sleep duration associated with self-reported and objectively determined cardiometabolic risk factors. Sleep Med. 2014;15(1):42-50. doi:10.1016/j.sleep.2013.09.012.
6. Buysse DJ. Sleep health: can we define it? Does it matter?. Sleep. 2014;37(1):9-17. doi:10.5665/sleep.3298.
7. Léger D, Poursain B, Neubauer D, Uchiyama M. An international survey of sleeping problems in the general population. Curr Med Res Opin. 2008;24(1):307-317. doi:10.1185/030079907X253771.
8. Buran ZC, Özyurt B. Sleep quality and related factors in individuals aged 20 and over consulting primary health care centers. TJPH. 2024;22(1):87-101. doi:10.20518/tjph.1388481.

9. Aktaş H, Şaşmaz CT, Kılınçer A, Mert E, Gülbol S, Külekçioğlu D, Kılar S, Yüce R, İbik Y, Uğuz E, Demirtaş A. Yetişkinlerde Fiziksel Aktivite Düzeyi ve Uyku Kalitesi İle İlişkili Faktörlerin Araştırılması. Mersin Univ Saglık Bilim Derg [İnternet]. 2016 [31 Ocak 2025’te alıntılandı];8(2):60-67. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/mersinsbd/issue/19539/2080
10. Buysse DJ, Reynolds CF III, Monk TH, Berman SR, Kupfer DJ. The Pittsburgh Sleep Quality Index: a new instrument for psychiatric practice and research. Psychiatry Res. 1989;28(2):1开93-213. doi:10.1016/0165-1781(89)90047-4
11. Ağargün MY, Kara H, Anlar Ö. Pittsburgh uyku kalitesi indeksinin geçerliliği ve güvenirliği. Turk Psikiyatri Derg [İnternet]. 1996 [31 Ocak 2025’te alıntılandı];7:107-115. Erişim adresi: https://www.turkpsikiyatri.com/turkceOzet?Id=327
12. Hancı M, Bayram S, Karahan S, Kaya E, Bakırcı S. Türk Kahvesi ve Türkiye’de Satılan Bazı İçeceklerdeki Kafein Miktarları. Duzce Med J [İnternet]. 2013 [31 Ocak 2025’te alıntılandı];15(3):34-38. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/pub/dtfd/issue/48288/611370
13. How much caffeine is in your cup? [İnternet]. Mayo Foundation for Medical Education and Research; 2022 [31 Ocak 2025’te alıntılandı]. Erişim adresi: https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/nutrition-and-healthy-eating/indepth/caffeine/art-20049372
14. A healthy lifestyle - WHO recommendations [İnternet]. World Health Organization; [31 Ocak 2025’te alıntılandı]. Erişim adresi: https://www.who.int/europe/news-room/fact-sheets/item/a-healthy-lifestyle---who-recommendations
15. Boratav K. Sınıfların ve grupların sosyoekonomik nitelikleri. İmge Kitapevi Yayınları. 2004;33–60.
16. Hublin C, Lehtovirta M, Partinen M, Koskenvuo M, Kaprio J. Changes in sleep quality with age–a 36‐year follow‐up study of Finnish working‐aged adults. J Sleep Res. 2018;27(4):e12623. doi:10.1111/jsr.12623.
17. Åkerstedt T, Schwarz J, Gruber G, Lindberg E, Theorell‐Haglöw J. The relation between polysomnography and subjective sleep and its dependence on age–poor sleep may become good sleep. J Sleep Res. 2016;25(5):565-570. doi:10.1111/jsr.12407.
18. Gadie A, Shafto M, Leng Y, Kievit RA. How are age-related differences in sleep quality associated with health outcomes? An epidemiological investigation in a UK cohort of 2406 adults. BMJ Open. 2017;7:e014920. doi:10.1136/bmjopen-2016-014920.
19. Hinz A, Glaesmer H, Brähler E, Löffler M, Engel C, Enzenbach C, et al. Sleep quality in the general population: psychometric properties of the Pittsburgh Sleep Quality Index, derived from a German community sample of 9284 people. Sleep Med. 2017;30:57-63. doi:10.1016/j.sleep.2016.03.008.
20. Pala K. Erişkinlerde uyku kalitesinin ve uyku kalitesini etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi [İnternet üzerinde uzmanlık tezi]. Trabzon: Karadeniz Teknik Üniversitesi; 2021 [31 Ocak 2025’te alıntılandı]. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=tqUiYt63sTQLTpozMJ92QhJ7WX1yVwXL_o17NKDFhCUMhCIjHQArqK3tGQ6SrBNy
21. Hajak GO, SINE Study Group. Epidemiology of severe insomnia and its consequences in Germany. Eur Arch Psychiatry Clin Neurosci. 2001;251:49-56. doi:10.1007/s004060170052
22. Huyett P, Bhattacharyya N. The association between sleep disorders, employment, and income among adults in the United States. J Clin Sleep Med. 2022;18(8):1967-1972. doi:10.5664/jcsm.10040
23. Kabeloğlu V, Gül G. COVID-19 salgını sırasında uyku kalitesi ve ilişkili sosyal ve psikolojik faktörlerin araştırılması. Turk J Sleep Med. 2021;8(2):97-104. doi:10.4274/jtsm.galenos.2021.53244.
24. Göktaş E, Çelik F, Özer H, Gündüzoğlu NC. Obez bireylerin uyku kalitesinin belirlenmesi. Doku Eyl Üniv Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi. 2015;8(3):156-161. doi:10.16948/deuhfd.1558.
25. Axelsson J, Åkerstedt T, Kecklund G, Lowden A. Tolerance to shift work—how does it relate to sleep and wakefulness? Int Arch Occup Environ Health. 2004;77:12-19. doi:10.1007/s00420-003-0482-1
26. Şahin MG. Erişkinde uyku kalitesi ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi [İnternet üzerinde uzmanlık tezi]. Tokat: Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi; 2019 [31 Ocak 2025’te alıntılandı]. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=as2oTjW5jfr9IKSvmCdJYtFlCulDxC6knL1p6zS_HJub7xiGgGQ1e8ucwMhHF2ng
27. Benca RM, Obermeyer WH, Thisted RA, Gillin JC. Sleep and psychiatric disorders: a meta-analysis. Arch Gen Psychiatry. 1992;49(8):651-658. doi.org/10.1001/archpsyc.1992.01820080059010
28. Örsal Ö, Kök Eren H, Duru P. Psikiyatri hastalarının uyku kalitesini etkileyen faktörlerin yapısal eşitlik modeli ile incelenmesi. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi. 2019;10(1):55-64. DOI:10.14744/phd.2018.06978
29. Kurt S, Abalı S, Altınsoy R. Hemşirelik öğrencilerinin uyku kalitesi ve etkileyen etmenler. Sakarya Üniversitesi Holistik Sağlık Dergisi. 2023;6(1):157-171. doi.org/10.54803/sauhsd.1193686
30. Acar GA. Sağlıkla ilgili eğitim veren fakültelerdeki öğrencilerin uyku kalitesinin belirlenmesi. Pamukkale Medical Journal. 2018;11(3):347-354. doi.org/10.31362/patd.399606
31. Yeom JW, Cho CH. Herbal and natural supplements for improving sleep: A literature review. Psychiatry Investigation. 2024;21(8):810. doi.org/10.30773/pi.2024.0121
32. Tekcan P. Lise öğrencilerinin uyku kalitesi ve uyku kalitesini etkileyen faktörlerin belirlenmesi [İnternet üzerinde yüksek lisans tezi]. Nevşehir: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi; 2018 [31 Ocak 2025'te alıntılandı]. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=T1mWGp9MngYYkCSgiJvtVgvv28Q7S6l6ZefEAdFaH7GrGuEOUj3gJfVQVYvNZHPj
33. Štefan L, Sporiš G, Krističević T, Knjaz D. Associations between sleep quality and its domains and insufficient physical activity in a large sample of Croatian young adults: a cross-sectional study. BMJ Open. 2018;8(7):e021902. doi.org/10.1136/bmjopen-2018-021902
34. Maria Cecília Pires da Rocha M.C.P, Martino M.M.F. Stress and sleep quality among registered nurses who use sleeping pills. Acta Paul Enferm 2009;22(5):658-665. https://doi.org/10.1590/S0103-21002009000500010
35. Kawada T. Noise and health—Sleep disturbance in adults. J Occup Health. 2011;53(6):413-416. DOI:10.1539/joh.11-0071-ra
36. Li W, Cai J, Liao G, Kwan MP, Tse LA. Individual-level noise exposure and its association with sleep quality and duration: A cross-sectional study using real-time data. Sci Total Environ. 2024;955:177047. DOI:10.1016/j.scitotenv.2024.177047
37. Gencer T. Geç erişkin yaş grubundaki bireylerde algılanan stres düzeyine uyku kalitesi ve fiziksel aktivitenin etkisinin değerlendirilmesi [İnternet üzerinde uzmanlık tezi]. Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi; 2023 [31 Ocak 2025’te alıntılandı]. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=weFMBHaUra8rsS5wi2bmHD_LRzeob6a-Wlu6Mh4yQVCEC-hN8g1MC_1AvLZi4QiC
38. Akerstedt T, Orsini N, Petersen H, Axelsson J, Lekander M, Kecklund G. Predicting sleep quality from stress and prior sleep–a study of day-to-day covariation across six weeks. Sleep Med. 2012;13(6):674-679. doi:10.1016/j.sleep.2012.01.012.
39. İyigün G, Angın E, Kırmızıgil B, Öksüz S, Özdil A, Malkoç M. Üniversite öğrencilerinde uyku kalitesinin mental sağlık, fiziksel sağlık ve yaşam kalitesi ile ilişkisi. JETR [İnternet]. 2017 [31 Ocak 2025’te alıntılandı];4(3):125-133. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/jetr/issue/41952/505544
40. Lee S, Kim JH, Chung JH. The association between sleep quality and quality of life: a population-based study. Sleep Med. 2021;84:121-126. doi:10.1016/j.sleep.2021.05.018.
41. Clement-Carbonell V, Portilla-Tamarit I, Rubio-Aparicio M, Madrid-Valero JJ. Sleep quality, mental and physical health: a differential relationship. Int J Environ Res Public Health. 2021;18(2):460. doi:10.3390/ijerph18020460.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çevre Sağlığı

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

İlknur Oruç Özdemir ^*
0009-0007-4857-3480
Türkiye

Mithat Temizer
0000-0001-6059-8380
Türkiye

Mustafa Sevinç Bu kişi benim
0009-0000-6457-8336
Türkiye

Anıl Sezer Bu kişi benim
0009-0002-5689-3234
Türkiye

Erdem Akpara Bu kişi benim
0009-0001-6592-682X
Türkiye

Elif Senem Özer Bu kişi benim
0009-0000-2161-9310
Türkiye

Özüm Kılıç Bu kişi benim
0009-0008-4005-3103
Türkiye

Mustafa Samed Akyıldız Bu kişi benim
0009-0000-6862-9006
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

29 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

13 Şubat 2025

Kabul Tarihi

22 Nisan 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 3 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA59HW86BT

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Oruç Özdemir, İ., Temizer, M., Sevinç, M., Sezer, A., Akpara, E., Özer, E. S., Kılıç, Ö., & Akyıldız, M. S. (2026). Manisa’da Kentsel/Yarıkentsel İki Bölgede 18-64 Yaş Bireylerde Uyku Kalitesinin Değerlendirilmesi ve İlişkili Faktörler. Halk Sağlığı Araştırma ve Uygulamaları Dergisi, 3(1), 37-47. https://izlik.org/JA59HW86BT

AMA

1.Oruç Özdemir İ, Temizer M, Sevinç M, vd. Manisa’da Kentsel/Yarıkentsel İki Bölgede 18-64 Yaş Bireylerde Uyku Kalitesinin Değerlendirilmesi ve İlişkili Faktörler. HASAUD. 2026;3(1):37-47. https://izlik.org/JA59HW86BT

Chicago

Oruç Özdemir, İlknur, Mithat Temizer, Mustafa Sevinç, vd. 2026. “Manisa’da Kentsel/Yarıkentsel İki Bölgede 18-64 Yaş Bireylerde Uyku Kalitesinin Değerlendirilmesi ve İlişkili Faktörler”. Halk Sağlığı Araştırma ve Uygulamaları Dergisi 3 (1): 37-47. https://izlik.org/JA59HW86BT.

EndNote

Oruç Özdemir İ, Temizer M, Sevinç M, Sezer A, Akpara E, Özer ES, Kılıç Ö, Akyıldız MS (01 Haziran 2026) Manisa’da Kentsel/Yarıkentsel İki Bölgede 18-64 Yaş Bireylerde Uyku Kalitesinin Değerlendirilmesi ve İlişkili Faktörler. Halk Sağlığı Araştırma ve Uygulamaları Dergisi 3 1 37–47.

IEEE

[1]İ. Oruç Özdemir vd., “Manisa’da Kentsel/Yarıkentsel İki Bölgede 18-64 Yaş Bireylerde Uyku Kalitesinin Değerlendirilmesi ve İlişkili Faktörler”, HASAUD, c. 3, sy 1, ss. 37–47, Haz. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA59HW86BT

ISNAD

Oruç Özdemir, İlknur - Temizer, Mithat - Sevinç, Mustafa - Sezer, Anıl - Akpara, Erdem - Özer, Elif Senem - Kılıç, Özüm - Akyıldız, Mustafa Samed. “Manisa’da Kentsel/Yarıkentsel İki Bölgede 18-64 Yaş Bireylerde Uyku Kalitesinin Değerlendirilmesi ve İlişkili Faktörler”. Halk Sağlığı Araştırma ve Uygulamaları Dergisi 3/1 (01 Haziran 2026): 37-47. https://izlik.org/JA59HW86BT.

JAMA

1.Oruç Özdemir İ, Temizer M, Sevinç M, Sezer A, Akpara E, Özer ES, Kılıç Ö, Akyıldız MS. Manisa’da Kentsel/Yarıkentsel İki Bölgede 18-64 Yaş Bireylerde Uyku Kalitesinin Değerlendirilmesi ve İlişkili Faktörler. HASAUD. 2026;3:37–47.

MLA

Oruç Özdemir, İlknur, vd. “Manisa’da Kentsel/Yarıkentsel İki Bölgede 18-64 Yaş Bireylerde Uyku Kalitesinin Değerlendirilmesi ve İlişkili Faktörler”. Halk Sağlığı Araştırma ve Uygulamaları Dergisi, c. 3, sy 1, Haziran 2026, ss. 37-47, https://izlik.org/JA59HW86BT.

Vancouver

1.İlknur Oruç Özdemir, Mithat Temizer, Mustafa Sevinç, Anıl Sezer, Erdem Akpara, Elif Senem Özer, Özüm Kılıç, Mustafa Samed Akyıldız. Manisa’da Kentsel/Yarıkentsel İki Bölgede 18-64 Yaş Bireylerde Uyku Kalitesinin Değerlendirilmesi ve İlişkili Faktörler. HASAUD [Internet]. 01 Haziran 2026;3(1):37-4. Erişim adresi: https://izlik.org/JA59HW86BT