SÜRDÜRÜLEBİLİR GIDA ENDÜSTRİSİNDE HELAL-VEGAN ENTEGRASYONU ÜZERİNE BİR LİTARATÜR ÇALIŞMASI

Abstract

Son yıllarda hız kazanan teknolojik ilerlemeler, gıda üretim endüstrisinde yapısal bir dönüşüme yol açarak, artan küresel talep doğrultusunda daha güvenli, besleyici ve sürdürülebilir gıda üretimini mümkün kılmıştır. Bu dönüşüm sürecinde, değişen yaşam tarzları ve sağlık odaklı beslenme eğilimleriyle birlikte, bitki bazlı, helal ve glütensiz diyetlere yönelik tüketici farkındalığında önemli bir artış gözlenmektedir. Söz konusu eğilimler, küresel gıda pazarında ürün çeşitliliğini artırmakta ve yeni tüketim kalıplarının ortaya çıkmasına zemin hazırlamaktadır. Dinî değerler ise gıdayı yalnızca fizyolojik bir ihtiyaç olmaktan çıkararak ona etik ve manevi boyutlar kazandırmakta; bu yönüyle bireylerin tüketim tercihlerini şekillendiren temel belirleyicilerden en önemlileri arasında yer almaktadır. Bununla birlikte, sürdürülebilirlik ekseninde gelişen tüketici bilinci, çevresel duyarlılık, hayvan refahı ve etik üretim gibi faktörler, satın alma davranışları üzerindeki etkisini giderek artırmaktadır. Bu çalışma, helal ve vegan sertifikasyon sistemlerinin benzerlik ve farklılıklarını karşılaştırmalı olarak incelemekte; bu iki yaklaşımın kesişiminde yer alan ürünlere yönelik tüketici talebi ile pazar dinamiklerini analiz etmektedir. Bu çalışma, literatür taraması ve güncel sektör raporlarının değerlendirilmesi yoluyla gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular hem helal hem de vegan sertifikasına sahip ürünlere yönelik talebin, özellikle genç tüketiciler ve etik hassasiyeti yüksek bireyler arasında belirgin biçimde arttığını göstermektedir. Ayrıca bu ürünlerin, sürdürülebilir ve etik gıda üretimi anlayışıyla uyumlu bir tüketim modeli sunduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, helal-vegan entegrasyonuna dayalı ürünlerin gıda sektöründe gelişmekte olan bir “niş” pazar oluşturma potansiyeline sahip olduğu ve sürdürülebilir tüketim eğilimlerini de destekleyen önemli bir alternatif sunduğu değerlendirilmektedir. Bu bağlamda, helal ve vegan değerlerin birlikte ele alınmasının, sürdürülebilir tüketim eğilimlerini olumlu yönde etkilediğini, gelecekte de hem tüketici tercihleri ve hem de pazar yapısı üzerinde belirleyici bir rol oynayacağı öngörülmektedir.

Keywords

• Helal gıda
• vejetaryen/vegan gıda
• sürdürülebilirlik
• etik

A LITERATURE STUDY ON HALAL-VEGAN INTEGRATION IN THE SUSTAINABLE FOOD INDUSTRY

Abstract

Recent technological advancements have triggered a structural transformation in the food production industry, enabling the production of safer, more nutritious, and sustainable food in line with increasing global demand. Within this transformation process, a significant rise in consumer awareness has been observed regarding plant-based, halal, and gluten-free diets, driven by changing lifestyles and health-oriented dietary trends. These developments contribute to greater product diversity in the global food market and pave the way for the emergence of new consumption patterns. Religious values transcend the reduction of food to a mere physiological necessity by imbuing it with ethical and spiritual dimensions; in this respect, they constitute one of the most salient determinants shaping individuals’ consumption preferences. Concurrently, the rise of sustainability-oriented consumer consciousness has increasingly amplified the influence of factors such as environmental concern, animal welfare, and ethical production practices on purchasing behavior. This study comparatively examines the similarities and differences between halal and vegan certification systems, while analyzing consumer demand and market dynamics associated with products situated at the intersection of these two approaches. The research is conducted through a comprehensive review of the literature and an evaluation of recent industry reports. The findings indicate that demand for products bearing both halal and vegan certifications has increased markedly, particularly among younger consumers and individuals with high ethical sensitivity. Furthermore, these products are identified as embodying a consumption model that aligns with the principles of sustainable and ethical food production. In conclusion, the products based on the integration of halal and vegan principles are considered to possess a significant potential for establishing an emerging niche market within the food sector, while offering a compelling alternative that supports sustainable consumption trends. In this context, the joint consideration of halal and vegan values is observed to positively influence sustainable consumption patterns and is anticipated to play a decisive role in shaping both future consumer preferences and the market structures.

Keywords

• Halal food
• vegetarian/vegan food
• sustainability
• ethics

References

1. Aktaş, S., & Caner, C. (2025). Sürdürülebilir gıda endüstrisinde helal-vegan entegrasyonun tüketici tercihleri ve pazar dinamiklerine etkileri. In World Halal Summit 2025 Congress Book: Strengthening Halal Industry via Innovation & Excellence (ss. 127–135).
2. Akter, T. (2024). Sustainable natural resource management for future generations: Insights from an Islamic perspective. Philosophy and Progress, 309-334.
3. Alwi, Z., Parmitasari, R. D. A., & Syariati, A. (2021). An assessment on Islamic banking ethics through some salient points in the prophetic tradition. Heliyon, 7(5).
4. Çoban, A. (2024). Toplumsal barış ve huzuru tesis etme (zekât, sadaka ve infak). Premium e- Journal of Social Sciences (PEJOSS), 8(49), 1691-1695.
5. Demirer, B. & Özdemir, M. (2020). Helal gıda ve gıda etiketi. Akademik Platform Helal Yaşam Dergisi, 2(2), 102-108.
6. Doğaner, B., & Fidan, Y. (2021). Helal ve sağlıklı gıdanın stratejik halkası olarak helal lojistik. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 10(3), 2515-2541. https://doi.org/10.15869/itobiad.951716
7. Dölekoğlu, C. Ö. (2017). Gıda kayıpları, israf ve toplumsal çabalar. Tarım Ekonomisi Dergisi, 23(2), 179-186. Eninn. (2012). What is the wisdom of cattle slaughtered in the Islamic manner? Islam for Muslims.Nairaland. Erişim tarihi 24 Ekim 2025, https://www.nairaland.com/1094328/what-wisdom-cattle-slaughtered-islamic
8. Erdoğan, Z., & Gürbüz, E. (2023). Vegan ve vejetaryen tüketim anlayışının sürdürülebilirlik rolünde vegan markaların analizi. Journal of Marketing & Marketing Research/Pazarlama ve Pazarlama Araştırmaları Dergisi, 16(3).

9. Farouk, M. M., Pufpaff, K. M., & Amir, M. (2016). Industrial halal meat production and animal welfare: A review. Meat Science, 120, 60-70.
10. Firdous, Q., & Yasin, H. M. Z. (2025). Food, Faith, and Sustainabilityism. Indonesian Journal of Islamic Literature and Muslim Society.10 (2).231-248
11. Food and Agriculture Organization. (2010). Sustainable diets and biodiversity: Directions and solutions for policy, research and action. FAO
12. Genç, İ. & Şen, A. (2025). Vegan beslenme ve tofu ile üretilen süt ikameleri: Gastronomi perspektifinden bir analiz. Uygulamalı Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(1), 99-113.
13. Güzel, Y., & Kartal, C. (2017). Helal gıda sertifikası ve tüketici. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 5(4), 299-309.
14. Intersistem Teknik (ISQ). (t.y.). Helal vegan belgesi: Helal vegan belgesi nedir? Nasıl alınır? https://www.intersistemteknik.com/helal-vegan-belgesi.html
15. Iqbal, Z., Javed, T., & Bibi, R. (2025). Helal endüstrisinde sürdürülebilirlik ve etik. Helal Etik ve Araştırma Dergisi, 1 (1), 52-73.
16. İlbaş, E. (2022). Etik, çevre ve sağlık çerçevesinde değişen tüketici tercihleri ve uluslararası pazar yapısı: Vegan pazar araştırması (Master's thesis, Bursa Uludag University (Turkey)).
17. Kasri, R., & Ahmed, H. (2019). Assessing socio-economic development based on Maqāṣid al- Sharīʿah principles: Normative frameworks, methods and pilot implementation in Indonesia. In Towards a Maqāṣid al-Sharīʿah index of socioeconomic development: Theory and application (pp. 349-378). Springer
18. Meydan, B. (2017). Etik tüketicinin kozmetik ürünü satın alma kararı: PROMETHEE tekniği ile bir uygulama. Uluslararası Akademik Yönetim Bilimleri Dergisi, 3(4), 233-259.
19. Pradana, M. R., & AlMubaroq, M. M. (2026). Sacrificial Worship in The Perspective of Islamic Law and The Challenges of Animal Rights and Veganism. Tasyri’: Journal of Islamic Law, 5(1), 139–152. https://journal.stai-nuru-liman.ac.id/index.php/tsyr/article/view/343
20. Rahman, M. M., Razimi, M. S. A., Ariffin, A. S., & Hashim, N. (2024). Navigating moral landscape: Islamic ethical choices and sustainability in Halal meat production and consumption. Discover Sustainability, 5(1), 225.
21. Riaz, M. N., & Chaudry, M. M. (2004). Halal Food Production. CRC Press.
22. Rush, M. (2018). Islam and sustainable consumption: A literature review. Birmingham: Humanitarian Academy for Development (HAD).
23. Sert, İ. (2021). İslam hukukunda helal gıda insan sağlığı ilişkisi (Yüksek lisans tezi). Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. https://hdl.handle.net/11492/5992
24. Shaikh, Z. H. (2020). Islamic Perspectives on Veganism. https://www.hbku.edu.qa/sites/default/files/archive-files/8-zinnira_shaikh.pdf
25. Shuhari, M. H., Hamat, M. F., Basri, M. N. H., Khairuldin, W. M. K. F., Wahab, M. R., Alwi,E. A. Z. E., & Mamat, A. (2019). Concept of al-amanah (trustworthiness) and al-mas'uliyyah (responsibility) for human's character from ethical Islamic perspective. J. Legal Ethical & Regul. Isses, 22, 1.
26. Sobian, A. (2022). Household food waste reduction: An Islamic perspective. TAFHIM: IKIM Journal of Islam and the Contemporary World, 15 (2).
27. Şener, N., & Kaplan, D. N. (2024). Vegan beslenmenin sağlık üzerine olası etkileri ve helallik açısından değerlendirilmesi. Academic Platform Journal of Halal Lifestyle, 6(2), 66-73. https://doi.org/10.53569/apjhls.1480897
28. Şüküroğlu, V. K. (2024). Sürdürülebilirlik bağlamında tüketici vatandaş sorumluluğu. The Journal of Academic Social Science Studies, 1(65), 451-470. Tasgheer, A., & Anwar, J. (2021). An Islamic perspective of animals’ Welfare paradigm. AL- ILM, 5(2).
29. The Vegan Society. (2023). Vegan Trademark Standards. https://www.vegansociety.com
30. Tirmizi. (t.y.). Sünen el-tirmidhi, Cilt. 3, Beyrut: Dar el-Fikr.
31. Tripp, C. (2006). Islam and the moral economy: The challenge of capitalism. Cambridge University Press.
32. Türker, S. (2020). Helal ve güvenilir gıda. Helal ve Etik Araştırmalar Dergisi, 2 (1), 85-97.