Birinci Dünya Savaşı Sürecinde Şira Şehbender Vekili Süleyman Bey'in Esaret Raporları ve Diplomatik Gözlemleri Üzerine Bir Değerlendirme
Abstract
Bu çalışma, Birinci Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru İngilizler tarafından tutuklanarak Malta’ya götürülen ve akabinde Mısır’daki Seydi Beşir Kampı’na sevk edilen Şira Şehbender Vekili Süleyman Bey’in 1917 tarihli raporlarına dayanmaktadır. Raporlar, İngiliz makamlarının sivillere ve temsilcilik personeline yönelik tutumlarını, aile fertlerini de etkileyen baskıları ve mülkiyet dokunulmazlığına ilişkin örnekleri somut olaylar üzerinden belgelemektedir. Süleyman Bey’in gözlemleri, eşyalara el konulması, aile bireylerine yönelik kısıtlamalar ve uluslararası hukuk teamüllerinin gözetilmediği uygulamalar gibi vakaları ortaya koymaktadır. Ayrıca Malta’da tutulanların maruz kaldığı elverişsiz koşullar ile gözetim altındaki şehbender vekili ve ailesinin karşılaştığı ekonomik ve psikolojik güçlükler ayrıntılı biçimde aktarılmıştır. Süleyman Bey’in Malta sonrasında Mısır’daki Seydi Beşir Kampı’na sevki ve Avrupa üzerinden İstanbul’a dönüş sürecindeki gözlemleri de raporlarda yer almakta, savaşın yalnızca esaretle sınırlı kalmayan çok boyutlu etkilerine dair bir çerçeve sunmaktadır. Raporlar, hem Osmanlı Devleti’nin son dönemlerindeki temsilcilik geleneğini hem de olağanüstü koşullarda diplomatik teamüllerin nasıl zorlandığını anlamak açısından önemli birincil kaynak niteliğindedir.
Keywords
Şira, Birinci Dünya Savaşı, Süleyman Bey, Şehbenderlik, İngiliz İşgali, Uluslararası Huku
Ethical Statement
I declare that scientific ethical principles and academic rules were followed in the preparation of this study. There is no conflict of interest.
References
- Kaynakça Arşiv Belgeleri Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA) Hariciye Nezareti, Siyasi (HR.SYS) BOA, HR.SYS, 2201/39. BOA, HR.SYS, 2158/3. BOA, HR.SYS, 2158/4. BOA, HR.SYS, 2203/28. BOA, HR.SYS, 2443/62. BOA, HR.SYS, 2203/50. Hariciye Nezareti, Hukuk Müşavirliği İstişare Odası (HR.HMŞ.İŞO) BOA, HR.HMŞ.İŞO, 74/6. Hariciye Nezareti, İstanbul Murahhaslığı (HR.İM) BOA, HR.İM, 113/91. Hariciye Nezareti, Umûr-ı Hukukiye Müdüriyeti (HR.UHM) BOA, HR.UHM, 156/43.
- Kitaplar Aybay, Rona: Tarih ve Hukuk Açısından Konsolosluk, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2009.
- Demircan, Yasemin, Kayapınar, Levent ve Kayapınar, Ayşe: Osmanlı Dönemi Ege Adaları Tarihi: Kikladlar, Cilt II, Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2020.
- Findley, Carter V.: Osmanlı Devleti’nde Bürokratik Reform (Bâbıâlî: 1789-1922), İstanbul: İz Yayıncılık, 1994. Güleryüz, Ahmet: Ünlü Türk Gemileri Dizisi-3: Hamidiye: Mecidiye & Kruvazörler, İstanbul: Denizler Kitabevi, 2009.
- Şimşek, Erdoğan: Hamidiye Seyir Jurnalleri ile Akın Harekâtı, İstanbul: Deniz Basımevi, 2011.
- Tüfekçi, Vedat: Birinci Dünya Savaşı’nda İngiliz Esir Kamplarında Türk Askerleri, Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2025.
- Makaleler Akpınar, Mahmut: “XIX. Yüzyılda Batıyla İlişkilerde Osmanlı Şehbenderlikleri”, Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 41/2 (2017), 127-144.
- Çolak, Melek: “Macar Ressam Kálmán Beszédes’in Ege Adalarına Yolculuğu: Hatıratı ve Karakalem Çizimleri ile Birlikte”, Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 1/2 (2019), 233-248.
- Demircan, Yasemin: “1720 Tarihli Tahrir Defterine Göre Nakşa Adası’nda Yapılan Düzenlemeler ve Reâyânın Durumu”, Belleten, 73/268 (2009), 671-680.
- İnci, Tevfik: “Balkan Savaşı’nda Hamidiye Kruvazörünün Akın Harekâtı”, Donanma Dergisi Eki, 399 (1952), 1-75.