Research Article

Aksiyomların İzinde: Temelsizlik ve Seçim Aksiyomlarının Dijital ve Fiziksel Bilgi Sistemlerindeki Ontolojik Etkileri

Volume: 7 Number: 8 December 27, 2025
EN TR

Aksiyomların İzinde: Temelsizlik ve Seçim Aksiyomlarının Dijital ve Fiziksel Bilgi Sistemlerindeki Ontolojik Etkileri

Öz

Bu çalışma, Temelsizlik Aksiyomu ile Seçim Aksiyomu'nu dijital ve fiziksel bilgi sistemlerinin yapısal, epistemolojik ve etik boyutları bağlamında kavramsal düzeyde tartışmaktadır. Temelsizlik Aksiyomu, bilginin döngüsel ve bağlamsal örüntüler üzerinden yapılandığını vurgularken; Seçim Aksiyomu, bilgiye erişim ve anlam üretim süreçlerinde yönlendirici tercih mekanizmalarının rolünü açığa çıkarmaktadır. Çalışmada, dijital bilgi ortamlarında hiperbağlantılı yapılar ve algoritmik seçim sistemleri ile fiziksel bilgi sistemlerinde kurumsal düzenlemeler arasındaki gerilim analiz edilmiştir. Ayrıca bilgi sistemlerinin sürdürülebilirliğinin, döngüsel bağlamsallık ile yapılandırılmış tercihler arasında kurulacak dengeye bağlı olduğu ileri sürülmektedir. Temelsizlik Aksiyomu'nun sunduğu bağlamsal döngüsellik ve Seçim Aksiyomu'nun yapılandırıcı tercih ilkesi, yapay zekâ destekli bilgi kürasyonu, dijital arşivleme ve etik veri yönetimi gibi alanlarda bilgi örüntülerinin oluşumu ve karar alma süreçlerinin modellenmesi açısından kuramsal ve uygulamalı katkılar sunmaktadır. Temelsizlik ve Seçim aksiyomları, bu bağlamda yalnızca matematiksel varsayımlar değil; çağdaş bilgi mimarilerinin ontolojik ve normatif pusulaları olarak yeniden konumlandırılmaktadır. Bu çalışma, aksiyomatik yaklaşımların bilgi sistemlerindeki kuramsal ve uygulamalı potansiyelini kavramsal bir çerçevede ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Temelsizlik Aksiyomu , Seçim Aksiyomu , Bilgi Mimarisi , Epistemoloji , Dijital Bilgi , Fiziksel Bilgi

References

  1. Al, Umut, İrem Soydal, ve Haydar Yalçın: “Bibliyometrik Özellikleri Açısından Bilig'in Değerlendirilmesi”, Bilig: Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, 55 (2010), 1‑20.
  2. Barwise, Jon ve Lawrence Moss: Vicious Circles: On the Mathematics of Non‑Wellfounded Phenomena, Stanford, CA: CSLI Publications, 1996.
  3. Bates, Marcia J.: “Fundamental Forms of Information”, Journal of the American Society for Information Science and Technology 57, no. 8 (2006), 1033‑1045.
  4. Bernatović, Ivija, Alenka Slavec Gomezel ve Matej Černe: “Mapping the Knowledge‑Hiding Field and Its Future Prospects: A Bibliometric Co‑Citation, Co‑Word and Coupling Analysis”, Knowledge Management Research & Practice 20, no. 3 (2022), 394‑409.
  5. Borgman, Christine L.: Big Data, Little Data, No Data: Scholarship in the Networked World, Cambridge, MA: MIT Press, 2015.
  6. Boyd, Daniel: Existing in the Information Dimension: An Introduction to Emergent Information Theory, New York: Taylor & Francis, 2024.
  7. Buckland, Michael K.: “What Is a ‘Document’?”, Journal of the American Society for Information Science 48, no. 9 (1997), 804‑809.
  8. Castells, Manuel: The Rise of the Network Society, 2nd ed. Chichester, UK: Wiley‑Blackwell, 2010.
  9. Clark, Serena, Malcolm MacLachlan, Kevin Marshall, Niall Morahan, Claire Carroll, Karen Hand ve Katriona O’Sullivan: “Including Digital Connection in the United Nations Sustainable Development Goals: A Systems Thinking Approach for Achieving the SDGs”, Sustainability 14, no. 3 (2022), 1883.
  10. Dąbrowska, Justyna, Argyro Almpanopoulou, Alexander Brem, Henry Chesbrough, Valentina Cucino, Alberto Di Minin ve Paavo Ritala: “Digital Transformation for Better or Worse: A Critical Multi‑Level Research Agenda”, R&D Management 52, no. 5 (2022), 930‑954.
Chicago
Yalçınkaya, Bahattin. 2025. “Aksiyomların İzinde: Temelsizlik Ve Seçim Aksiyomlarının Dijital Ve Fiziksel Bilgi Sistemlerindeki Ontolojik Etkileri”. Hazine-I Evrak Arşiv Ve Tarih Araştırmaları Dergisi 7 (8): 369-91. https://doi.org/10.59054/hed.1758734.