Özel Gereksinimli Öğrenci Birimlerinin Bilgilendirme ve Farkındalık Eğitimlerine Yönelik Deneyimlerinin İncelenmesi

Abstract

Bu çalışmada, İstanbul’daki 10 yükseköğretim kurumundaki Özel Gereksinimli Öğrenci Birimlerinde (ÖGÖB) görev yapan sorumluların görüşleri doğrultusunda farkındalık eğitimlerinin kapsamı, uygulanışı ve etkileri incelenmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemi kullanılmış, veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen açık uçlu sorulardan oluşan çevrim içi form (Google Forms) tercih edilmiştir. Katılımcıların yazılı yanıtları içerik analizi yöntemi ile çözümlenmiştir. Veri analizi sürecinde kodlama, kategori ve tema oluşturma, verilerin düzenlenmesi ve bulguların yorumlanması aşamaları izlenmiştir. Analiz sonucunda elde edilen temalar “Planlama”, “Uygulama” ve “Değerlendirme” başlıkları altında yapılandırılmıştır. Bulgular, farkındalık eğitimlerinin yükseköğretim topluluğu üzerinde özellikle empati gelişimi, ayrımcılığın azalması ve erişilebilirlik farkındalığının artması açısından olumlu etkiler yarattığını göstermektedir. Bununla birlikte, eğitimlerin içerik, süreklilik, kurumsal katılım ve teknik altyapı açısından çeşitli sınırlılıklar taşıdığı belirlenmiştir. Özellikle idari personelin eğitimlere düşük katılım göstermesi önemli bir sorun alanı olarak ortaya çıkmıştır. Eğitimlerde en yaygın kullanılan yöntemin atölye çalışmaları olduğu, bu yöntemin deneyimsel öğrenmeyi desteklemesi nedeniyle daha etkili algılandığı tespit edilmiştir. Ayrıca eğitimlerin genellikle yılda bir kez yapıldığı, ancak sürdürülebilirlik açısından yetersiz kaldığı görülmüştür. Eğitimlerin devamlılığı için en önemli ihtiyacın maddi kaynak, eğitim materyali ve uzman desteği olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, yükseköğretim kurumlarının özel gereksinimli öğrenci birimlerinde yürütülen farkındalık eğitimlerinin daha etkili hale getirilmesi için eğitimlerin kurumsal düzeyde yaygınlaştırılması, uygulamalı yöntemlerin artırılması ve sürdürülebilir bir yapı oluşturulması gerektiği ortaya konulmuştur.

Keywords

• Özel gereksinimli bireyler
• Farkındalık eğitimleri
• Yükseköğretim kurumları
• Erişilebilirlik

Examining the Experiences of Disability Coordination Units Regarding Information and Awareness Training

Abstract

This study examines the scope, implementation, and perceived outcomes of awareness-raising training programs conducted by Special Needs Student Units (SNEU) in ten universities in Istanbul. A qualitative research design was adopted, and data were collected through an online open-ended questionnaire developed by the researcher using Google Forms. Written responses were analyzed using content analysis. The data analysis process involved coding, category and theme development, data organization, and interpretation of findings. The analysis yielded three main themes: “Planning,” “Implementation,” and “Evaluation.” The findings indicate that awareness training programs contribute positively to empathy development, reduction of discrimination, and increased accessibility awareness within the university community. However, the study also reveals several limitations regarding content depth, continuity, institutional participation, and technical infrastructure. In particular, the low participation of administrative staff emerged as a significant concern. Among the training methods, workshops were the most frequently used and were perceived as the most effective due to their experiential learning nature. The results also show that trainings are typically conducted annually, which is insufficient for sustaining long-term awareness. The most critical needs for sustainability were identified as financial resources, training materials, and expert support. In conclusion, the study suggests that awareness-raising activities within DCUs should be strengthened through institutional integration, increased use of interactive methods, and the development of a sustainable training framework.

Keywords

• Individuals with special needs
• Awareness training
• Higher education institutions
• Accessibility

References

1. Akaydın, Ş., & Yılmaz, A. (2023). Spor Bilimlerinde Empati ve Far-kındalık Çalışmaları: Yetersizliklerin Ne Kadar Farkındayız? Spor ve Bilim Dergisi, 1(2), 1-12. https://izlik.org/JA29XF55XK
2. Akçay, P. (2020). Okul Yöneticilerinin Algılanan Yönetim Tarzlarının Değerler Çerçevesinde İncelenmesi. Akdeniz Üniversitesi Eği-tim Fakültesi Dergisi, 3(2), 19-32. https://izlik.org/JA48SE98FJ
3. Arman (Baydoğan), S. N., Tarakcı, E., Çivi Karaaslan, T., & Zirek, E. (2020). Investigation of awareness and perspective about han-dicape university students studying in health and non-health departments. Turkiye Klinikleri Journal of Health Sciences, 5(3), 477–486. https://doi.org/10.5336/healthsci.2019-70787
4. Ateş, V., & Akça, B. (2020). Özel Hastanelerde İnsan Kaynakları Bil-gi Sisteminin Kullanımı Üzerine Bir Nitel Araştırma: Ankara İli Örneği. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 15(1), 227-235. https://izlik.org/JA74TS39ED
5. Babayiğit, Ö. ve Gökçe, A. (2018). Okuma-yazma bilmeyen yetişkinlerin okuma-yazma öğrenme nedenlerinin incelenme-si. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 6(3), 813-826.
6. Baltacı, A. (2019). Nitel Araştırma Süreci: Nitel Bir Araştırma Nasıl Yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388. https://doi.org/10.31592/aeusbed.598299
7. Baykan, Z., Naçar, M., Şenol, V., & Çetinkaya, F. (2018). Erciyes üni-versitesi akademik personelinde engellilik farkındalığı. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(1), 50-61. https://doi.org/10.26559/mersinsbd.329821
8. Bunbury, S. (2018). Disability in higher education – do reasonable adjustments contribute to an inclusive curriculum? Internatio-nal Journal of Inclusive Education, 24(9), 964–979. https://doi.org/10.1080/13603116.2018.1503347

9. Carballo, R., Morgado, B., & Cortés-Vega, M. D. (2021). Transfor-ming faculty conceptions of disability and inclusive education through a training programme. International Journal of Inclu-sive Education, 25(7), 843–859. https://doi.org/10.1080/13603116.2019.1579874
10. Çakırer Çalbayram, N., Aker, M. N., Akkuş, B., Durmuş, F. K., & Tutar, S. (2018). Sağlık Bilimleri Fakültesi öğrencilerinin engel-lilere yönelik tutumları. Ankara Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(1), 30-40. https://doi.org/10.46971/ausbid.438859
11. Çitil, M., & Üçüncü, M. K. (2018). Türkiye’de Engelli Hakları ve En-gelliler Hukuku’nun Du. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 35, 233-278. https://izlik.org/JA68YZ54BF
12. Dyliaeva, K., Rothman, S. B., & Ghotbi, N. (2024). Challenges to inclusive education for students with disabilities in Japanese institutions of higher education. Higher Learning Research Communications, 14(1), 1–18. https://doi.org/10.18870/hlrc.v14i1.1453
13. Gençtürk, Z., & Korkut, G. (2020). Üniversite Öğrencilerinin Engelli Bireylere Yönelik Tutumlarının İncelenmesi. Bingöl Üniversite-si Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19, 105-126. https://doi.org/10.29029/busbed.638308
14. Günşen, G. (2023). Çevre Eğitimi Etkinliklerinin Okul Öncesi Öğret-men Adaylarının Ekolojik Ayak İzi Farkındalığına ve Çevre Bilin-cine Yönelik İlgi Düzeylerine Olan Etkisinin İncelenmesi. Ulus-lararası Temel Eğitim Çalışmaları Dergisi, 4(1), 1-13. https://doi.org/10.59062/ijpes.1233687
15. İçten, T., & Bal, G. (2017). Artırılmış Gerçeklik Teknolojisi Üzeri-ne Yapılan Akademik Çalışmaların İçerik Analizi. Bilişim Tek-nolojileri Dergisi, 10(4), 401-415. https://doi.org/10.17671/gazibtd.290253
16. Jones, K., & Bell, J. (2018). Understanding institutional barriers to disability inclusion in higher education. Disability & Society, 33(7), 1083–1101. https://doi.org/10.1080/09687599.2018.1465789
17. Karataş, Z. (2020). Sosyal hizmet ve ilahiyat lisans programı öğren-cilerinin engelli bireylere ilişkin tutumları. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, 15, 65-79. https://doi.org/10.46218/tshd.710073
18. Komor, M., & Grzyb, K. (2023). Qualitative content analysis – A research method in social science. Journal of Management and Financial Sciences, 16, 9–24. https://doi.org/10.12775/PBE.2023.032
19. Küçükali, A. (2015). Engellilere Uygulanan Sosyal Politikaların Değerlendirilmesi: Atatürk Üniversitesi Örneği. Kırıkkale Üni-versitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1), 59-86. https://izlik.org/JA23CW87KL
20. Lid, I. M., Chalachanová, A., van den Breemer, R., & Raustøl, A. (2025). Recognizing students with intellectual disabilities in higher education. Nordic Journal of Studies in Educational Po-licy, 11(1), 71–81. https://doi.org/10.1080/20020317.2024.2382366
21. López-Gavira, R., & Moriña, A. (2015). Hidden voices in higher education: Inclusive policies and practices in social science and law classrooms. International Journal of Inclusive Educa-tion, 19(4), 365–378. https://doi.org/10.1080/13603116.2014.935812
22. López-Gavira, R., Orozco, I., & Doménech Vidal, A. (2021). Is peda-gogical training an essential requirement for inclusive educati-on? The case of faculty members in the area of social and legal sciences in Spain. Education Sciences, 11(9), 526. https://doi.org/10.3390/educsci11090526
23. Mengi, A. (2019). Engelli Öğrencilerin Üniversite Eğitimi Sürecinde Karşılaştığı Güçlükler: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Örneği. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 147-170. https://izlik.org/JA59RD78ZN
24. Mishra, S., Rotarou, E. S., Peterson, C. B., & WHO European Re-gion Team. (2022). The WHO European framework for acti-on to achieve the highest attainable standard of health for persons with disabilities 2022–2030. The Lancet Regional Health – Europe, 15, 100338. https://doi.org/10.1016/j.lane-pe.2022.100338
25. Mohajan, H. K. (2018). Qualitative research methodology in so-cial sciences and related subjects. Journal of Economic Deve-lopment, Environment and People, 7(1), 23–48. https://doi.org/10.26458/jedep.v7i1.571
26. Moriña, A., & Carballo, R. (2018). The impact of a faculty training program on inclusive education and disability. Journal of Rese-arch in Special Educational Needs, 18(2), 98–115. https://doi.org/10.1111/1471-3802.12401
27. Moriña, A., López-Gavira, R., & Morgado, B. (2017). How do Spa-nish disability support offices contribute to inclusive educati-on in the university? Journal of Research in Special Educational Needs, 17(1), 3–12. https://doi.org/10.1111/1471-3802.12053
28. Munzhelele, D., Muvhango, V., & Sibisi, L. (2025). Barriers to ac-cessibility: An exploratory study of the physical and attitudi-nal barriers experienced by students living with disabilities in the South African higher education institutions. Internati-onal Journal of Research in Business and Social Science, 14(5). https://doi.org/10.20525/ijrbs.v14i5.4101
29. Muti Tabanlı, S., & Sunay, M. M. (2025). Engellı̇ Bı̇reylerı̇n Toplum-sal Yaşama Katılımının Sosyolojı̇k Analı̇zı̇: Sorunlar, Engeller Ve İlı̇şkı̇sel Pazarlama Yaklaşımı İle Çözüm Önerı̇lerı̇. The Internati-onal New Issues in Social Sciences, 13(1), 69-100. https://izlik.org/JA25FZ63HF
30. Nalbant, S., & Dinç, M. (2024). Üniversite Öğrencilerinin Özel Ge-reksinimli Bireylere Yönelik Tutumlarının İncelenmesi. Journal of Physical Education and Sports Studies, 16(1), 18-37. https://doi.org/10.55929/besad.1425489
31. Nuhoğlu, H., Tavukçu, D., & Özcan, N. (2024). Investigation of Experiences of University Students with Special Needs Du-ring the Global Pandemic. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilim-leri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 25(4), 337-351. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.1428189
32. Özkaraca, N., & İnceoğlu, M. (2021). Üniversite yerleşkelerinde erişilebilirlik değerlendirmesi: Düzce Üniversitesi kampüsü ör-neği. Düzce Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi, 9(1), 214–230. https://doi.org/10.29130/dubited.866597
33. Roth, D., Pure, T., Rabinowitz, S., & Kaufman-Scarborough, C. (2018). Disability Awareness, Training, and Empowerment: A New Paradigm for Raising Disability Awareness on a University Campus for Faculty, Staff, and Students. Social Inclusion, 6(4), 116-124. https://doi.org/10.17645/si.v6i4.1636
34. Schur, L., Kruse, D., & Blanck, P. (2013). Corporate culture and the employment of people with disabilities. Behavioral Sciences & the Law, 31(4), 465–483. https://doi.org/10.1002/bsl.2106
35. Tanrıverdi, A., & Osman, Ö. (2018). The psychometric properti-es of the Turkish version of the teacher efficacy for inclusive practices scale. Journal of Education and Future, 10, 45–60. https://doi.org/10.5897/ERR2018.3504
36. Tekin, H. H. (2019). Engelli Üniversite Öğrencilerinin Eğitim Ya-şamındaki Sorunları: Konya Örneği. MANAS Sosyal Araştır-malar Dergisi, 8(2), 1531-1548. https://doi.org/10.33206/mjss.479132
37. Tokmak, A., Ginesar, Ö., & Kara, İ. (2023). Ücretli Sosyal Bilgiler Öğretmenleri ve Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Ücretli Öğretmenliğe İlişkin Görüşlerinin İncelenmesi. Anadolu Eğitim Liderliği ve Öğretim Dergisi, 11(1), 148-168. https://izlik.org/JA55DH47RJ
38. UNESCO. (2020). Global education monitoring report 2020: Inclu-sion and education: All means all. UNESCO Publishing. https://unesdoc.unesco.org/
39. United Nations. (2006). Convention on the rights of persons with disabilities. https://www.un.org/disabilities
40. World Health Organization. (2023/2024). Disability and health: Policy recommendations and global status report. World He-alth Organization. https://www.who.int/
41. Yükseköğretim Kurulu. (2020). Küresel salgın bağlamında yükse-köğretim kurumlarında sağlıklı ve temiz ortamların geliştiril-mesi kılavuzu. YÖK Yayınları.
42. Zakaria, N. N. (2023). Assessing the working practices and the inc-lusive programs to students with disabilities in the Egyptian museums: Challenges and possibilities for facilitating learning and promoting inclusion. Museum Management and Cura-torship, 38(1), 1–22. https://doi.org/10.1080/09647775.2022.2145678