A Study on God Perception and Superstitious Behaviours of the Students of the Faculty of Sport Sciences

Yıl 2025, Sayı: 54, 225 - 244, 15.12.2025

Soner Ercan

https://doi.org/10.30623/hij.1724573

Öz

The study focuses on the relationship between God perception and superstition. The purpose of this study is to reveal the relationship between individuals' God perception and their superstitious behaviors, and in this context, to determine the extent to which perception of God predicts superstition. Furthermore, another objective of the study is to determine whether both superstition and God perception differ according to demographic variables. The research question of the study is as follows: “Are the sub-dimensions of the God Perception Scale (Loving God, Positive Feelings Towards God, Distant/Uncaring God, Frightening and Punishing God, Negative Feelings Towards God) significant predictors of the Superstitious Behaviors Scale, and is there a relationship between them?”
The study, which adopted a quantitative method, included a sample of 268 students studying at the Faculty of Sports Sciences. A total of 268 students, 138 female and 130 male, with an average age of 20.72, were included in the study. The study was conducted in March, April, and May 2025. Data were collected using a personal information form, the Attitude Towards Superstitious Behaviors in Sports Scale, and the God Perception (GP) Scale. Since the obtained data showed a normal distribution, they were analyzed with parametric tests and hierarchical regression in the SPSS program.
According to the findings obtained in the study, it is seen that the participants had high scores in the “Loving God sub-dimension” and “Positive Feelings Towards God sub-dimension”, and low scores in the “Superstition”, “Distant/Uncaring God sub-dimension”, “Frightening and Punishing God sub-dimension”, and “Negative Feelings Towards God sub-dimension”. It was determined that women had higher average scores in the “Loving God” and “Positive Feelings Towards God” sub-dimensions, and men had higher mean scores in the “Frightening and Punishing God” sub-dimension, and that a significant difference was found. It was determined that individuals with a medium socioeconomic status had the highest average scores in the “Loving God” and “Positive Feelings Towards God” sub-dimensions, and that a significant difference was found. A weak level relationship was found between “Superstition” and the “Distant/Uncaring God sub-dimension”; a moderate level relationship was found between the “Frightening and Punishing God sub-dimension”; and a moderate level relationship was found between the “Negative Feelings Towards God sub-dimension”. As a result of the regression analysis, it was found that the “Negative Feelings Towards God” sub-dimension alone explained 10.0% of superstition. It was found that with the addition of the “Frightening and Punishing God sub-dimension” to the “Negative Feelings Towards God sub-dimension,” increased the explanation rate of superstition to 11.5%. It is recommended that future research should be conducted with different sample groups and methods.

Anahtar Kelimeler

Psychology of Religion , God Perception , Superstition , Youth , Sportsman

Spor Bilimleri Fakültesi Öğrencilerinin Tanrı Algısı ve Batıl İnanç Davranışları Üzerine Bir Araştırma

Öz

Çalışmada Tanrı algısı ile batıl inanç arasındaki ilişki konu edinilmektedir. Çalışmanın amacı, bireylerin Tanrı algısı ile batıl inanç davranışlarının ilişkisinin ortaya konulması ve bu kapsamda Tanrı algısının batıl inancı yordama düzeyinin tespit edilmesidir. Bununla birlikte hem batıl inancın hem de Tanrı algısının demografik değişkenler açısından farklılaşıp farklılaşmadığının tespit edilmesi de çalışmanın bir diğer amacıdır. Çalışmanın problem cümlesi; “Tanrı Algısı Ölçeğinin (TA) (Seven Tanrı, Tanrı’ya Yönelik Olumlu Duygular, Uzak/Umursamaz Tanrı, Korkutan ve Cezalandıran Tanrı, Tanrı’ya Yönelik Olumsuz Duygular) alt boyutları, Batıl İnanç Davranışları Ölçeğinin anlamlı yordayıcısı mıdır ve aralarında bir ilişki var mıdır?” şeklindedir.
Nicel yöntemin benimsendiği çalışmanın örneklemini spor bilimleri fakültesinde öğrenim gören 268 öğrenci oluşturmaktadır. Çalışmaya yaş ortalaması 20,72 olan katılımcıların 138’i kadın, 130’u erkek toplam 268 spor bilimleri fakültesi öğrencisi dahil edilmiştir. Çalışma 2025 yılı Mart, Nisan ve Mayıs aylarında gerçekleştirilmiştir. Çalışmada kişisel bilgi formu, Sporda Batıl İnanç Davranışlarına Yönelik Tutum Ölçeği ve Tanrı Algısı Ölçeği ile veri toplanmıştır. Elde edilen veriler SPSS programında normal dağılım gösterdiği için parametrik testler ve hiyerarşik regresyon ile analiz edilmiştir.
Çalışmada elde edilen bulgulara göre; katılımcıların “Seven Tanrı alt boyutu” ve “Tanrı’ya Yönelik Olumlu Duygular alt boyutu” puanlarının yüksek; “batıl inanç”, “Uzak/Umursamaz Tanrı alt boyutu”, “Korkutan ve Cezalandıran Tanrı alt boyutu”, “Tanrı’ya Yönelik Olumsuz Duygular alt boyutu” puanlarının düşük olduğu görülmektedir. “Seven Tanrı” ile “Tanrı’ya Yönelik Olumlu Duygular alt boyutunda” kadınların; “Korkutan ve Cezalandıran Tanrı alt boyutunda” ise erkeklerin puan ortalamalarının daha yüksek olduğu ve bu yönüyle de anlamlı farklılık oluştuğu tespit edilmiştir. “Seven Tanrı” ile “Tanrı’ya Yönelik Olumlu Duygular alt boyutunda” sosyoekonomik durumu orta düzey olan bireylerin en yüksek puan ortalamalarına sahip olduğu ve bu yönüyle de anlamlı farklılık oluştuğu tespit edilmiştir. “Batıl inanç” ile “Uzak/Umursamaz Tanrı alt boyutunda” zayıf düzey ilişki; “Korkutan ve Cezalandıran Tanrı alt boyutunda” orta düzey ilişki; “Tanrı’ya Yönelik Olumsuz Duygular alt boyutunda” da orta düzey ilişki tespit edilmiştir. Yapılan regresyon analizi sonucunda; tek başına “Tanrı’ya Yönelik Olumsuz Duygular alt boyutu” batıl inancın %10,0’unu açıkladığı bulgulanmıştır. “Tanrı’ya Yönelik Olumsuz Duygular alt boyutuna”, “Korkutan ve Cezalandıran Tanrı alt boyutunun” eklenmesiyle birlikte batıl inancın açıklanma oranının %11,5’e yükseldiği tespit edilmiştir. Gelecekte yapılacak araştırmaların farklı örneklem grupları ve yöntemler ile gerçekleştirilmesi tavsiye edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Din Psikolojisi , Tanrı Algısı , Batıl İnanç , Gençlik , Sporcu

Etik Beyan

Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulundan 05/02/2025 tarihli ve GO 2025/1122 karar numarası ile izin alınmıştır. Katılımcılardan onam formu alınmıştır.

Kaynakça

• Alston, William P. “The Perception of God”. Philosophical Topics 16/2 (1988), 23-52.
• Anuştekin, Mehmet Nesim - Tokur, Behlül. “Ergenlerin Yalnızlık Düzeyleri ile Tanrı Algılarının Bazı Değişkenlere Göre İncelenmesi”. The Current Research in Social Sciences and Humanities 3/4 (2024), 26-39. https://doi.org/10.5281/zenodo.12528675
• Asar, Çiğdem. Tanrı Tasavvuru ve Değerler Lise Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma: Yalova Örneği. Ankara: Eskiyeni Yayınları, 2021.
• Aydın, Ali Rıza. “Tanrı Algısına Jungçu Bir Bakış”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 28 (2010), 53-61.
• Baynal, Fatma - Uysal, Saliha. “Relationship Between Psychological Resilience, Forgiveness and God Perception”. Darulfunun Ilahiyat 34/1 (2023), 283-305. https://doi.org/10.26650/di.2023.34.1.1269464
• Benson, Peter - Spilka, Bernard. “God Image as a Function of Self-Esteem and Locus of Control”. Journal for the Scientific Study of Religion 12/3 (1973), 297-310. https://doi.org/10.2307/1384430
• Brevers, Damien vd. “Sport Superstition: Mediation of Psychological Tension on Non-Professional Sportsmen’s Superstitious Rituals”. Journal of Sport Behavior 34/1 (2011), 3-24.
• Budak, Selçuk. Psikoloji Sözlüğü. Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları, 5. b., 2017.
• Caspi, Avner vd. “A Quantitative Examination of Half-Belief in Superstition”. Journal of Individual Differences 45/1 (2024), 16-31.
• Çar, Bekir vd. “Sporda Batıl İnanç Davranışlarına Yönelik Tutum Ölçeğinin Geliştirilmesi: Geçerlik Ve Güvenirlik Çalışması”. International Journal of Eurasia Social Sciences (IJOESS) 14/54 (2023), 1318-1330. https://doi.org/10.35826/ijoess.4393
• Çetin, Özer. “Rollo May ’de Tanrı Tasavvuru ve Psikolojik Yansımaları”. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18/35 (2019), 171-186. https://doi.org/10.14395/hititilahiyat.479395
• Exline, Julie J. vd. “Anger Toward God: Social-Cognitive Predictors, Prevalence, and Links With Adjustment to Bereavement and Cancer”. Journal of Personality and Social Psychology 100/1 (2011), 129-148. https://doi.org/10.1037/a0021716
• Güler, Özlem. “Tanrı Algısı Ölçeği (TA): Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 48/1 (2007), 123-133.
• Gürbüz, Sait - Şahin, Faruk. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Felsefe-Yöntem-Analiz. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 5. b., 2018.
• Hacıkeleşoğlu, Hızır. Ebeveyn Algısı, Kişilik ve Tanrı Tasavvuru. İstanbul: Çamlıca Yayınları, 2024.
• Hacıkeleşoğlu, Hızır - Karaca, Faruk. “Ebeveyn Tutumlarının Tanrı Tasavvuru İle İlişkisi Üzerine Bir Araştırma”. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 53 (2021), 195-236. https://doi.org/10.21054/deuifd.895310
• Işık, Utku vd. “Aktif Spor Yapan Üniversite Öğrencilerinde Sporda Batıl İnanç Eğilimi ile Sürekli Kaygı Seviyeleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi”. Sportif Bakış: Spor ve Eğitim Bilimleri Dergisi 2/1 (2015), 31-39.
• Jahoda, Gustav. The Psychology of Superstition. London: Allen Lane The Penguin Press, 1969.
• Kalli, Halit - Yılmaz, Sema. “Dini Tutum, Paranormal İnanç ve Eleştirel Düşünme Eğilimi İlişkisi: Üniversite Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 28/2 (2024), 914-934. https://doi.org/10.18505/cuid.1521799
• Kanbir, Figen. “Milli Sporcuların Batıl İnanç Eğilimlerinin Sosyolojik Açıdan Değerlendirilmesi”. Kesit Akademi Dergisi 8/31 (2022), 52-70.
• Karaca, Faruk. “Heteredoks İnanç ve Davranışlar Ölçeği Üzerine Bir Deneme”. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 15 (2001), 145-168.
• Karasar, Niyazi. Bilimsel Araştırma Yöntemi: Kavramlar İlkeler Teknikler. Ankara: Nobel Yayınları, 33. b., 2018.
• Karlık, Zeynep - Kula, M. Naci. “Manevi Zekâ ve Tanrı Tasavvurlarının Travma Sonrası Büyüme İle İlişkisi Üzerine Bir Araştırma”. Amasya İlahiyat Dergisi 24 (Aralık 2024), 368-406. https://doi.org/10.18498/amailad.1526841
• Keinan, Giora. “The Effects of Stress and Desire for Control on Superstitious Behavior”. Personality and Social Psychology Bulletin 28/1 (2002), 102-108. https://doi.org/10.1177/0146167202281009
• Kımter, Nurten - Taş, Nurten. “Üniversiteli Öğrencilerin Batıl İnanç Düzeyleri İle Mutluluk Düzeyleri Ve Dini Yönelimleri Arasındaki İlişki Üzerine Bir İnceleme”. Kesit Akademi Dergisi 21 (2019), 178-220. https://doi.org/10.29228/kesit.39650
• Kısa, Cihad. Carl Gustav Jung’da Din ve Bireyleşme Süreci. İzmir: İzmir İlâhiyat Vakfı Yayınları, 2005.
• Köse, Ali - Ayten, Ali. “Bâtıl İnanç ve Davranışlar Üzerine Psikososyolojik Bir Analiz”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 9/2 (2009), 45-70.
• Kula, Tahsin. Ergenlerde Öfke Duygusu; Benlik Algısı, Tanrı Algısı, Suçluluk ve Utanç Duyguları Açısından Bir Değerlendirme (Diyarbakır Örneklemi). Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora, 2012.
• Küçükköseleci, Çağla. Yetişkin Bağlanma Stilleri ile Tanrı Algısı Arasındaki İlişkinin Bilişsel Duygu Düzenleme Stratejileri Aracı Değişkeni İle İncelenmesi. Bursa: Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora, 2024.
• Lesser, Alexander. “Superstition”. The Journal of Philosophy 28/23 (1931), 617-628. https://doi.org/10.2307/2015685
• Maqsood, Aisha vd. “Thinking Styles and Belief in Superstitions: Moderating Role of Gender in Young Adults”. Pakistan Journal of Psychological Research 33/2 (2018), 335-348.
• Maranise, Anthony M. J. “Superstition & Religious Ritual: An Examination of their Effects and Utilization in Sport”. The Sport Psychologist 27 (2013), 83-91.
• Mehmedoğlu, Ali̇ Ulvi. Tanrıyı Tasavvur Etmek. İstanbul: Çamlıca Yayınları, 2011.
• Merriam-Webster, 21 Şubat 2025. https://www.merriam-webster.com/dictionary/superstition
• Morse, W. H. - Skinner, B. F. “A Second Type of Superstition in the Pigeon”. The American Journal of Psychology 70/2 (1957), 308-311. https://doi.org/10.2307/1419345
• Mutlu, T. Osman vd. “Analysis on Some Superstitious Behaviors of University Students Engaging in Tennis”. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi 6/1 (2016), 317-330.
• Oktay, Melike - Şentepe Lokmanoğlu, Ayşe. “Üniversite Öğrencilerinde Tanrı Algısı ve Kişilik Özellikleri Arasındaki ilişkinin İncelenmesi”. Journal of International Social Research 13/73 (Ekim 2020), 1090-1100. https://doi.org/10.17719/jisr.11123
• Özçelik, Ayşe - Taşkın, Osman. “Din Eğitiminde Ailenin Benimsediği Batıl İnançların Çocuklar Üzerindeki Psiko-Sosyal Etkileri”. Trabzon İlahiyat Dergisi 11/2 (2024), 409-434. https://doi.org/10.33718/tid.1514905
• Pargament, Kenneth I. vd. “Patterns of Positive and Negative Religious Coping with Major Life Stressors”. Journal for the Scientific Study of Religion 37/4 (1998), 710-724. https://doi.org/10.2307/1388152
• Safdar, Iqra vd. “Paranormal Beliefs Mediate External Locus of Control and Religiosity”. Journal of behavioural Science 29/2 (2019), 1-17.
• Sami, Said. Çocukluk Yaraları ve Tanrı Tasavvuru -İhmal ve İstismarın İzleri-. Ankara: Eskiyeni Yayınları, 2024.
• Schippers, Michaéla C. - Van Lange, Paul A. M. “The Psychological Benefits of Superstitious Rituals in Top Sport: A Study Among Top Sportspersons”. Journal of Applied Social Psychology 36/10 (2006), 2532-2553. https://doi.org/10.1111/j.0021-9029.2006.00116.x
• Sinanoğlu, A. Faruk - Sinanoğlu, Asena. “21. Yüzyıl Malatya’sında Batıl İnançlar”. Türklük Bilimi Araştırmaları 31 (2012), 239-257.
• Skinner, B. F. “‘Superstition’ in the Pigeon”. Journal of Experimental Psychology: General 121/3 (1992), 273-274. https://doi.org/10.1037/0096-3445.121.3.273
• Şahin, Baki. Bilimsel Araştırma Yöntemleri. ed. Abdurrahman Tanrıöğen. Ankara: Anı Yayıncılık, 5. b., 2021.
• Şimşek, Ali. “Araştırma Modelleri”. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. ed. Ali Şimşek. 80-107. Eskişehir: T.C. Anadolu Üniversitesi Yayını No: 2653 Açıköğretim Fakültesi Yayını No:1619, 2012.
• Torgler, Benno. “Determinants of Superstition”. The Journal of Socio-Economics 36/5 (2007), 713-733. https://doi.org/10.1016/j.socec.2007.01.007
• Tunçel, Ceyda. Cinsiyet, Meslek Grubu, Yaş ve Eğitim Düzeyi Değişkenlerinin, Bireylerin Batıl İnançlara Sahip Olma Düzeyleri Üzerindeki Etkileri. Ankara: Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans, 2013.
• Ulu, Fatma. İşitme Engellilik ve Maneviyat. Ankara: Sonçağ Akademi, 2. b., 2024.
• Vergote, Antoine. Din, İnanç ve İnançsızlık (Psikolojik İnceleme). çev. Veysel Uysal. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 1999.
• Vyse, Stuart A. Believing in Magic The Psychology of Superstition. New York: Oxford University Press, 1997.
• Vyse, Stuart A. Superstition a Very Short Introduction. Oxford: Oxford University Press, 2019.
• Yaparel, Recep. “Depresyon ve Dini İnançlar İle Tabiatüstü Nedensel Yüklemeler Arasındaki İlişkiler”. D.E.Ü. İlâhiyat Fakültesi Dergisi 8 (1994), 275-299.
• Yel, Ali Murat. “Hurafe”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 18/382-384. İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1998. https://islamansiklopedisi.org.tr/hurafe
• Yıldız, Murat - Ünal, Vehbi. “Tanrı Tasavvuru ile Engelliliğe Yönelik Tutumlar Arasındaki İlişki”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 6/4 (2017), 8-21. https://doi.org/10.15869/itobiad.329846
• Zhang, Jie - Xu, Huilan. “the Effects of Religion, Superstition, and Perceived Gender Inequality on the Degree of Suicide Intent: a Study of Serious Attempters in China”. Omega (Westport) 55/3 (2007), 185-197. https://doi.org/10.2190/OM.55.3.b