Sassanids and Huns: Changing Dynamics on the Eastern Frontier
Abstract
The administrative center of the Sassanid Empire, Mesopotamia, had a long history of urbanization on flat land, facilitated political centralization. The Sassanids, who spread over lands fragmented by mountains, deserts and steppes, shared their western frontier with the Roman Empire, while they encountered communities from the Turkestan steppes on their eastern frontier. Political and military responses were tried to be given to these communities according to the degree of difficulty they posed. Migrations in the 4th and 5th centuries changed the dynamics of the Sassanids in the east. Especially the arrival of the Huns in the region damaged the Sassanid dominance in the east. The constant efforts to strengthen and defend the eastern frontier and the expeditions to Khorasan, Tokharistan and Transoxiana regions seriously exhausted the Sassanid army and treasury. The first wave of Hun migration to these regions was carried out by the Chionites in the second half of the 4th century. Although the Sassanids fought against the Chionites, peace was eventually achieved through a treaty. The Chionites then participated in wars as allies of the Sassanids. However, the rise of the Kidarites, would expel the Chionites from Tokharistan, and the Alchon Huns to the south of the Hindu Kush, increased the tension at the frontier. Major defeats in the wars against the Kidarites and the occupation of Kabul by the Alchon Huns exhausted the Sassanids, leading to the end of their dominion in Tokharistan. Major defeats in the wars against the Kidarites and the occupation of Kabul by the Alchon Huns exhausted the Sassanids, leading to the end of their dominion in Tokharistan. During this period, the plundered Sassanid gold and silver coins were used to mint coins bearing the name of Kidara. With the loss of Tokharistan, the Sassanids changed their policy focus towards preventing further Hun incursions to mitigate damage. Having captured Tokharistan, the Kidarites expanded into Sogdia and aimed to control over the Silk Road trade extending to China. Lasted until the second half of the 5th century, The Kidarite dominion in Tokharistan was brought to an end by a campaign led by Yazdegerd II in 456. However, the sudden death of Yazdegerd II after the victory led to a war for the throne between his sons Hormizd III and Peroz I. The resolution of this dynastic conflict was sought through securing the support of the Hephthalites. Receiving this support, Peroz I defeated his brother and ascended to the Sassanid throne. At the end of the 5th century, the Hephthalites became a great power, conquered Tokharistan with the fall of the Kidarites and expanded towards Sogdia in alliance with the Sassanids. However, the relationship between the Sassanids and the Hephthalites did not continue in a stable and peaceful manner. In the ensuing period, Peroz I organized more than three military campaigns against the Hephthalites. Defeats and heavy taxes put the Sassanids in a difficult situation and Peroz I was killed in battle. Thus, the possibility of a complete occupation of Sassanids by the Hephthalites emerged. In this study, the wars and changing dynamics on the eastern frontier of the Sassanids with the Hun migrations in the 4th and 5th centuries are tried to be conveyed. In particular, the effects of these developments on the Sassanid Empire are evaluated.
Keywords
Sâsânîler ve Hunlar: Doğu Sınırında Değişen Dengeler
Abstract
Sâsânîlerin idari merkezi olan Mezopotamya’nın düz bir arazide uzun bir kentleşme tarihine sahip olması, siyasî merkezileşmeyi kolaylaştırmıştır. Dağlar, çöller ve bozkırlarla parçalanmış topraklara yayılmış olan Sâsânîler, batı sınırını Roma İmparatorluğu’yla paylaşmaktayken doğu sınırında Türkistan bozkırlarından gelen topluluklarla karşılaşmışlardır. Bu topluluklara karşı oluşturdukları zorluk derecesinde siyasî ve askerî karşılıklar verilmeye çalışılmıştır. 4. ve 5. yy’larda yaşanan göçler, Sâsânîlerin doğu sınırındaki dinamiklerini değiştirmiştir. Özellikle Hunların bölgeye gelmeleri, Sâsânîlerin doğudaki hâkimiyetine zarar vermiştir. Doğu sınırını sürekli güçlendirme ve savunma çabaları, Horasan, Toharistan ve Mâverâünnehir bölgelerine düzenlenen seferler Sâsânî ordusunu ve hazinesini ciddi manada yormuştur. Bu bölgelere ilk Hun göç dalgası, 4. yy’ın ikinci yarısında Hunsular tarafından gerçekleştirilmiştir. Her ne kadar başlarda Sâsânîler Hunsularla savaşmış olsa da sonrasında yapılan antlaşmayla barış sağlanmıştır. Hunsular, Sâsânîlerin müttefiki olarak savaşlara katılmıştır. Fakat Hunsuları, Toharistan’dan çıkartacak olan Kidara Hunlarının ve Hindukuş’un güneyinde Alkan Hunlarının yükselişi sınırdaki gerilimi arttırmıştır. Kidaralara karşı yapılan savaşlarda büyük yenilgiler alınması, Alkan Hunlarının Kabil’i işgal etmeleri Sâsânîlerin oldukça yıpranmasına ve Toharistan’daki Sâsânî hâkimiyetinin sona ermesine sebep olmuştur. Bu dönemde, yağmalanan Sâsânî altın ve gümüş sikkeleri kullanılarak Kidara adının yer aldığı sikkeler basılmıştır. Toharistan’ın elden çıkmasıyla Sâsânîler politika değişikliğine gitmişler ve Hun akınlarını önlemeye çalışarak zararı önlemeye odaklanmışlardır. Toharistan’ı ele geçiren Kidaralar, Soğdya’ya doğru genişleyerek Çin’e uzanan İpek Yolu ticareti üzerinde söz sahibi olmayı hedeflemişlerdir. 5. yy’ın ikinci yarısına kadar süren Toharistan’daki Kidara hâkimiyeti, 456 yılında II. Yezdicerd tarafından düzenlenen seferle son bulmuştur. Fakat alınan zaferle birlikte II. Yezdicerd’in ani ölümü, oğulları III. Hürmüz ile I. Fîrûz arasında taht savaşı çıkmasına neden olmuştur. Bu taht kavgasının çözümü, Akhunların desteğinin sağlanmasında aranmıştır. Bu desteği alan I. Fîrûz, kardeşini yenerek Sâsânîlerin başına geçmiştir. 5. yy’ın sonlarında büyük bir güce ulaşan Akhunlar, Kidaraların yıkılışıyla birlikte Toharistan’ı ele geçirmişler ve Sâsânîlerle ittifak halinde Soğdya’ya doğru genişlemişlerdir. Fakat Sâsânîlerle Akhunlar arasındaki ilişki, istikrarlı ve barışçıl olarak devam etmemiştir. İlerleyen süreçle I. Fîrûz, Akhunlara karşı üçten fazla askerî sefer düzenlemiştir. Alınan yenilgiler ve ağır vergiler, Sâsânîleri zor durumda bırakmakla birlikte I. Fîrûz savaşta öldürülmüştür. Böylece Sâsânîlerin Akhunlar tarafından tamamen işgal edilme ihtimali ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada, 4. ve 5.yy’larda yaşanan Hun göçleriyle birlikte Sâsânîlerin doğu sınırında vuku bulan savaşlar ve değişen dengeler aktarılmaya çalışılmıştır. Özellikle sınırdaki gelişmelerin Sâsânî İmparatorluğu üzerinde ne gibi etkiler bıraktığı değerlendirilmiştir.
Keywords
