İklimsel ve Çevresel Etmenlerin Solunum Sistemi Hastalıklarına Bağlı Mortalite Üzerindeki Etkisi: Bir Değerlendirme Çalışması

Öz

Giriş: İklim değişikliği, küresel ölçekte insan sağlığını tehdit eden en önemli çevresel sorunlardan biri hâline gelmiştir. Artan sera gazı emisyonları, yükselen sıcaklıklar ve aşırı hava olayları, özellikle solunum sistemi hastalıkları başta olmak üzere birçok sağlık sonucuyla ilişkilendirilmektedir. Solunum sistemi hastalıklarına bağlı ölümler, çevresel ve iklimsel faktörlere karşı oldukça duyarlı olup, bu durum halk sağlığı açısından önemli bir araştırma alanı oluşturmaktadır. Bu çalışma, iklim değişikliği ile ilişkili çevresel ve iklimsel faktörler ile solunum sistemi hastalıklarına bağlı ölümler arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Araştırmada kullanılan veriler, Meteoroloji Genel Müdürlüğü ve Türkiye İstatistik Kurumu’ndan temin edilmiştir. 2013–2023 yılları arasında pnömoni, kronik obstrüktif akciğer hastalığı, bronşektazi ve astıma bağlı ölüm sayıları; toplam ve kişi başına düşen sera gazı emisyonları, yıllık sıcaklık değerleri, aşırı hava olaylarının sayısı ve yıllık toplam yağış miktarları ile karşılaştırılmıştır. İstatistiksel analizlerde Pearson korelasyon testi uygulanmıştır. Bulgular: Toplam ölüm sayıları ile toplam ve kişi başına düşen sera gazı emisyonları arasında ve yılın en yüksek sıcaklık değeri ile yüksek düzeyde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Benzer şekilde, bu değişkenler ile pnömoniye bağlı ölümler arasında da güçlü ilişkiler bulunmuştur. Aşırı hava olaylarının sayısı ile pnömoni arasında orta düzeyde ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki belirlenmiştir. Buna karşın, yıllık ortalama sıcaklık ve yağış miktarları istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Bulgular, iklimsel değişkenlerin solunum sağlığı üzerindeki etkisini desteklemekte ve literatürdeki benzer çalışmaları doğrulamaktadır. Ancak, kronik obstrüktif akciğer hastalığı ve astım ile bazı değişkenler arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Sonuç: Bu çalışmanın bulguları, iklim değişikliğinin solunum sistemi hastalıklarına bağlı ölümler üzerinde önemli etkileri olduğunu ortaya koymaktadır. Bazı değişkenler arasında anlamlı ilişki bulunmaması, bölgesel farklılıklar, dolaylı etkiler veya veri yapısına bağlı nedenlerle açıklanabilir.

Anahtar Kelimeler

• iklim değişikliği
• ölüm
• solunum sistemi
• çevre

The Effect of Climatic and Environmental Factors on Mortality Related to Respiratory System Diseases: An Evaluation Study

Öz

Introduction: Climate change has emerged as one of the most significant global public health challenges of the 21st century, affecting human health through multiple environmental pathways. Among these, respiratory system diseases are particularly sensitive to changes in climatic and environmental conditions. Increasing greenhouse gas emissions, rising temperatures, and the growing frequency of extreme weather events have raised concerns about their potential impact on respiratory-related mortality. This study examines the relationship between environmental and climatic factors associated with climate change and deaths related to respiratory diseases. Materials and Methods: Using data from 2013 to 2023, deaths related to pneumonia, chronic obstructive pulmonary disease, bronchiectasis, and asthma were compared with greenhouse gas emissions, temperature values, extreme weather events, and precipitation amounts. The data were obtained from the General Directorate of Meteorology and the Turkish Statistical Institute. Pearson's correlation test was applied in the analyses to evaluate the relationships between climatic variables and respiratory-related mortality. Results: Highly positive and significant relationships were found between total death counts and total and per capita greenhouse gas emissions, as well as the highest temperature of the year. Strong relationships were also observed between these variables and pneumonia-related deaths. The number of extreme events showed a moderately significant relationship with pneumonia-related mortality. Annual average temperature and precipitation were not found to be statistically significant. No significant relationship was identified between chronic obstructive pulmonary disease or asthma and some climatic variables. Conclusion: The findings support the impact of climatic variables on respiratory health and are consistent with similar studies reported in the literature. However, the absence of significant associations between certain climatic factors and chronic obstructive pulmonary disease or asthma may be explained by regional differences, adaptive mechanisms, or indirect effects of climate-related exposures.

Anahtar Kelimeler

• climate changes
• mortality
• respiratory system
• environment

Kaynakça

1. D’Amato G, Cecchi L. Effects of climate change on environmental factors in respiratory allergic diseases. Clin Exp Allergy. 2008;38(8):1264–1274.
2. Ayres J, Forsberg B, Annesi-Maesano I, Dey R, Ebi K, Helms P, et al. Climate change and respiratory disease: European Respiratory Society position statement. Eur Respir J. 2009;34(2):295–302.
3. Mirsaeidi M, Motahari H, Taghizadeh Khamesi M, Sharifi A, Campos M, Schraufnagel DE. Climate change and respiratory infections. Ann Am Thorac Soc. 2016;13(8):1223–1230.
4. Deng SZ, Jalaludin BB, Antó JM, Hess JJ, Huang CR. Climate change, air pollution, and allergic respiratory diseases: a call to action for health professionals. Chin Med J (Engl). 2020;133(13):1552–1560.
5. D’Amato G, Cecchi L, D’Amato M, Annesi-Maesano I. Climate change and respiratory diseases. Sheffield: European Respiratory Society; 2014.
6. D’Amato G, Vitale C, De Martino A, Viegi G, Lanza M, Molino A, et al. Effects on asthma and respiratory allergy of climate change and air pollution. Multidiscip Respir Med. 2015;10(1):39.
7. Burbank AJ. Risk factors for respiratory viral infections: a spotlight on climate change and air pollution. J Asthma Allergy. 2023;16:183–194.
8. Wu X, Lu Y, Zhou S, Chen L, Xu B. Impact of climate change on human infectious diseases: empirical evidence and human adaptation. Environ Int. 2016;86:14–23.

9. Hoffmann C, Maglakelidze M, von Schneidemesser E, Witt C, Hoffmann P, Butler T. Asthma and COPD exacerbation in relation to outdoor air pollution in the metropolitan area of Berlin, Germany. Respir Res. 2022;23(1):64.
10. Tran HM, Tsai FJ, Lee YL, Chang JH, Chang LT, Chang TY, et al. The impact of air pollution on respiratory diseases in an era of climate change: a review of the current evidence. Sci Total Environ. 2023;898:166340.
11. Shea KM, Truckner RT, Weber RW, Peden DB. Climate change and allergic disease. J Allergy Clin Immunol. 2008;122(3):443–453.
12. Epstein PR. Climate change and human health. N Engl J Med. 2005;353(14):1433–1436.
13. Ziou M, Tham R, Wheeler AJ, Zosky GR, Stephens N, Johnston FH. Outdoor particulate matter exposure and upper respiratory tract infections in children and adolescents: a systematic review and meta-analysis. Environ Res. 2022;210:112969.
14. Aune KT, Davis MF, Smith GS. Extreme precipitation events and infectious disease risk: a scoping review and framework for infectious respiratory viruses. Int J Environ Res Public Health. 2021;19(1):165.