İLK VE ACİL YARDIM PROGRAMINDA ÖĞRENİM GÖREN ADAY SAĞLIK PROFESYONELLERİNİN AFETE MÜDAHALE ÖZ-YETERLİLİK DURUMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Giriş: Afet olayları son zamanlarda sıklıkla yaşanmakta ve yaşantıyı toplumda büyük kayıpların oluşmasına neden olmaktadır. Bu doğrultuda toplumun afetler karşısında hazırlıklı olması önemli bir durum olarak karşımıza çıkmaktadır. Bunun için elimizde olan mevcut insan kaynakların yönetilmesi ve durumun tespit edilmesi önemlidir. Amaç: Bu çalışmanın amacı ilk ve acil yardım programı öğrencilerinin afete müdahale öz yeterliliklerinin incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Yöntem: Bu çalışma tanımlayıcı ve kesitsel bir araştırma olarak planlanmış ve çalışmaya Trabzon Üniversitesinde okuyan ilk ve acil yardım programı öğrencisi olan toplam 93 öğrenci dahil edilmiştir. Verilerin toplanabilmesi amacıyla; sosyo-demografik bulguların olduğu soru formu ve Afete Müdahale Öz-yeterlilik Ölçeği kullanılmıştır. Çalışmanın yapılabilmesi için kişisel onam izni ve bilimsel araştırma ve yayın etiği kurulundan çalışma izni (2025-7/1.9) alınmıştır. Bulgular: Çalışmamız kapsamında AMÖYÖ (afete müdahale öz yeterlilik ölçeği) kapsamında ilk ve acil yardım programı öğrencilerinin düzeyi ortalaması 67,37 bulunmuştur. Çalışmamız kapsamında gruplar incelendiğinde ise; 22 ve üzeri yaşa sahip olanların AMÖYÖ alt boyut ve toplam puan ortalamalarının, 18-19 yaş ile 20-21 yaşındakilere göre anlamlı biçimde yüksek olduğu belirlenmiştir (p<.05). Sınıf düzeyine göre 2.sınıf olanların YKY, AÜRNUY ile AMOYÖ toplam puan ortalamaları, 1.sınıftakilere göre anlamlı biçimde yüksektir (p<.05). Çalışmamız kapsamında gruplar incelendiğinde; babası çalışmayan bireylerin YKY ve AMÖYÖ toplam ortalamaları, babası profesyonel ve yarı profesyonel meslek grubundakilere göre anlamlı biçimde yüksek bulunmuştur (p<.05). Çalışmamızda afette sorumluluğun devlet-vatandaşta olduğunu belirten katılımcıların AÜRNUY puan ortalamaları, afette sorumluluğun yalnızca devlette olduğunu ifade edenlere göre anlamlı biçimde yüksek bulunmuştur (p<.05). Sonuç: Bu çalışma sonucunda ilk ve acil yardım programı öğrencilerinin afete müdahale öz yeterliliklerinin iyi olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Afet
• Müdahale
• Öz Yeterlilik
• İlk ve Acil Yardım
• Afet Yönetimi.

AN ASSESSMENT OF THE DİSASTER RESPONSE SELF-EFFICACY OF PROSPECTIVE HEALTHCARE PROFESSIONALS ENROLLED IN THE FIRST AID AND EMERGENCY CARE PROGRAM

Öz

Introduction: Disaster events have been occurring frequently in recent times and have caused significant losses in society. In this context, it is important for society to be prepared for disasters. To this end, it is important to manage the available human resources and assess the situation. Objective: The purpose of this study was to examine the self-efficacy of first aid program students in responding to disasters. Method: This study was designed as a descriptive and cross-sectional research, and a total of 93 students enrolled in the first and emergency aid program at Trabzon University were included in the study. To collect data, a questionnaire containing socio-demographic findings and the Disaster Response Self-Efficacy Scale were used. Personal consent and a research permit (2025-7/1.9) from the scientific research and publication ethics committee were obtained to conduct the study. Findings: Within the scope of our study, the average level of first aid and emergency response program students on the AMÖYÖ (disaster response self-efficacy scale) was found to be 67.37. When the groups were examined within the scope of our study, it was determined that the AMÖYÖ sub-dimension and total score averages of those aged 22 and above were significantly higher than those aged 18-19 and 20-21 (p<.05). According to grade level, the total mean scores of YKY, AÜRNUY, and AMOYÖ for second-year students were significantly higher than those for first-year students (p<.05). When the groups were examined within the scope of our study, the total averages of YKY and AMÖYÖ for individuals whose fathers did not work were found to be significantly higher than those whose fathers were in professional and semi-professional occupations (p<.05). In our study, the AÜRNUY score averages of participants who stated that responsibility for disasters lies with the state and citizens were significantly higher than those who stated that responsibility for disasters lies solely with the state (p<.05). Conclusion: The results of this study show that first and emergency aid program students have good self-efficacy in disaster response.

Anahtar Kelimeler

• Disaster
• Response
• Self-Efficacy
• First Aid and Emergency Care
• Disaster Management.

Kaynakça

1. Alsaqer, K. & Alhmoud, S.H. (2025). Impact Of Virtual Reality Training On Nurses’ Preparedness And Self-Efficacy İn Emergencies And Disasters: A Quasi-Experimental Study. International Emergency Nursing. Cilt: 82, 101662, https://doi.org/10.1016/j.ienj.2025.101662.
2. Bülbül, E. (2021). Hemşirelik Öğrencilerinin Afete Müdahale Öz-Yeterlilik Durumlarının Değerlendirilmesi. Acil Yardım ve Afet Bilimi Dergisi, 1(2), 45-49.
3. Cox, R.S., Scannell, L., Heykoop, C., Tobin-Gurley, J. & Peek, L. (2017). Gençlerin Afet Sonrası İyileşmesini Anlamak: İnsanların, Yerlerin ve Faaliyetlerin Hayati Rolü. Uluslararası Afet Risk Azaltma Dergisi, Cilt 22, Ss; 249-256, https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2017.03.011.
4. Eker, E., Altıntaş, S., Çelik, S., & Karahan, E. (2025). Hastane Öncesi Acil Sağlık Çalışanlarının Afetlere Hazırlık Algıları ve Öz Yeterlilikleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Sağlık Bakım ve Rehabilitasyon Dergisi, 4(2), 49-60, https://izlik.org/JA75CJ57XB.
5. George, D., & Mallery, P. (2024). IBM SPSS Statistics 29 Step By Step: A Simple Guide and Reference. Routledge.
6. Ghimire, A. & Ghimire, P. (2025). Building Climate Resilience: A Qualitative Exploration Of Disaster Preparedness İn Nursing Education. Nurse Education Today, 153 (2025) 106791.
7. Günaydın, G. (2024). İnsansız Hava Araçlarının(İHA) Afetlerde Kullanımının İncelenmesi. Editör Karabulut Şahin, Yönetim ve Organizasyon Çalışmaları. Yaz Yayınları. 1.Baskı. Afyonkarahisar. ss:79-99.
8. Hisar K, Yurdakul A. (2015). Bir Üniversitenin Hemşirelik Öğ¬rencilerinin Afetlerde Sağlık Hizmetleri ile ilgili Bilgi¬lerinin Değerlendirilmesi. MAKÜ Sag Bil Enst Derg. 2015;3(2):54-65.

9. Huang, Y., Xu, L., Li, H., Xie, X. & Zhang, G. (2026). Afet Sonrası Müdahale İçin Kentsel Bölgesel Sağlık Sisteminde Talep Belirsizliğinide İçeren Uyarlanabilir Yetenek Tabanlı İşlevsellik Değerlendirmesi. Güvenilirlik Mühendisliği ve Sistem Güvenliği, Cilt 269, 112127, https://doi.org/10.1016/j.ress.2025.112127.
10. Koca, B., Çağan, Ö., & Türe, A. (2020). Lisans Hemşireliği Öğrencileri İçin Afete Müdahale Öz-Yeterlilik Ölçeği’nin Türkçe Formunun Geçerlik ve Güvenirliği. ACU Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(3), 515-521, https://doi.org/10.31067/0.2020.301.
11. Kocaman, Y. (2019). 112’de Çalışan Personelin Afete Hazırlık Düzeyinin İncelenmesi: Gümüşhane İli Örneği. Yüksek Lisans Tezi, Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gümüşhane.
12. Korkmaz, E., Erbaş, D.H., Azizoğlu, H. & Koç, B.İ. (2023). Hemşirelik Son Sınıf Öğrencilerinin Afete Müdahale Öz Yeterlilik Durumlarının İncelenmesi. 6. Internatıonal Palandoken Scıentıfıc Studıes Congress 24-25 June 2023 Erzurum, 733-741.
13. Kurt, İ. & Gümüşsoy, S. (2024). Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetleri Çalışanlarının Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik, Nükleer Tehlikelerdeki Tutum ve Öz Yeterliliği. Hastane Öncesi Dergisi, 9(2), 105-120, https://doi.org/10.54409/hod.1450080.
14. Levac, J., Toal-Sullivan, D. & O’Sullivan, T.L. (2012). Household Emergency Preparedness: A Literature Review. Journal Of Community Health, 37, 725-733.
15. Li, H.Y., Bi, R.X. & Zhong, Q.L. (2017). The Development And Psychometric Testing Of A Disaster Response Self- Efficacy Scale Among Undergraduate Nursing Students. Nurse Educ Today, 2017;59:16–20.
16. Lownsbery, D.S. (2025). Çocuklar İçin Afet Riskini Azaltma Eğitimine İlişkin Dört Literatür İncelemesinin Sentez İncelemesi. Uluslararası Afet Risk Azaltma Dergisi, Cilt 125, 105555, https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2025.105555.
17. Okan, F., Kavici Porsuk, S., Yıldırım, M., Dursun, B., Toğuşlu, İ., & Yanık, F. (2023). 112 Acil Sağlık Hizmetleri Çalışanlarının Afetlere Hazırlık Algısı. Afet ve Risk Dergisi, 6(2), 562-574, https://doi.org/10.35341/afet.1251028.
18. Oktay, F. Afet Yönetimi. https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/ansiklopedi/afet_yonetimi. 17.05.2025.
19. Privitera, G. J. (2017). Statistics for the behavioral sciences. Sage publications. https://scholar.google.com.tr/scholar?q=Privitera,+G.+J.+(2017).+Statistics+for+the+behavioral+sciences.+Sage+publications.&hl=tr&as_sdt=0&as_vis=1&oi=scholart. 20.03.2026.
20. Proctor, L.J., Fauchier, A., Oliver, P.H., Ramos, M.C., Rios, M.A. & Margolin, G. (2007). Family Context and Young Children's Responses To Earthquake. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 48 (9), 941–949, https://doi.org/10.1111/j.1469-7610.2007.01771.x.
21. Rofiah, N.H. & Kawai, N. (2023). Integrating Disability-İnclusive Disaster Education İn Primary Schools: A CASE From Yogyakarta, Indonesia. Progress in Disaster Science, 28 (2025) 100482.
22. Sarı, M. F., & Altıntaş, T. (2025). Afetlerde Görev Yapmış Sağlık Personelinin Afete Müdahale Öz Yeterliliklerinin Belirlenmesi. Sağlık Bilimleri ve Teknolojileri Dergisi, 2(2), 14-20, https://izlik.org/JA67AC27MM.
23. Tan, Y.F. & Meydan Acımış, N. (2022). Denizli 112’de çalışan sağlık personelinin afete hazırlık durumlarının değerlendirilmesi. Pamukkale Tıp Dergisi, 15(1):107-115, doi:10.31362/patd.952835.
24. Taşdelen Karçkay, A., Alkan, D., & Toprak, B. (2023). Doğal Afet Bağlamında Aile Sistemi: Aile İlişkileri, Risk ve Koruyucu Faktörler, Aile Psikolojik Danışmanlığı. Aile Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 6(2), 75-96, https://doi.org/10.58434/apdad.1298057.
25. UNISDR. (2017). Afet Risk Azaltımına İlişkin Göstergeler ve Terminoloji Üzerine Açık Uçlu Hükümetlerarası Uzman Çalışma Grubunun Raporu UNDRR. http://www.undrr.org/publication/report-open-ended-intergovernmental-expert-working-group-indicators-and-terminology. 20.01.2026.
26. Uysal Toraman, A. & Konal, E. (2023). Hemşirelik beslenmenin Afete Müdahalede Öz Yeterliliklerinin Belirlenmesi. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 8 (2), 509-514, https://izlik.org/JA36XY66JF.
27. Xenidis, Y. & Kaltsidi, G. (2022). Afet sırasında insan davranışlarının tahmini: Afet Sırasındaki Davranış Kalıbı Göstergesi (BPDI). Güvenlik Bilimi, Cilt 152 (2022) 105773, https://doi.org/10.1016/j.ssci.2022.105773.
28. Xiong, K., Li, J., Yang, L., Zhao, P., Zhang, P., Feng, Z. & G. Kyle, R. (2025). Evaluating An AI-VR Escape Room For Disaster Nursing Education: A Quasi-Experimental Study. Nurse Education in Practic, 88 (2025) 104529.
29. Yahaya, A., Ramli, J., Yahaya, N. & Yen, G.S. (2010). Correlation Between Self-Esteem, Coping Difficulties, Self-Efficacy, And Illness Symptoms Towards Supported Education For Students With Psychiatric Disabilities. Procedia - Soc Behav Sci, 2010;7:642-651.
30. Yıldız Keskin, A. & Alan, H. (2023). Hemşirelik Lisans Yeterliliğinin Afete Müdahale Öz Yeterliliğinin Değerlendirilmesi. Etkili Hemşirelik Dergisi, 16 (3), 332-342, https://doi.org/10.46483/jnef.1327474.