Hadis Rivâyetlerinde Görme Engelliler

Year 2022, Volume: 20 Issue: 1, 8 - 26, 30.06.2022

Halil İbrahim Kutlay

Abstract

Engelliler içerisinde İslâmî ilimlerde en çok hizmet verenler, görme engelliler olmuştur. Kur’an-ı Kerim tilâvetiyle meşhur olan görme engelliler gibi, hadis rivâyetiyle meşgul olmuş, seçkin pek çok görme engelli şahsiyet bulunmaktadır. Bu ilim erbabından bir kısmı doğuştan görme engelli, bir kısmı da sonradan görme engelli olarak tespit edilmiş, ama bu durumları onların ilim sahibi olmalarına hatta ilimde derinleşmelerine engel olmamıştır. Bu makalede; görme engelliler arasında İslam Tarihi’ndeki ilk üç nesil arasında hadis rivâyetinde bulunan şahsiyetlerden en tanınmış olanları zikredilmekte, ayrıca görme engelli olan güvenilir râvinin hadis rivâyetinin –sağlam hafızaya sahip olması şartıyla- gören kimse ile aynı konumda değerlendirildiği belirtilmektedir.

Keywords

Hadis , Rivâyet , Görme engelliler , Güvenilir Râvi , Hâfızı.

References

• Abdülaziz b. Muhammed el-Buhârî el-Hanefî, Keşfü’l-esrar Şerhu Usûli’l-Pezdevî, Dâru’l-Kitabi’l-İslâmî, ts.
• Abdürrezzak b. Hemmam es-San’anî, el-Musannef, thk. Habiburrahman el-A’zamî, nşr. el-Mektebü’l-İslâmî, Beyrut, 2. bsk., 1403/1983
• Açıkel, Yusuf, “Hadisler Işığında Görme Engelliler ve Bazı Öneriler”, SDÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2010/2, sy.25, ss.15-44,
• http://isamveri.org/pdfdrg/D01535/2010_25/2010_25_ACIKELY.pdf
• Ebu Abdillah Ahmed b. Muhammed b. Hanbel, el-Müsned, Kahire, 1313/1985
• Akyüz, Ali, “Abdürrezzak es-San‘ânî, DİA (Diyanet İslâm Ansiklopedisi)
• Ebu’l-Hasen Ali b. Ebî Ali b. Muhammed el-Âmidî, el-İhkâm fî usûli’l-ahkâm, thk. Abdürrezzak Afifî, nşr. el-Mektebü’l-İslâmî, Beyrut,
• Aycan, İrfan, “Ebu Süfyan”, DİA (Diyanet İslâm Ansiklopedisi)
• Aydınlı, Abdullah, “İbn Ümmi Mektum”, DİA (Diyanet İslâm Ansiklopedisi)
• el-A’zamî, Muhammed Mustafa, Küttâbü’n-nebî, Riyad, 1401/1981
• Ahmed b. Yahya b. Cabir el-Belâzürî, Fütûhu’l-büldan, thk. Abdullah Enîs et-Tabba’, Ömer Enîs et-Tabba’, Müessesetü’l-Maarif, Beyrut, 1407/1987
• Ebu’l-Fazl Muhammed b. Hüseyin b. Ali el-Beyhakî eş-Şafiî, es-Sünenü’l-kübrâ, thk. Muhammed Abdülkadir Ata, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut,1414/1994
• Nasıruddin Ebu Said Abdullah b. Ömer eş-Şirazî el-Beyzavî, Envâru’t-tenzil ve esrâru’t-te’vil,
• thk. Muhammed Abdurrahman el-Meraşlî, Dâru İhyai’t-Türasi’l-Arabî, Beyrut, I.bsk, 1418/1998
• Ebu Abdillah Muhammed b. İsmail el-Buhârî, el-Camiu’s-Sahih (bkz. Fethu’l-barî şerhu Sahihi’l-Buhârî, thk. Muhammed Fuad Abdulbakî, tsh. Abdulaziz b. Baz, Dâru’l-Fikr, Beyrut, ts.)
• Tahir b. Salih b. Ahmed el-Cezairî, Tevcihü’n-nazar ilâ usûli’l-eser, thk. Abdülfettah Ebu Gudde, Mektebü’l-Matbûati’l-İslâmiyye, Haleb, 1. bsk. 1416/1996
• Çakan, İsmail Lütfi, “Ali b. Müshir”, DİA (Diyanet İslâm Ansiklopedisi)
• Çakın, Kâmil, “İtban b. Malik”, DİA (Diyanet İslâm Ansiklopedisi)
• Demir, Ömer; Aysoy, Mehmet; Engelli Tanımı ve Sınıflaması, Türkiye Özürlüler Araştırması, DİE (Devlet İstatistik Enstitüsü), 2002
• Ebu Nuaym, Ahmed b. Abdillah el-Isbehânî, Hılyetü’l-evliyâ ve tabakâtü’l-asfiyâ, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1. bsk, 1409/1988
• Ebu’s-Suud, Muhammed b. Muhammed b. Mustafa el-İmâdî, İrşadü’l-akli’s-selîm ilâ mezâye’l-Kur’âni’l-Kerîm, nşr. Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, Beyrut, ts.
• Erul, Bünyamin, Engelliler İle İlgili Hadislerin Analizi “Hz. Peygamber’in Sünnet ve Hadislerinde Engellilerle İlişkiler”,
• Ülkemizde Engelliler Gerçeği ve İslam, s. 67-85, DİB Yay. Ankara, 2005
• Erzurumlu İbrahim Hakkı, Tefvîzname, https://www.antoloji.com/tefvizname-siiri/ (Erişim Tarihi: 12.02.2018)
• Ebu Hamid, Muhammed b. Hamid el-Gazzâlî et-Tûsî, el-Mustasfâ min ilmi’l-usûl, el-Mektebetü’t-Ticariyyetü’l-Kübrâ, Kahire, 1356
• Zekeriya Güler, “Umeyr b. Adî”, DİA (Diyanet İslâm Ansiklopedisi)
• Hatib, Ebû Bekr Ahmed b. Ali b. Sabit el-Bağdadî, Tarihu Bağdad, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, ts.
• Hatib el-Bağdadî, el-Kifaye fî ilmi’r-rivaye, takdim: Muhammed el-Hafız et-Tîcanî, Daru'l-Kütübi'l-Hadise, Kahire, 2.bsk. ts
• el-Hayyânî, Muhammed b. Abdullah, “Hukmu rivâyeti’l-a’mâ ınde’l-muhaddisîn/Muhaddislere Göre Görme Engellinin Rivâyeti”, Taybe Üniversitesi Dergisi, 1426/2005, yıl 1, sy.1, ss.79-117
• http://repository.taibahu.edu.sa/handle/123456789/5671 (Erişim traihi: 12.02.2018)
• Zeynüddin Ebu’l-Fadl Abdürrahim b. Huseyn el-Irakî, Şerhu’t-Tabsıra ve’t-Tezkira (Şerhu Elfiyyeti’l-Irakî), thk. Abdullatif el-Humeym ve Mahir Yasin el-Fahl, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1423/2002
• Itr, Nureddin, Menhecü’n-nakd fî ulûmi’l-hadis, Dâru’l-Fikr, Beyrut 1418/1997
• Ebu Ömer Yusuf b. Abdillah b. Muhammed b. Abdilber en-Nemirî el-Kurtubî, el-İstîâb fî ma’rifeti’l-ashab, thk. Muhammed Ali el-Bicavî, 1412/1992
• İbn Asakir, Ebu’l-Kasım Ali b. Hasen b. Hibetullah, thk. Amr b. Garâme el-Amravî, Tarihu Dimaşk, Dâru’l-Fikr, 1415/1995
• İbnü’l-Cevzî, Abdurrahman b. Ali b. Muhammed, el-İlelü’l-mütenâhiyefi’l-ehâdîsi’l-vâhiye, thk. İrşadü’l- Hak el-Eserî, İdaretü’l-Ulûmil-Eseriyye, Faysalâbâd, Pakistan, 2. bsk., 1401/1981
• İzzüddin Ebu’l-Hasen Ali b. Muhammed b. Muhammed b. Esîr el-Cezerî, Üsdü’l-gabe fî ma’rifeti’s-sahabe, Dar İbn Hazm, Beyrut, ts.
• İbnü’l-Esîr, el-Kâmil fi’t-tarih, thk. Ebu’l-Fidâ Abdullah el-Kadî, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1407/1987
• Ebu’l-Fadl Ahmed b. Ali b. Muhammed b. Hacer el- Askalânî el- Mısrî eş-Şafiî, Hedyü’s-sarî mukaddimetü Fethi’l-barî,
• thk. Muhammed Fuad Abdulbakî, tsh. Abdulaziz b. Baz, Dâru’l-Fikr, Beyrut, ts.
• İbn Hacer, el-İsâbe fî Temyizi’s-Sahabe, Kalkuta/Hindistan, 1270/1853
• İbn Hacer, Nüzhetü’n-nazar fî tavzîhi Nuhbeti’l-fiker, thk. Nureddin Itr, Dâru’l-Hayr, 1. bsk, Beyrut, 1414/1993.
• İbn Hacer, Takribu’t-Tehzîb, thk. Muhammed Avvame, Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, Beyrut, 1. bsk. 1406/1986
• İbn Hacer, Tehzibu’t-Tehzîb, Haydarâbad/Hindistan, 1327/1909
• Abdülmelik b. Hişam b. Eyyub el-Hımyerî, es-Sîretü’n-nebeviyye, thk. Ömer Abdüsselâm Tedmürî, Dâru’l-Kitabi’l-Arabî, 1410/1990
• Ebu’l-Fidâ İsmail b. Ömer b. Kesîr el-Kuraşî ed-Dimaşkî, İhtisaru Ulûmi’l-hadis (Ahmed Muhammed Şakir,
• el-Bâısü’l-Hasis Şerhu İhtisâri ‘Ulûmi’l-Hadîs, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, (1415/1994)
• Ebu Muhammed Muvaffakuddin Abdullah b. Ahmed b. Muhammed b. Kudame el-Makdisî, el-Muğnî, thk. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî, Dâru Âlemi’l-Kütüb, 1417/1997.
• Ebu Abdillah Muhammed b. Yezid el-Kazvînî, es-Sünen, thk. Muhammed Fuad Abdülbaki, el-Mektebetü’l-İlmiyye, Beyrut, 1373/1954
• İbn Neccar, Muhammed b. Ahmed b. Abdilaziz el-Fütûhî el-Hanbelî, Şerhu’l-Kevkebi’l-münîr, Kral Abdülaziz Üniversitesi, İlmî Araştırmalar Merkezi, Mekke, 1300/1980
• Zeynüddin Abdurrahman b. Ahmed b. Receb el-Hanbelî, Şerhu İleli’t-tirmizî, thk. Nureddin Itr, Dâru’s-Salah, ts.
• Ebu Abdillah Muhammed b. Sa’d b. Meni’ ez-Zührî, et-Tabakatü’l-kübrâ, thk. Muhammed Abdülkadir Atâ, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1. bsk, 1410/1990
• Ebu Amr Osman b. Abdirrahman b. Salah eş-Şehrezûrî, Ulûmu’l-hadis, thk. Nureddin Itr, Dâru’l-Fikr, Beyrut, 3. bsk, 1418/1997
• M. Yaşar Kandemir, “Ka’b b. Malik”, DİA (Diyanet İslâm Ansiklopedisi)
• Kurtubî, Muhammed b. Ahmed b. Ebîbekr, el-Câmi’ li-Ahkâmi’l-Kur’an, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1408/1988
• Ebu Abdirrahman, Ahmed b. Şüayb b. Ali en-Nesaî (ö.303/915), es-Sünen, (bi-şerhi’s-Süyûtî ve haşiyeti’s-Sindî), Dâru’l-Fikr, Beyrut, 1. bsk, 1348/1930
• Nesaî, Tesmiyetü men lem yervi anhu gayru racülin vahıd (Bu risale, Nesaî’nin Kitabu’d-duafâ ve’l-metrûkîn kitabının sonunda bu kitapla birlikte basılmıştır.) thk. Mahmud İbrahim Ebu Zayid, Dâru’l-Marife, Beyrut, 1406/1986
• Ebu Zekeriyya Muhyiddin Yahya b. Şeref en-Nevevî, et-Takrîb ve’t-teysîr li-ma’rifeti süneni’l-beşîri’n-nezîr, (bkz. Süyûtî, Tedrîbü’r-Ravî fî Şerh Takrîbi’n-Nevâvî, thk. Muhammed
• Avvame, Dâru’l-Minhac, Cidde, 1437/2016)
• Nevevî, el-Mecmû şerhu’l-Mühezzeb, nşr. Dâru’l-Fikr, Beyrut, ts. Özsoy, Yahya, Özel Eğitime Muhtaç Çocuklar ve Özel Eğitim, Özel Eğitime Giriş, s.6 (Editör: Özsoy, Yahya vd., Karatepe Yayınları, 2. bsk, Ankara, 1989)
• Sancaklı, Saffet, “Hz. Peygamber’in Engellilere Karşı Bakış Açısının Tespiti”, Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, VI (2006), sy.2, ss.37-72, (Erişim tarihi: 12.02.2018)
• http://www.dinbilimleri.com/Makaleler/1332908630_0602030358.pdf
• Şemseddin Muhammed b. Abdirrahman es-Sehavî, Fethu’l-mugîs bi-şerhi Elfiyyeti’l-hadis li’l-Irakî, thk. Ali Hüseyin Ali, Dâru’l-İmami’t-Taberî, 1412/1992
• es-Serahsî, Ahmed b. Ebî Sehl el-Usûl, thk. Ebu’l-Vefâ el-Efganî, nşr. İhyâu’l-Maâarifi’l-Usmaniyye, Haydarâbâd, 1414/1993
• Celâlüddin Abdurrahman b. Ebîbekr es-Süyûtî, ed-Dürrü’l-mensûr fi’t-tefsir bi’l-me’sûr, thk. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî, nşr. Merkezü Hecer li’l-Buhûs, Kahire, 1424/2003
• Süyûtî, Tedrîbü’r-ravî fî şerh Takrîbi’n-Nevâvî, thk. Muhammed Avvame, Dâru’l-Minhac, Cidde, 1437/2016
• Ebu’l-Kasım Süleyman bin Ahmed bin Eyyub eş-Şâmi el-Lahmî et-Taberanî, el-Mu’cemu’l-kebîr, thk. Hamdi Abdülmecid es-Selefî, Dâru İhyâi’t-Türasi’l-Arabî, Beyrut, II.bsk. 1405/1985.
• Ebû Ca'fer Muhammed b. Cerîr b. Yezîd et-Taberî el-Bağdâdî, Tarihu’l-ümem ve’l-mülûk, nşr. Beytü’l-Efkâri’d-Devliyye, thk. Muhammed Ebu'l-Fadl İbrahim, Beyrut, ts.
• Tezcan, Münir, “Kur’anın Bedensel Engellilere Yaklaşımı”, KSÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, 10(2007), s.137-186; http://dergipark.gov.tr/download/article-file/213230 (Erişim tarihi: 12.02.2018)
• Huseyn b. Abdillah et-Tîbî, Hulâsa fî usûli’l-hadis, Âlemü’l-Kütüb, Beyrut, 1405/1985
• Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK). (2015). Dünya Nüfus Günü TUİK Haber Bülteni (sayı: 18617). Tarih: 06.07.2015
• Ebu İsa Muhammed b. İsa et-Tirmizî, Sünen, c.I-II thk. Ahmed Muhammed Şakir, c.III thk. Muahmmed Fuad Abdülbakî, c.IV-V thk. İbrahim Atva Ivad, Dâru İhyai’t-Türasi’l-Arabî, Beyrut, ts.
• Topaloğlu, Nuri, “Harise b. Numan”, DİA (Diyanet İslâm Ansiklopedisi)
• Vakıdî, Muhammed b. Ömer b. Vakıd el-Medenî, el-Megazî, nşr. Dâru’l-A’lemî, 3. bsk., Beyrut, 1989/1409
• Şemsüddin Ebû Abdillah Muhammed b. Ahmed b. Osman ez-Zehebî, el-Kâşif fî ma’rifeti men lehu rivaye fi’l-kütübi’s-sitte, thk. Muhammed Avvame, Dâru’l-Kıble, Cidde, 1413/1992
• Zehebî, Mizanü’l-i’tidal fî nakdi’r-rical, thk. Ali Muhammed el-Bacî, Dâru’l-Ma’rife, Beyrut, 1382/1963
• Zehebî, Siyeru a’lâmi’n-nübelâ, thk. Şuayb el-Arnaût vd., Müessesetü’r-Risale, 4. bsk, Beyrut, 1406/1986
• Zehebî, Tezkiretü’l-huffaz, Dâru’l-Fikri’l-Arabî, Beyrut, (Haydarâbâd/ Hindistan 1376/1956 baskısından tasvir edilmiştir.)
• Zekeriya b. Muhammed el-Ensarî, Fethu’l-bakî şerhu Elfiyeti’l-Irakî, (bkz. Irakî, Şerhu’t-Tabsıra), thk. Abdullatif el-Humeym ve Mahir Yasin el-Fahl, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1423/2002