Hadis Rivâyetlerinde Görme Engelliler

Halil İbrahim Kutlay

Hadis Rivâyetlerinde Görme Engelliler

Öz

Engelliler içerisinde İslâmî ilimlerde en çok hizmet verenler, görme engelliler olmuştur. Kur’an-ı Kerim tilâvetiyle meşhur olan görme engelliler gibi, hadis rivâyetiyle meşgul olmuş, seçkin pek çok görme engelli şahsiyet bulunmaktadır. Bu ilim erbabından bir kısmı doğuştan görme engelli, bir kısmı da sonradan görme engelli olarak tespit edilmiş, ama bu durumları onların ilim sahibi olmalarına hatta ilimde derinleşmelerine engel olmamıştır. Bu makalede; görme engelliler arasında İslam Tarihi’ndeki ilk üç nesil arasında hadis rivâyetinde bulunan şahsiyetlerden en tanınmış olanları zikredilmekte, ayrıca görme engelli olan güvenilir râvinin hadis rivâyetinin –sağlam hafızaya sahip olması şartıyla- gören kimse ile aynı konumda değerlendirildiği belirtilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Abdülaziz b. Muhammed el-Buhârî el-Hanefî, Keşfü’l-esrar Şerhu Usûli’l-Pezdevî, Dâru’l-Kitabi’l-İslâmî, ts.
Abdürrezzak b. Hemmam es-San’anî, el-Musannef, thk. Habiburrahman el-A’zamî, nşr. el-Mektebü’l-İslâmî, Beyrut, 2. bsk., 1403/1983
Açıkel, Yusuf, “Hadisler Işığında Görme Engelliler ve Bazı Öneriler”, SDÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2010/2, sy.25, ss.15-44,
http://isamveri.org/pdfdrg/D01535/2010_25/2010_25_ACIKELY.pdf
Ebu Abdillah Ahmed b. Muhammed b. Hanbel, el-Müsned, Kahire, 1313/1985
Akyüz, Ali, “Abdürrezzak es-San‘ânî, DİA (Diyanet İslâm Ansiklopedisi)
Ebu’l-Hasen Ali b. Ebî Ali b. Muhammed el-Âmidî, el-İhkâm fî usûli’l-ahkâm, thk. Abdürrezzak Afifî, nşr. el-Mektebü’l-İslâmî, Beyrut,
Aycan, İrfan, “Ebu Süfyan”, DİA (Diyanet İslâm Ansiklopedisi)

Aydınlı, Abdullah, “İbn Ümmi Mektum”, DİA (Diyanet İslâm Ansiklopedisi)
el-A’zamî, Muhammed Mustafa, Küttâbü’n-nebî, Riyad, 1401/1981
Ahmed b. Yahya b. Cabir el-Belâzürî, Fütûhu’l-büldan, thk. Abdullah Enîs et-Tabba’, Ömer Enîs et-Tabba’, Müessesetü’l-Maarif, Beyrut, 1407/1987
Ebu’l-Fazl Muhammed b. Hüseyin b. Ali el-Beyhakî eş-Şafiî, es-Sünenü’l-kübrâ, thk. Muhammed Abdülkadir Ata, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut,1414/1994
Nasıruddin Ebu Said Abdullah b. Ömer eş-Şirazî el-Beyzavî, Envâru’t-tenzil ve esrâru’t-te’vil,
thk. Muhammed Abdurrahman el-Meraşlî, Dâru İhyai’t-Türasi’l-Arabî, Beyrut, I.bsk, 1418/1998
Ebu Abdillah Muhammed b. İsmail el-Buhârî, el-Camiu’s-Sahih (bkz. Fethu’l-barî şerhu Sahihi’l-Buhârî, thk. Muhammed Fuad Abdulbakî, tsh. Abdulaziz b. Baz, Dâru’l-Fikr, Beyrut, ts.)
Tahir b. Salih b. Ahmed el-Cezairî, Tevcihü’n-nazar ilâ usûli’l-eser, thk. Abdülfettah Ebu Gudde, Mektebü’l-Matbûati’l-İslâmiyye, Haleb, 1. bsk. 1416/1996
Çakan, İsmail Lütfi, “Ali b. Müshir”, DİA (Diyanet İslâm Ansiklopedisi)
Çakın, Kâmil, “İtban b. Malik”, DİA (Diyanet İslâm Ansiklopedisi)
Demir, Ömer; Aysoy, Mehmet; Engelli Tanımı ve Sınıflaması, Türkiye Özürlüler Araştırması, DİE (Devlet İstatistik Enstitüsü), 2002
Ebu Nuaym, Ahmed b. Abdillah el-Isbehânî, Hılyetü’l-evliyâ ve tabakâtü’l-asfiyâ, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1. bsk, 1409/1988
Ebu’s-Suud, Muhammed b. Muhammed b. Mustafa el-İmâdî, İrşadü’l-akli’s-selîm ilâ mezâye’l-Kur’âni’l-Kerîm, nşr. Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, Beyrut, ts.
Erul, Bünyamin, Engelliler İle İlgili Hadislerin Analizi “Hz. Peygamber’in Sünnet ve Hadislerinde Engellilerle İlişkiler”,
Ülkemizde Engelliler Gerçeği ve İslam, s. 67-85, DİB Yay. Ankara, 2005
Erzurumlu İbrahim Hakkı, Tefvîzname, https://www.antoloji.com/tefvizname-siiri/ (Erişim Tarihi: 12.02.2018)
Ebu Hamid, Muhammed b. Hamid el-Gazzâlî et-Tûsî, el-Mustasfâ min ilmi’l-usûl, el-Mektebetü’t-Ticariyyetü’l-Kübrâ, Kahire, 1356
Zekeriya Güler, “Umeyr b. Adî”, DİA (Diyanet İslâm Ansiklopedisi)
Hatib, Ebû Bekr Ahmed b. Ali b. Sabit el-Bağdadî, Tarihu Bağdad, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, ts.
Hatib el-Bağdadî, el-Kifaye fî ilmi’r-rivaye, takdim: Muhammed el-Hafız et-Tîcanî, Daru'l-Kütübi'l-Hadise, Kahire, 2.bsk. ts
el-Hayyânî, Muhammed b. Abdullah, “Hukmu rivâyeti’l-a’mâ ınde’l-muhaddisîn/Muhaddislere Göre Görme Engellinin Rivâyeti”, Taybe Üniversitesi Dergisi, 1426/2005, yıl 1, sy.1, ss.79-117
http://repository.taibahu.edu.sa/handle/123456789/5671 (Erişim traihi: 12.02.2018)
Zeynüddin Ebu’l-Fadl Abdürrahim b. Huseyn el-Irakî, Şerhu’t-Tabsıra ve’t-Tezkira (Şerhu Elfiyyeti’l-Irakî), thk. Abdullatif el-Humeym ve Mahir Yasin el-Fahl, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1423/2002
Itr, Nureddin, Menhecü’n-nakd fî ulûmi’l-hadis, Dâru’l-Fikr, Beyrut 1418/1997
Ebu Ömer Yusuf b. Abdillah b. Muhammed b. Abdilber en-Nemirî el-Kurtubî, el-İstîâb fî ma’rifeti’l-ashab, thk. Muhammed Ali el-Bicavî, 1412/1992
İbn Asakir, Ebu’l-Kasım Ali b. Hasen b. Hibetullah, thk. Amr b. Garâme el-Amravî, Tarihu Dimaşk, Dâru’l-Fikr, 1415/1995
İbnü’l-Cevzî, Abdurrahman b. Ali b. Muhammed, el-İlelü’l-mütenâhiyefi’l-ehâdîsi’l-vâhiye, thk. İrşadü’l- Hak el-Eserî, İdaretü’l-Ulûmil-Eseriyye, Faysalâbâd, Pakistan, 2. bsk., 1401/1981
İzzüddin Ebu’l-Hasen Ali b. Muhammed b. Muhammed b. Esîr el-Cezerî, Üsdü’l-gabe fî ma’rifeti’s-sahabe, Dar İbn Hazm, Beyrut, ts.
İbnü’l-Esîr, el-Kâmil fi’t-tarih, thk. Ebu’l-Fidâ Abdullah el-Kadî, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1407/1987
Ebu’l-Fadl Ahmed b. Ali b. Muhammed b. Hacer el- Askalânî el- Mısrî eş-Şafiî, Hedyü’s-sarî mukaddimetü Fethi’l-barî,
thk. Muhammed Fuad Abdulbakî, tsh. Abdulaziz b. Baz, Dâru’l-Fikr, Beyrut, ts.
İbn Hacer, el-İsâbe fî Temyizi’s-Sahabe, Kalkuta/Hindistan, 1270/1853
İbn Hacer, Nüzhetü’n-nazar fî tavzîhi Nuhbeti’l-fiker, thk. Nureddin Itr, Dâru’l-Hayr, 1. bsk, Beyrut, 1414/1993.
İbn Hacer, Takribu’t-Tehzîb, thk. Muhammed Avvame, Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, Beyrut, 1. bsk. 1406/1986
İbn Hacer, Tehzibu’t-Tehzîb, Haydarâbad/Hindistan, 1327/1909
Abdülmelik b. Hişam b. Eyyub el-Hımyerî, es-Sîretü’n-nebeviyye, thk. Ömer Abdüsselâm Tedmürî, Dâru’l-Kitabi’l-Arabî, 1410/1990
Ebu’l-Fidâ İsmail b. Ömer b. Kesîr el-Kuraşî ed-Dimaşkî, İhtisaru Ulûmi’l-hadis (Ahmed Muhammed Şakir,
el-Bâısü’l-Hasis Şerhu İhtisâri ‘Ulûmi’l-Hadîs, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, (1415/1994)
Ebu Muhammed Muvaffakuddin Abdullah b. Ahmed b. Muhammed b. Kudame el-Makdisî, el-Muğnî, thk. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî, Dâru Âlemi’l-Kütüb, 1417/1997.
Ebu Abdillah Muhammed b. Yezid el-Kazvînî, es-Sünen, thk. Muhammed Fuad Abdülbaki, el-Mektebetü’l-İlmiyye, Beyrut, 1373/1954
İbn Neccar, Muhammed b. Ahmed b. Abdilaziz el-Fütûhî el-Hanbelî, Şerhu’l-Kevkebi’l-münîr, Kral Abdülaziz Üniversitesi, İlmî Araştırmalar Merkezi, Mekke, 1300/1980
Zeynüddin Abdurrahman b. Ahmed b. Receb el-Hanbelî, Şerhu İleli’t-tirmizî, thk. Nureddin Itr, Dâru’s-Salah, ts.
Ebu Abdillah Muhammed b. Sa’d b. Meni’ ez-Zührî, et-Tabakatü’l-kübrâ, thk. Muhammed Abdülkadir Atâ, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1. bsk, 1410/1990
Ebu Amr Osman b. Abdirrahman b. Salah eş-Şehrezûrî, Ulûmu’l-hadis, thk. Nureddin Itr, Dâru’l-Fikr, Beyrut, 3. bsk, 1418/1997
M. Yaşar Kandemir, “Ka’b b. Malik”, DİA (Diyanet İslâm Ansiklopedisi)
Kurtubî, Muhammed b. Ahmed b. Ebîbekr, el-Câmi’ li-Ahkâmi’l-Kur’an, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1408/1988
Ebu Abdirrahman, Ahmed b. Şüayb b. Ali en-Nesaî (ö.303/915), es-Sünen, (bi-şerhi’s-Süyûtî ve haşiyeti’s-Sindî), Dâru’l-Fikr, Beyrut, 1. bsk, 1348/1930
Nesaî, Tesmiyetü men lem yervi anhu gayru racülin vahıd (Bu risale, Nesaî’nin Kitabu’d-duafâ ve’l-metrûkîn kitabının sonunda bu kitapla birlikte basılmıştır.) thk. Mahmud İbrahim Ebu Zayid, Dâru’l-Marife, Beyrut, 1406/1986
Ebu Zekeriyya Muhyiddin Yahya b. Şeref en-Nevevî, et-Takrîb ve’t-teysîr li-ma’rifeti süneni’l-beşîri’n-nezîr, (bkz. Süyûtî, Tedrîbü’r-Ravî fî Şerh Takrîbi’n-Nevâvî, thk. Muhammed
Avvame, Dâru’l-Minhac, Cidde, 1437/2016)
Nevevî, el-Mecmû şerhu’l-Mühezzeb, nşr. Dâru’l-Fikr, Beyrut, ts. Özsoy, Yahya, Özel Eğitime Muhtaç Çocuklar ve Özel Eğitim, Özel Eğitime Giriş, s.6 (Editör: Özsoy, Yahya vd., Karatepe Yayınları, 2. bsk, Ankara, 1989)
Sancaklı, Saffet, “Hz. Peygamber’in Engellilere Karşı Bakış Açısının Tespiti”, Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, VI (2006), sy.2, ss.37-72, (Erişim tarihi: 12.02.2018)
http://www.dinbilimleri.com/Makaleler/1332908630_0602030358.pdf
Şemseddin Muhammed b. Abdirrahman es-Sehavî, Fethu’l-mugîs bi-şerhi Elfiyyeti’l-hadis li’l-Irakî, thk. Ali Hüseyin Ali, Dâru’l-İmami’t-Taberî, 1412/1992
es-Serahsî, Ahmed b. Ebî Sehl el-Usûl, thk. Ebu’l-Vefâ el-Efganî, nşr. İhyâu’l-Maâarifi’l-Usmaniyye, Haydarâbâd, 1414/1993
Celâlüddin Abdurrahman b. Ebîbekr es-Süyûtî, ed-Dürrü’l-mensûr fi’t-tefsir bi’l-me’sûr, thk. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî, nşr. Merkezü Hecer li’l-Buhûs, Kahire, 1424/2003
Süyûtî, Tedrîbü’r-ravî fî şerh Takrîbi’n-Nevâvî, thk. Muhammed Avvame, Dâru’l-Minhac, Cidde, 1437/2016
Ebu’l-Kasım Süleyman bin Ahmed bin Eyyub eş-Şâmi el-Lahmî et-Taberanî, el-Mu’cemu’l-kebîr, thk. Hamdi Abdülmecid es-Selefî, Dâru İhyâi’t-Türasi’l-Arabî, Beyrut, II.bsk. 1405/1985.
Ebû Ca'fer Muhammed b. Cerîr b. Yezîd et-Taberî el-Bağdâdî, Tarihu’l-ümem ve’l-mülûk, nşr. Beytü’l-Efkâri’d-Devliyye, thk. Muhammed Ebu'l-Fadl İbrahim, Beyrut, ts.
Tezcan, Münir, “Kur’anın Bedensel Engellilere Yaklaşımı”, KSÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, 10(2007), s.137-186; http://dergipark.gov.tr/download/article-file/213230 (Erişim tarihi: 12.02.2018)
Huseyn b. Abdillah et-Tîbî, Hulâsa fî usûli’l-hadis, Âlemü’l-Kütüb, Beyrut, 1405/1985
Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK). (2015). Dünya Nüfus Günü TUİK Haber Bülteni (sayı: 18617). Tarih: 06.07.2015
Ebu İsa Muhammed b. İsa et-Tirmizî, Sünen, c.I-II thk. Ahmed Muhammed Şakir, c.III thk. Muahmmed Fuad Abdülbakî, c.IV-V thk. İbrahim Atva Ivad, Dâru İhyai’t-Türasi’l-Arabî, Beyrut, ts.
Topaloğlu, Nuri, “Harise b. Numan”, DİA (Diyanet İslâm Ansiklopedisi)
Vakıdî, Muhammed b. Ömer b. Vakıd el-Medenî, el-Megazî, nşr. Dâru’l-A’lemî, 3. bsk., Beyrut, 1989/1409
Şemsüddin Ebû Abdillah Muhammed b. Ahmed b. Osman ez-Zehebî, el-Kâşif fî ma’rifeti men lehu rivaye fi’l-kütübi’s-sitte, thk. Muhammed Avvame, Dâru’l-Kıble, Cidde, 1413/1992
Zehebî, Mizanü’l-i’tidal fî nakdi’r-rical, thk. Ali Muhammed el-Bacî, Dâru’l-Ma’rife, Beyrut, 1382/1963
Zehebî, Siyeru a’lâmi’n-nübelâ, thk. Şuayb el-Arnaût vd., Müessesetü’r-Risale, 4. bsk, Beyrut, 1406/1986
Zehebî, Tezkiretü’l-huffaz, Dâru’l-Fikri’l-Arabî, Beyrut, (Haydarâbâd/ Hindistan 1376/1956 baskısından tasvir edilmiştir.)
Zekeriya b. Muhammed el-Ensarî, Fethu’l-bakî şerhu Elfiyeti’l-Irakî, (bkz. Irakî, Şerhu’t-Tabsıra), thk. Abdullatif el-Humeym ve Mahir Yasin el-Fahl, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1423/2002

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Din Araştırmaları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Halil İbrahim Kutlay Bu kişi benim
0000-0002-3318-2977
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2022

Gönderilme Tarihi

26 Ocak 2022

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Cilt: 20 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA46RN56PA

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Kutlay, H. İ. (2022). Hadis Rivâyetlerinde Görme Engelliler. Hadis Tetkikleri Dergisi, 20(1), 8-26. https://izlik.org/JA46RN56PA

AMA

1.Kutlay Hİ. Hadis Rivâyetlerinde Görme Engelliler. HTD. 2022;20(1):8-26. https://izlik.org/JA46RN56PA

Chicago

Kutlay, Halil İbrahim. 2022. “Hadis Rivâyetlerinde Görme Engelliler”. Hadis Tetkikleri Dergisi 20 (1): 8-26. https://izlik.org/JA46RN56PA.

EndNote

Kutlay Hİ (01 Haziran 2022) Hadis Rivâyetlerinde Görme Engelliler. Hadis Tetkikleri Dergisi 20 1 8–26.

IEEE

[1]H. İ. Kutlay, “Hadis Rivâyetlerinde Görme Engelliler”, HTD, c. 20, sy 1, ss. 8–26, Haz. 2022, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA46RN56PA

ISNAD

Kutlay, Halil İbrahim. “Hadis Rivâyetlerinde Görme Engelliler”. Hadis Tetkikleri Dergisi 20/1 (01 Haziran 2022): 8-26. https://izlik.org/JA46RN56PA.

JAMA

1.Kutlay Hİ. Hadis Rivâyetlerinde Görme Engelliler. HTD. 2022;20:8–26.

MLA

Kutlay, Halil İbrahim. “Hadis Rivâyetlerinde Görme Engelliler”. Hadis Tetkikleri Dergisi, c. 20, sy 1, Haziran 2022, ss. 8-26, https://izlik.org/JA46RN56PA.

Vancouver

1.Halil İbrahim Kutlay. Hadis Rivâyetlerinde Görme Engelliler. HTD [Internet]. 01 Haziran 2022;20(1):8-26. Erişim adresi: https://izlik.org/JA46RN56PA