Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Batı Anadolu’da Ziraat ve Toplum: Küçük Menderes Havzası’nda Kenevir Üretimi (1913-1950)

The Small Meander Basin is a geography where there has been market-oriented agricultural production since the 19th century. Besides, the topographic structure, climate and water sources are the fundamental criteria that provide cannabis production. Cotton, tobacco, and grape and cannabis are important crops in the agricultural production this basin. However, the cannabis production and trade were in the shadow of those of cotton and tobacco. As a matter of fact, this basin was the second cannabis production center after the Western Black Sea. This study observes the history of cannabis production in the Small Meander Basin with social dimensions. Thus, the roles of ordinary people in cannabis growing, trade, and the production of rope are enlightened. It benefited from the archives of the Grand National Assembly of Turkey, national and local press, the data of the Turkish Statistical Institute, and secondary sources. Using parliamentary minutes, the government politics in cannabis agriculture is discussed. Local and National press shed light on the daily lives of ordinary people. The secondary sources which, are a considerable part published in the 1930s and the 1940s give academic point of view to the social history of cannabis.

Küçük Menderes Havzası 19. yüzyıldan beri Anadolu’da pazara yönelik tarımsal üretimin olduğu bir coğrafyadır. Ayrıca Küçük Menderes Havzası’nın topografik yapısı, iklimi ve su kaynakları kenevir üretimini sağlayan temel kriterlerdir. Bu havzanın tarımsal üretiminde ise pamuk, tütün, üzüm ve kenevir önemli mahsullerdendir. Ancak kenevir üretimi ve ticareti pamuk ve tütünün gölgesinde kalmıştır. Nitekim bu havza Batı Karadeniz’den sonra Türkiye’nin ikinci kenevir üretim merkezidir. Bu çalışma Küçük Menderes Havzası’ndaki kenevir üretiminin tarihini toplumsal boyutlarıyla incelemektedir. Böylece gündelik yaşam koşulları içinde sıradan insanların kenevir yetiştiriciliğinde, ticaretinde ve urgan üretimindeki rolleri aydınlatılmıştır. Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi, ulusal ve yerel basın ve Türkiye İstatistik Kurumu verilerinden ve ikincil kaynaklardan yararlanılmıştır. Meclis tutanakları yoluyla kenevir tarımındaki devlet politikaları ele alınmıştır. Yerel ve ulusal basın ise sıradan insanların gündelik yaşamlarına ışık tutmaktadır. Önemli bir bölümü 1930’lu ve 1940’lı yıllarda yayımlanan ikincil kaynaklar ise Küçük Menderes Havzası’ndaki kenevirin toplumsal tarihine akademik bir perspektif kazandırmıştır.