İ. S. Turgenyev’in 'Birük' Adlı Öyküsü ve “Birük” Sözcüğünün Kökeni Üzerine

XIX. yüzyıl Rus edebiyatının önemli temsilcilerinden biri olan İvan Sergeyeviç Turgenyev (1818-1883), şiir türünde verdiği eserlerle başladığı yazın hayatına düzyazı türüyle devam etmiştir. 1844’lü yıllardan itibaren Sovremennik adlı dergide yayımlanan öyküleri 1852 yılında Avcının Notları adlı öykü derlemesinde birleştirilmiştir. Son halinin yirmi beş öyküyü içerdiği bu derlemede bulunan Birük adlı öykü çalışmamızın konusudur. Çalışmamızın çıkış noktası ise “birük” sözcüğünün kökeni üzerine yapılan çalışmaların bulunmaması ve bu sözcüğün Türk kökenli oluşudur. Buradan hareketle hazırladığımız bu çalışmanın temel amacı Turgenyev’in öyküsüne adını veren “birük” sözcüğünün etimolojisini incelemek, kökeniyle ilgili ileri sürülen tezleri sunmak ve “birük” sözcüğünü Rusça ve Türk dilleri üzerine hazırlanan açıklamalı, etimolojik, deyim sözlükleri temelinde inceleyerek kökenini belirlemek ve bu sözcükle bağlantılı olarak ortaya çıkan deyimleri ve soyadını belirtmektir. Bununla birlikte Turgenyev’in yaşamını, sanatını, Avcının Notları adlı öykü seçkisini ve Birük öyküsünü ana hatlarıyla açıklamaktır. Araştırmamızda kullandığımız etimolojik, morfolojik, fonolojik, karşılaştırma ve betimleme yöntemleri sonucunda “birük” sözcüğünün Türk kökenli bir sözcük olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte Birük adlı öyküde başka Türk kökenli sözcüklerin de bulunduğu görülmüş dolayısıyla Turgenyev’in eserlerinin Rusça söz varlığındaki Türk kökenli sözcükleri göstermesi bakımından incelenebileceği önerilmiştir.

Ivan Sergeyevich Turgenev (1818-1883), one of the most important representatives of Russian literature of the XIX century, began his life with his works in the genre of poetry and continued his life in the genre of prose. His stories, having been published in the journal Sovremennik since 1844, were combined into the short story collection titled “Notes of the Hunter” in 1852. The story named Biruk, the final version of which contains twenty-five stories, is the subject of our study. The starting point of our study is that the word “biruk” is Turkish origin. The main purpose of this study is to examine the etymology of the word “biruk”, which gave its name to Turgenev’s story, to present the theses put forward about its origin, and to determine the origin of the word “biruk” by examining it on the basis of annotated, etymological and idiomatic dictionaries prepared on the Russian and Turkic languages. This study also aims to mention the idioms as well as the surname that was created in relation to this word. However, it is necessary to outline Turgenev’s life, art, his collection of short stories titled Notes of the Hunter and the short story Biruk. As a result of the etymological, morphological, phonological, comparative and descriptive methods we used in our research, it was determined that the word “biruk” is a word of Turkish origin. It was seen that there were other words of Turkish origin in the story “Biruk”, so it was suggested that Turgenev’s works could be examined in terms of showing the words of Turkish origin in the Russian vocabulary.