Ayetullah Abdulkerim Heiri Yezdi’nin Kum İlmiye Havzası’nın Ortaya Çıkışındaki Etkisi
Abstract
Şiilik mezhebinin 8. İmamı olan İmam Rıza’nın kız kardeşi, Fatma’nın türbesinin bulunması sebebiyle Şiiliğin kutsal şehirleri arasında yer alan Kum şehri, medrese eğitimi ve bu medreselerde gerçekleştirilen ilmi çalışmalar açısından da önemli bir yere sahiptir. Meşrutiyet döneminde (1906-1911) İran siyasi hayatının demokrasi, meclis ve hukukun üstünlüğü gibi Batı menşeli modern kavramlarla tanışması ve müçtehitlerin mecliste aktif olarak görev yapması, medreselerin de yeni dönem koşulları içinde yenilenmesi gerektiği tartışmalarını da beraberinde getirmiştir. Bu ihtiyaç, ilim havzası kavramının da müçtehitlerin gündeminde yer almasını sağlamıştır. İslam sonrası İran tarihinde ve Şii dünyasında önemli bir yere sahip olan Kum şehrinin ilim havzasına dönüşümü ise Ayetullah Şeyh Abdulkerim Yezdi’nin, Necef şehrinden gelmesi ile olmuştur. Ayetullah Yezdi, Kum şehrinin İran halkının ihtiyaçlarına cevap verebilecek nitelikte olması gerektiği ve Şii Dünyası içinde daha güçlü konuma gelmesi gerektiği görüşünü savunmaktaydı. Ayetullah Yezdi, Kum medreselerini sadece idari ve mali alanlarda güçlendirmemiş, ayrıca eğitim müfredatının da günün şartlarına cevap verebilecek şekilde güncellenmesinin temellerini atmıştır. Şeyh Heiri Yezdi’nin çalışmaları neticesinde Kum medreselerinin, Şii Dünyasında itibarı daha fazla artmıştır Ayrıca, Ayetullah Heiri Yezdi’nin reformları neticesinde Kum İlmiye Havzası, dini çalışmalar ve siyasi alanda daha etkili konuma gelmiştir.
Keywords
İlim Havzası, Kum, Ayetullah Abdulkerim Heiri Yezdi, medreseler, reform
References
- Abazri, A. (2011). Tabername-i Havza ve Ruhaniyat: Ez Sadr-ı İslam ta Pehlevi-i Evvel, Tahran: Salman-i Farsi Yayınevi.
- Amirhossaini, Z. S. (2002). Socio-Political Change and Development in İran: Reza Shah and the Shii Hierhocracy [Doktora Tezi]. London School of Economics, Londra.
- Arun, W. R. (2008). The development of Shici religious learning with particular attention to the Hawzah Ilmiyah of Qum, [Doktora Tezi]. University of California, Los Angeles.
- Cemalzade, N. (2020). Bazhan-i Tasvir-i Zihn-i Ulama ve Ruşenfikran Asr-ı Meşrute Ez Kanun. Siyasi-i Cihan-ı İslam Dergisi, 3, 1-24.
- Daneşyar, M. (2012). Islah-ı Havza-i İlmiye: Tarihçe-i Pedide-i ve Tahvilat-ı Mana. Temeddun-u İslami Dergisi, I(45), 81-93.
- Fahgfoory, H. M. (1978). The role of ulama in twentieth century Iran with particular to Ayatollah Haj Sayyid Abul-Qasım Kashani [Doktora Tezi]. University of Wisconsin, Madison.
- Faghiheh, A. A. (1966). Tarih-i mezhebi Kum, Kum: Zair Kitabevi.
- Forati, A. (2014). Ruhaniyat ve teceddüd, Kum: Pejukeşkah-i Ulum ve Ferheng-i İslami Yayınevi.
- Sarvari, H. (2014). Nevgeran-i der Medaris-i İlmiye Şia ez Sal-i 1993 ta 1938: Ba Taklid be Havza-i İlmiye-i Kum, Tahran Üniversitesi.
- Semiye, H. (2016). Bazname-i Nakş-ı Havza-i İlmiye Şehr-i Kum der Dovr-i Pehlevi. Peşuheşname-i Enkilab-i İslami Dergisi, 6(19),73-91.