Akşehir’de Bulunan Gayrimüslim Yapıları

Akşehir Selçuklu döneminden itibaren Müslüman halk ve gayrimüslim nüfusun birlikte yaşadığı bir şehir olmuştur. 19. yüzyılda kent nüfusunda hızlı bir artış yaşanmış, 20. yüzyılın başlarına kadar nüfusun önemli bir kısmını Ermeniler oluşturmuştur. Tanzimat (1839) ve Islahat (1856) Fermanları’nın getirdiği yenilikler sayesinde gayrimüslimlere tanınan haklar doğrultusunda şehirde pek çok yapı inşa edilmiştir. Bu yapıların çoğunluğunu konutlar oluştururken Ermeni cemaatine ait iki kilise, bir hamam ve dört adet mektebin varlığı yayın ve arşiv kayıtlarından tespit edilmiştir. Söz konusu yapılardan bir kısmı yıkılırken Seydi Mahallesi Ermeni Kilisesi, Ermeni İstepanos İptidaî-Rüşdi Mektebi, Yukarı Hamam (Gavur Hamamı) ve Papazın Evi (Tuncer Öz Evi) sağlam bir şekilde günümüze ulaşmıştır. Mevcut eserlerin hepsi Ermeni cemaatin ikamet ettiği Ermeni Kilisesi’nin merkezinde konumlandığı Çimenli Mahallesi, Değirmen Sokak ve civarında birbirine yakın konumlarda inşa edilmiştir. Bu çalışmada Akşehir İlçesindeki Gayrimüslim halkın inşa ettiği yapılardan günümüze ulaşan dört örnek incelenmiştir. Kilise ortaçağdan itibaren gördüğümüz bazilikal plan şemasında inşa edilirken hamam ve konutlar Türk hamam ve evlerinin plan şemalarını devam ettirmiştir. Mektep yapısı ise belirli bir plan tipolojisine sahip olmayıp hol etrafında yer alan dersliklerden oluşmaktadır. Cephe tasarımı ve süslemeleriyle batılılaşma dönemi özelliklerine sahip olan bu yapılar malzeme ve teknik açıdan ortak özelliklere sahiptir. Yığma duvar tekniğinde inşa edilen yapılarda beden duvarlarında moloz taş ve tuğla kullanılmıştır. Akşehir’de inşa edilen gayrimüslim yapıları dönemin sanat ve mimarlık anlayışının Anadolu’ya uzanan etkilerini göstermektedir.

Akşehir has been a city where Muslim people and non-Muslim population live together since the Seljuk period. The non-Muslim population living in the center of the county increased rapidly in the 19th century and until 20th, a significant part of the population consisted of Armenians. Thanks to the innovations brought by the Edicts of Tanzimat Reforms (1839) and Islahat Improvements (1856), many buildings were built in the city in line with the rights granted to non-Muslims. While the majority of the non-Muslim buildings constructed in Akşehir were residential buildings, the existence of two churches, a bathhouse and four schools belonging to the Armenian community is learned from publications and archival records. While some of these buildings were demolished, Seydi Parish Armenian Church, Armenian Istepanos İptidaî-Rüşdi School, Yukarı Hamam (Gavur Bath) and Priest's House (Tuncer Öz House) have survived intact. All of the existing artifacts were built in close proximity to each other in the Çimenli Parish Değirmen Street and its vicinity, where the Armenian Church, where the Armenian community resides, is located in the center. In this study, four examples of structures built by non-Muslim people in Akşehir County were examined. While the church was built in the basilical plan scheme, we have seen since the Middle Ages, bathhouses and residences continued the plan schemes of Turkish baths and houses. The school structure does not have a specific plan typology and consists of classrooms around the hall. These structures, which have the features of the westernization period with their facade design and decorations, have common features in terms of material and technical aspects. In the structures built in the masonry wall technique, rubble stone and brick were used in the body walls. The non-Muslim buildings built in Akşehir show the effects of the art and architecture understanding of the period extending to Anatolia.