This study addresses the ontological, epistemological, and methodological dimensions of critical realism as a scientific understanding. Critical realism's depth ontology, based on the distinction between empirical, actual, and real domains, proposes a stratified understanding of reality in which generative mechanisms operate independently of humans. Epistemologically, critical realism argues that knowledge production is conditioned by society, but that knowledge itself is not relative and can reach real causal mechanisms/structures. Methodologically, it emphasizes explanatory strategies such as abduction and retroduction to reveal the mechanisms that generate causal processes. Critical realism integrates these dimensions—ontological, epistemological, and methodological—with empirical research, distinguishing between intensive research that focuses on substantial-causal relations and extensive research that examines formal relations of similarity. Rejecting the conventional dichotomy between quantitative and qualitative methods, critical realism endorses the distinction between intensive and extensive research designs, viewing different designs not as rivals but as complementary approaches. It argues that research design should be chosen based on the nature of the phenomenon under investigation and that different designs may be combined. TIn this study, by addressing the aforementioned dimensions together, the broader meta-theoretical framework of critical realism is comprehensively examined, and although not exhaustive, its limitations are also highlighted. As an alternative to positivism and constructivism, critical realism is not widely known in the national context, particularly with regard to research practices. This study addresses the ontological, epistemological, and methodological dimensions of critical realism as a scientific approach. As an alternative to positivism and constructivism, has limited recognition in national contexts, especially regarding research practices. This work aims to increase the visibility of critical realism by contributing to the realist scientific discourse. In this regard, the fundamental principles and concepts of critical realism, as well as how it can be applied in concrete research, are presented. The study aims to establish a comprehensive realist scientific understanding by demonstrating how philosophical principles can be synthesized with theory and empirical research. In doing so, the study contributes to making critical realism more visible in both theoretical discussions and empirical research.
Bu çalışmada bir bilim anlayışı olarak eleştirel realizmin ontolojik, epistemolojik ve metodolojik boyutları ele alınmaktadır. Eleştirel realizmin ampirik, aktüel ve reel alanlar arasındaki ayrımdan hareket eden derinlikli ontolojisi, insanlardan bağımsız bir biçimde işleyen üretken mekanizmaların olduğu tabakalaşmış bir gerçekliğin varlığını ileri sürmektedir. Eleştirel realizm epistemolojik olarak bilginin üretiminin toplum tarafından koşullandığını ama bilginin kendisinin göreli olmadığını ve gerçek nedensel mekanizmalara/yapılara ulaşılabileceğini savunmaktadır. Metodolojik olarak ise nedensel süreçleri üreten mekanizmaları ortaya çıkarmak için geri çıkarım ve tikeldengelim gibi açıklayıcı stratejilere önem vermektedir. Eleştirel realizm bu boyutları -ontolojik, epistemolojik ve metodolojik- ampirik araştırma ile eklemlemekte ve tözsel-nedensel ilişkilere odaklanan yoğun araştırma ile biçimsel benzerlik ilişkilerine odaklanan yaygın araştırma tasarımını birbirinden ayırmaktadır. Genel olarak nicel ve nitel olarak anılan yöntemsel ayrıma karşıt olarak yoğun ve yaygın araştırma ayrımını kabul eden eleştirel realizm, farklı araştırma tasarımlarını rakip olmaktan çok tamamlayıcı görmekte, araştırma tasarımının araştırılan olgunun doğasına göre seçilmesi gerektiğini ve farklı tasarımların birleştirilebileceğini savunmaktadır. Bu çalışmada söz konusu boyutların birlikte ele alınmasıyla eleştirel realizmin geniş ölçekli meta-teorik çerçevesi bütünlüklü olarak ele alınmakta ve kapsamlı olmamakla birlikte sınırlılıklarına da değinilmektedir. Pozitivizm ve inşacılık karşısında bir alternatif olan eleştirel realizmin ulusal bağlamda özellikle araştırma pratikleri konusunda bilinirliği oldukça sınırlıdır. Bu çalışma eleştirel realist bilimsel söyleme katkıda bulunarak bilinirliğini artırmaya yöneliktir. Bu doğrultuda eleştirel realizmin temel ilkeleri, kavramları, somut araştırmalarda nasıl kullanılabileceği sunulmaktadır. Felsefi ilkelerin teori ve ampirik araştırma ile sentezlenme biçiminin gösterilmesiyle kapsayıcı bir eleştirel realist bilim anlayışının ortaya konulması amaçlanmaktadır. Çalışma, bu yönüyle eleştirel realizmin hem kuramsal tartışmalarda hem de ampirik araştırmalarda daha görünür olmasına katkıda bulunmaktadır.
| Primary Language | Turkish |
|---|---|
| Subjects | Sociological Methodology and Research Methods |
| Journal Section | Research Article |
| Authors | |
| Submission Date | June 23, 2025 |
| Acceptance Date | November 17, 2025 |
| Early Pub Date | March 13, 2026 |
| Publication Date | March 13, 2026 |
| DOI | https://doi.org/10.32600/huefd.1724911 |
| IZ | https://izlik.org/JA38NJ78RM |
| Published in Issue | Year 2026 Issue: Advanced Online Publication |
Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nin yayın organı olan Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi (HÜEFD), 1983 yılından bu yana dil, edebiyat, sosyal ve insani bilimler alanlarında ulusal ve uluslararası özgün bilimsel araştırmaları yayımlayarak ilgili alanlardaki çalışmalara katkı sunmayı amaçlamaktadır.
HÜEFD'de dil, edebiyat, sosyal ve insani bilimler alanlarında ulusal ve uluslararası özgün bilimsel araştırma yazılarına yer verilmektedir. HÜEFD kapsadığı konularla ilgili ve yazım kurallarına uygun olarak hazırlanan Türkçe, İngilizce, Fransızca, Almanca çalışmaları değerlendirme sürecine almaktadır.
Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi (HÜEFD) kapsadığı konularla ilgili ve yazım kurallarına uygun olarak hazırlanan makaleleri dikkate almaktadır. Türkçe makalelerin Türk Dil Kurumu güncel yazım kurallarına uygunluğunu ve yabancı dilde (İngilizce, Fransızca, Almanca) gönderilen makalelerin ilgili dilin yazım kurallarına uygunluğu esas alınır. Gönderilen makaleler en az beş bin en çok on bin sözcükten oluşmalıdır. Makaleler Times New Roman yazı karakterinde, 11 punto büyüklüğünde ve tek satır aralığıyla yazılmalıdır. HÜEFD'ye gönderilecek yazılar format açısından tümüyle Makale Şablonu'na uygun düzenlenmelidir. Kaynakça APA kuralları 7. sürüme uygun olmalıdır. Makaleler dergiye .pdf değil .docx ya da .doc formatına gönderilmelidir. Makale tam metni yazar isimlerini içermemelidir. Gönderim sırasında aşağıdaki dosyaların yüklenmesi gerekmektedir:
Ön değerlendirme sonucunda derginin kapsamına, yazım kurallarına, kaynak verme formatına ve/veya dergi şablonuna uygun olmadığı tespit edilen metinler yazara geri gönderilir.
1. Başlık ve Yazar Bilgisi
Makalenin başlığı, sayfaya ortalanmış, 14 punto büyüklüğünde, kalın, sözcüklerin baş harfleri büyük olarak yazılmalıdır. Başlıktan önceki satır 0 nk, sonraki satır 0 nk, satır aralığı ise 1,15 nk olarak ayarlanmalıdır.
Türkçe yazılmış makalelerde Türkçe başlığın altına İngilizce, İngilizce yazılmış makalelerde ise İngilizce başlığın altına Türkçe başlık yazılmalıdır. Bu ikinci başlık, sayfaya ortalanmış, 14 punto büyüklüğünde, ince, sözcüklerin baş harfleri büyük olarak yazılmalıdır. Başlıktan önceki satır 0 nk, sonraki satır 0 nk, satır aralığı ise 1,15 nk olarak ayarlanmalıdır.
Başlık kısa ve konu hakkında bilgi verici olmalıdır. Başlığın uzunluğu 12 sözcüğü geçmemelidir. Başlıkta makalenin içeriği ve konu alanı yansıtılmalıdır.
Yazarın/yazarların adları küçük harf, soyadı büyük olmak üzere 11 punto ve sola yaslanmış olarak verilmelidir. Yazar adı için önceki satır 0 nk, sonraki satır 0 nk ve satır aralığı 1,0 nk olarak ayarlanmalıdır.
Yazarın/yazarların unvanı, kurumu, e-posta ve ORCID numaraları yıldız imiyle 10 punto olarak dipnotta belirtilmelidir.
2. Öz ve Anahtar Sözcükler
Her makalenin başında mutlaka Türkçe ve İngilizce öz bulunmalıdır. Makale dili Türkçe ise önce Türkçe öz, İngilizce ise önce İngilizce öz verilmelidir.
Öz ve “Abstract” başlıkları 11 punto büyüklüğünde, kalın ve sayfaya ortalanmış yazılmalı; başlıktan önceki satır 0 nk, sonraki satır 0 nk ve satır aralığı 1,15 olarak ayarlanmalıdır.
Makalenin özü araştırmanın amacını, yöntemini ve elde edilen bulguları yansıtacak şekilde, 250-300 sözcük olarak hazırlanmalıdır.
Her makalede öze ilişkin en az beş, en çok yedi anahtar sözcük bulunmalıdır.
Özet ve anahtar sözcükler 10 punto büyüklüğünde yazılmalıdır.
3. Bölümler ve Alt Bölümler
Birinci düzey ana başlıklar 11 punto, kalın, düz ve sözcüklerin baş harfleri büyük olarak yazılmalıdır. Başlıktan önceki satır 12 nk, sonraki satır 12 nk ve satır aralığı 1,0 nk olarak ayarlanmalıdır.
İkinci düzey alt başlıklar 11 punto, kalın, italik ve sözcüklerin baş harfleri büyük olarak yazılmalıdır. Başlıktan önceki satır 12 nk, sonraki satır 12 nk ve satır aralığı 1,0 nk olarak ayarlanmalıdır.
Üçüncü düzey alt başlıklar 11 punto, ince, italik ve sözcüklerin baş harfleri büyük olarak yazılmalıdır. Başlıktan önceki satır 12 nk, sonraki satır 12 nk ve satır aralığı 1,0 nk olarak ayarlanmalıdır.
Dördüncü düzey alt başlıklar bir tab içeriden başlamalı ve 11 punto, ince, italik ve sözcüklerin baş harfleri büyük olarak yazılmalıdır. Başlıktan önceki satır 12 nk, sonraki satır 12 nk ve satır aralığı 1,0 nk olarak ayarlanmalıdır.
Metin gövdesinde paragraf girişleri 1 cm içeriden yapılmalı ve tüm paragraf iki yana yaslanmalıdır. Tüm metin boyunca paragraflar önceki satır 0 nk, sonraki satır 0 nk ve satır aralığı 0 nk olarak ayarlanmalıdır.
4. Dipnot ve Kaynakça
Kaynaklar APA Kaynak Gösterme Standardının 7. Sürümüne uygun olarak verilmelidir.
Yazılara dipnot verilmesi gerektiğinde, açıklamalar metin içinde numara verilerek sayfa sonunda belirtilmelidir.
Dipnotlar 10 punto, önceki satır 0 nk, sonraki satır 0 nk ve satır aralığı 1,0 nk olarak ayarlanmalı ve dipnot metni iki yana yaslanmalıdır.
5. Şekiller
Şekil başlığı şeklin altında ortalanmış biçimde verilmelidir. Metin içerisinde şekle mutlaka yönlendirme yapılmalıdır. Şekil başlığında önceki satır 0 nk, sonraki satır 6 nk ve satır aralığı 1,0 olarak ayarlanmalıdır.
Şekil başlığı tümce düzeninde, sadece ilk sözcüğün baş harfi büyük olarak yazılmalıdır. Şekillerin sağına ya da soluna herhangi bir metin yerleştirilmemelidir.
Eğer şekil başka kaynaktan alınmış ise şekil başlığında alıntı yapılan kaynağa gönderimde bulunulmalıdır.
6. Tablolar
Tablo başlığı tablonun üstünde ortalanmış biçimde verilmelidir. Metin içerisinde tabloya mutlaka yönlendirme yapılmalıdır. Tablo başlığında önceki satır 0 nk, sonraki satır 6 nk ve satır aralığı 1,0 olarak ayarlanmalıdır. Tablo başlığı tümce düzeninde, sadece ilk sözcüğün baş harfi büyük olarak yazılmalıdır. Tabloların sağına ya da soluna herhangi bir metin yerleştirilmemelidir.
Tablo içi başlıklarda koyu karakter kullanılmamalı, HÜEFD Makale Şablonunda örneklenen tabloya benzer biçimde kenarlıklar kullanılmalıdır.
Tablo içinde yer alan metinler 10 punto büyüklüğünde olmalı ve satır aralığı 1,0 nk olarak ayarlanmalıdır.
Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi (HUEFD), 1983 yılından bu yana dil, edebiyat, sosyal ve insani bilimler alanında ulusal ve uluslararası özgün bilimsel araştırma yazılarına yer veren akademik ve hakemli bir dergidir ve aşağıdaki ilkeler doğrultusunda yayın hayatını sürdürmektedir. Dergimize gönderilen bilimsel yazılarda, ICMJE (International Committee of Medical Journal Editors) tavsiyeleri ile COPE (Committee on Publication Ethics)’un Editör ve Yazarlar için Uluslararası Standartları dikkate alınmaktadır.
Yazarlar ve Yazarların Sorumlulukları
Etik İzinler
Hakemlik Süreci
Yayın Etiği
Telif Hakkı ve Erişim
Yayın planı
Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi’nde (HUEFD) yayımlanacak ve basılacak makalelerden herhangi bir ücret ya da masraf talep edilmemektedir.