Erimtan Arkeoloji ve Sanat Müzesi Bizans Dönemi Maden Haçları
Öz
Bu çalışma kapsamında Erimtan Arkeoloji ve Sanat Müzesi koleksiyonunda yer alan ve oldukça iyi durumda olan toplam on bir adet maden haç ele alınmıştır. Ele alınan eserlerin yedisi röliker haç olup, ikisi tören / takdis haçı, diğer ikisi de kolye uçlarına asılan pandantif haçlardan oluşur. Ayrıca koleksiyonda yer alan haçlardan sadece biri demir, diğerleri bronzdur. Neredeyse tamamının Orta Bizans Dönemi’ne ait olduğunu söyleyebileceğimiz eserler üzerindeki süsleme ve bezeme özellikleri, bu eser grubunun niteliğini arttıran başlıca özelliktir. Nitekim, bronzdan yapılmış olan tören haçı ender rastlanan formu ile öne çıkarken, büyük olasılıkla takdis amaçlı kullanılmıştır. Demirden yapılmış olan tören haçı ise, üzerindeki altın yaldızlar ile oldukça önemli bir örnek olup, diğer eserlerden bu yönüyle ayrılır. Yine koleksiyonda yer alan rölikerler üzerindeki figür bezemeler ve kazıma süslemeler, bu eserleri nitelikli kılar. Yakın benzerlerinin çeşitli müze ve kolleksiyonlarda karşımıza çıkması ise Bizans Sanatı’nda oldukça sevilen bir sanatsal üslubu temsil ettiklerini gösterir.
Anahtar Kelimeler
Erimtan,Bizans,maden,haç,tören haçı,röliker haç,pandantif haç
References
- Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 15, 1: 183-201.
- Acara Eser, M. (2004). Anadolu Medeniyetleri Müzesi Koleksiyonunda Bulunan Bir Ermeni Haçı, Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 21,1: 143-151.
- Acara Eser, M. (2005). Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi’ndeki Bizans Maden Eserleri: Ağırlıklar ve Haçlar, Araştırma Sonuçları Toplantısı 22, 2: 51-58.
- Acara Eser, M. (2007). Liturjide ve Günlük Kullanımda Maden Sanatı, A. Ödekan (ed.) Kalanlar, 12. ve 13. Yüzyıllarda Türkiye’de Bizans / The Remnants, 12th and 13th Centuries Byzantine Objects in Turkey içinde (ss.37-39 vd). İstanbul.
- Acara Eser, M. (2010). Hıristiyanlıkta Haç Kültü ve Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi Koleksiyonunda Bulunan Bir Grup Haç, S. Doğan ve M. Kadiroğlu (ed.), Bizans ve Çevre Kültürler, Prof. Dr. S. Yıldız Ötüken’e Armağan içinde (ss.27-43). İstanbul.
- Acara Eser, M. (2015). Koman Kazısı Metal Buluntularından Bir Grup: Röliker Haç, D. B Erciyas ve M. N. Tatbul (haz.), Komana’da Ortaçağ Yerleşimi içinde (ss.167-180). İstanbul.
- Ambrose, J. (ed.), (2008). .Ancient Art XLIV, Museum Quality Ancient Art, Medfield.
- Aydın, A. (2003). Reliquienkreuze Im Museum Von Ankara (Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi), Sanat Tarihi Dergisi XII: 25-40, Lev: XI-XII.
- Bilgi, H. (2007). Röliker Haç, A. Ödekan (ed.) Kalanlar, 12. ve 13. Yüzyıllarda Türkiye’de Bizans / The Remnants, 12th and 13th Centuries Byzantine Objects in Turkey, içinde (ss.271). İstanbul.
- Bouras, L. ve Cutler, A. (1991). Processional Cross, Kazhdan, A. (ed), The Oxford Dictionary of Byzantium içinde (C.1 s.553). Oxford.