İsteme Özgürlüğünden Eylem Özgürlüğüne: Kant’ın Özgürlük Görüşü
Öz
Özgürlük kavramı, Kant’ın pratik felsefesine damga vurmuş önemli bir kavramdır. Özgürlük kavramına
büyük önem veren Kant, bir toplumun
ilerlemesinin o toplumdaki özgürlüğün ne ölçüde yayılıp geliştiğine bağlı olduğunu
belirterek özgürlüğü insan türünün
ve tarihinin başat idesi olarak
belirlemiştir. Kant gerek etik gerekse politik görüşlerinde, özgürlüğü kendisine ölçü olarak alarak görüşlerini bu kavram çerçevesinde geliştirmiştir. Kant ahlak metafiziğini etik ve hukuk olarak ikiye ayırırken
hem etik hem de hukuk alanında
özgürlüğü temele yerleştirmiştir. Kant’ın felsefesinde özgürlük kavramı, onun ahlak felsefesinden hukuk ve politik felsefesine doğru bir gelişim göstermiştir. Özgürlüğü ahlaksal bağlamda isteme ile ilgisinde, hukuksal
alanda ise eylemlerimizle ilgisinde ele Kant, özgürlüğün
her iki alanda da nasıl gerçekleştiğini aydınlatmaya çalışmıştır. Ahlak
alanında özgürlüğü içsel anlamda ele
alan Kant, ahlaki özgürlük görüşünü
ahlak yasası bağlamında
ele alıp temellendirmiştir. Ahlak yasası dışarıdan
bir zor ve dayatma
olmaksızın kişinin
kendi aklının koyduğu bir yasadır ve
kişinin istemelerini bu yasaya
göre belirlemesi kişinin
içsel özgürlüğünü oluşturmaktadır. Hukuk alanına gelindiğinde ise özgürlük içsel alanla ilgili olmayıp kişinin başkalarını etkileyen davranışlarıyla, yani kişinin
eylemlerinin dışsal ve hukuksal boyutuyla ilgilidir ve hukuksal
alan her zaman bir dışsal zorlamayı
da beraberinde getirir.
İçsel özgürlük dışsal hiçbir zorlamayı
barındırmazken, dışsal özgürlük
ise belli bir düzeyde zorlamaya
dayanmak zorundadır. Bu çalışmada, Kant’ın bahsettiği
bu iki tür özgürlük
görüşünün neliğini
ve bunların birbiriyle ilgisini ortaya
koymak amaçlanmaktadır.
Anahtar Kelimeler
References
- Akarsu, B. (1982). Ahlak öğretileri. İstanbul: Remzi Kitapevi.
- Akarsu, B. (2006). Kant’ta insanlık ideali ve özgürlük sorunu. N. Reyhani (Ed.). Muğla Üniversitesi Uluslararası Kant Sempozyumu Bildirileri içinde (s. 304-310). Ankara: Vadi Yayıncılık.
- Cevizci, A. (2007). Aydınlanma felsefesi Tarihi, Bursa: Asa Kitapevi. Copleston, F. (2004). Kant, (A. Yardımlı, Çev.). İstanbul: İdea Yayınevi.
- Goldman, L. (1983). Kant felsefesine giriş, (A. Timuçin, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
- Heimsoeth, H. (2012). Kant’ın felsefesi, (T. Mengüşoğlu, Çev.). Ankara: DoğuBatı Yayınları.
- Heller, A. (2010). Kant’ın politika felsefesinde özgürlük ve mutluluk. H. Çörekçioğlu, (Der. Çev.). Kant Felsefesinin Politik Evreni içinde (s. 171-187). İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları.
- Kant, I. (1887). The philosophy of law, (Trans. William Hastie). Edinburg. (Orjinal baskı, Rechtslehre, 1797).
- Kant, I. (1991). The metaphysics of morals, (Trans. Mary Gregor). Cambridge: Cambridge University Press. (Orjinal baskı, Die Metaphysik der Sitten, 1797).
- Kant, I. (2000). Gelecekte bir bilim olarak ortaya çıkabilecek her metafiziğe prolegomena. (I. Kuçuradi, Y. Örnek, Çev.). Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları.
- Kant, I. (2009). Pratik aklın eleştirisi, (I. Kuçuradi, Ü. Gökberk, F. Akatlı, Çev.). Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları.