Bir Osmanlı Müverrihi: Athanasios Komnenos Hypsilantis
Öz
Osmanlı döneminde Rumca yazılmış tarih çalışmaları Osmanlı tarihçiliğinde fazla bilinmemekte ve kullanılmamakta, Osmanlı tarihyazımındaki yerleri yeteri kadar değerlendirilmemektedir. Bu çalışmalardan biri de Athanasios Komnenos Hypsilantis’in yaklaşık kırk yılda tamamladığı ve 1453-1789 yıllarını anlatan kısmı 1870 yılında yayınlanmış olan Ta Meta tin Alosin’dir. Bugüne kadar daha ziyade Yunanca literatürde kullanılan bu çalışma taşıdığı öneme rağmen Osmanlı tarihçiliğinde yeteri kadar değerlendirilmemiştir. Çalışmanın yazarı Athanasios Komnenos Hypsilantis (1711-1789?), Fenerli bir aileden gelmesiyle bağlantılı olarak iyi bir eğitim görmüş, bu sayede önemli mevkilerde hizmet etmiştir. Bulunduğu mevkiler ve bağlantıda olduğu şahıslar sayesinde özellikle kilise meselelerinde, Eflak ve Boğdan voyvodalıklarıyla ilgili olaylarda ve daha sonra Ruslarla olan ilişkilerde yakından gözlem yapabilecek bir konumda yer almıştır. Bu sebeple Hypsilantis’in çalışması özellikle bu meselelerde farklı bir açıdan sunulan zengin bir içeriğe sahiptir. Bu makalede öncelikle Fenerli bir ailenin Osmanlı dünyasında önemli bir konuma ne şekilde geldiğine güzel bir örnek oluşturan Hypsilantis ailesinin tarihi aydınlatılmaya çalışılacaktır. Daha sonra Hypsilantis’in hayat hikayesiyle paralel olarak çalışmasının içeriği ve üslûbu hakkında daha detaylı bilgi verilecek, Hypsilantis’in Ortodoks kilisesi ve Patrikhanelerin problemlerine dair gözlemleri ve kendini bu meselelerde nasıl konumlandırdığını tespit etmek amacıyla bu konuda yazdıklarına göz atılacaktır. Son olarak Hypsilantis’in çalışması gibi Rumca eserlerin Osmanlı tarihçiliğinde önemli bir yeri olmasına rağmen neden gözardı edilmiş olabileceğinin muhtemel sebepleri değerlendirilecektir.
Anahtar Kelimeler
: Hypsilantis,Fener aileleri,Osmanlı tarihyazımı,Osmanlı Ortodoks
References
- Afthonidis Germanos. Εκπαιδευτική Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό (c.2, s.106). Atina: Ekdothiki Athinon,1992.
- Aktepe, M. (1958). Patrona İsyanı (1730). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi.
- Anastasios, I.E. (1981). Athanasios Komnenos Hypselantes: A biographical Sketch. Greek Orthodox Theological Review, 26, 125-133.
- Angelomati-Tsougaraki, E. (2009) Ευγένιος Βούλγαρης: Πρακτικά διεθνούς επιστημονικού συνεδρίου, Κέρκυρα, 1-3 Δεκεμβρίου 2006. Atina: Ionio Panepistimo, Kanaki.
- Arš, G. L. (1985). On the Life in Russia of the Greek Patriotic Family of Ypsilanti. Balkan Studies, 26, 73-90.
- Aydıner, M. (2007). Râgıb Paşa. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (c. 34, s. 403-406). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı.
- Balcı S. (2004). Osmanlı Devleti’nde Tercümanlık ve Bab-ı Ali Tercüme Odası. Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara.
- Baron De Tott F. (1785), Memoirs of the Baron de Tott on the Turks and the Tartars, c. I., Dublin.
- Batalden, S.K. (1982), Catherine II’s Greek Prelate: Eugenios Voulgaris in Russia 1771-1806. New York: Boulder, Eastern Monographs.
- Bayraktar Tellan, E. (2011) The Patriarch and the Sultan: The Struggle for Authority and the Quest for Order in the Eighteenth-Century Ottoman Empire. Doktora tezi, Bilkent Üniversitesi, Ankara.