Bizans El Yazmalarındaki İncilci Minyatürlerinden Cam Hokkalar

Evangelist miniatures seen in Byzantine manuscripts from the 6th century onwards illustrate an unchanging scheme where saints put down the Bible on paper at their desks. Pictures often depict writing utensils in detail. We characterized the glass bottles that stood out among these vessels as inkpots seen by the 10th century. In this essay, we discuss the functions of Byzantine glass bottles, for which we have limited information about their use, with miniature images. We have also included herein the parts of two bottles we unearthed in Kadıkalesi as Byzantine inkpots, in addition to few samples, two of which are at Thessalonica Byzantine Culture Museum. The shapes of the inkbottles in the miniatures are generally details that repeat the Byzantine bottles and reflect the fashion of the era that the manuscripts were produced. Accordingly, in addition to differing forms, the position and the sizes of the bottles in the image are also strikingly different. The half-full bottles seen in these examples imply that the writing task is about to be completed; or perhaps, there is a metaphoric implication that the ink was a valuable and rare liquid. It is possible to deduce from the pictures that the glass vessel are bottles produced with free-blowing technique and are probably struck-bottomed.

Bizans el yazmalarında 6. yüzyıldan itibaren görülen İncilci minyatürleri, değişmez bir şemada, azizleri masa başında İncillerini kaleme alırken tasvir ederler. Resimlerde çoğunlukla yazı araçları ayrıntı ile gösterilmektedir. 10. yüzyıl ile bu gereçler arasında dikkati çeken cam şişeler, tarafımızdan mürekkep hokkaları olarak nitelendirilmiştir. Bu yazımızda kullanımları konusunda sınırlı bilgilere sahip olduğumuz Bizans cam şişelerinin böylesi işlevleri minyatür görselleri ile tartışmaya açılmıştır. Bizans dönemine ait eserler arasında mürekkep şişesi olarak yayınlanmış, ikisi Selanik Bizans Kültür Müzesi’ndeki birkaç örneğe Kadıkalesi’nde bulunmuş iki şişe parçasını da dâhil ettik. Minyatürlerdeki hokkaların biçimleri genelde Bizans şişelerini tekrarlayan ve el yazmalarının yapıldıkları dönemin modasını yansıtan ayrıntılardır. Buna göre değişen biçimlerinin yanında, şişelerin resimdeki konumlarının ve boyutlarının da farklılık gösterdiği dikkati çeker. Burada yer verdiğimiz örneklerde görülen yarıya kadar dolu şişeler, bize göre yazım işinin bitmek üzere olduğunu söylemektedir ve belki de mürekkebin değerli ve nadir mai olduğunu ifade eden metaforik anlamı da vardı. Resimlerden cam kapların serbest üfleme tekniği ile üretilmiş ve muhtemelen vurma dipli şişeler olduklarını çıkarmak mümkündür.