Arapça Öğretmenlerinin Arapça Öğretimine Yönelik Tutum ve Algıları: Bir Karma Yöntem Çalışması

Abstract

Olumlu tutumlar, öğretmenlerin iş memnuniyetini, kendini geliştirme çabalarını ve performansını etkiler. Bu çalışma, Türkiye'deki ilkokul, ortaokul ve lise Arapça öğretmenlerinin öğretim görüşlerini bu öncülden hareketle incelemiştir. Bu çalışma, öğretmenlerin Arapça öğretimine yönelik olumlu tutumlarını etkileyen faktörleri ve olumlu tutum göstergelerini incelemiştir. Çalışma, "Arapça Öğretmeye Yönelik Tutum Ölçeği"ni kullanarak 148 Türkiye Arapça öğretmeninin tutumlarını açıklayıcı sıralı karma yöntemiyle incelemiştir. Yarı yapılandırılmış görüşmeler, beş öğretmenin Arapça öğretimine neden olumlu baktığını araştırmak için kullanılmıştır. Nicel çalışmalar, Arapça öğretmenlerinin cinsiyet veya okul düzeyine bakılmaksızın Arapça öğretimine değer verdiklerini göstermektedir. “Arapça Öğretim Becerisini Geliştirmeye Gayret Etme (AÖBGGE)” alt boyutu ve genel ölçek, lisansüstü eğitim seviyesi lehine istatiksel açıdan anlamlıdır. İlahiyat derecesine sahip öğretmenler, AÖBGGE alt boyutu tutumlarında önemli ölçüde daha yüksek değerler sergilemiştir. Yaş ve kıdem, öğretmenlerin Arapça öğretim tutumlarını etkilememiştir. Nitel analizde üç tema, altı kategori ve on üç kod bulunmuştur. Bunlar arasında (1) Arapça öğretimini değerli kılan dini ve sosyal işlevler, (2) Arapça öğretimini etkileyen olumlu ve olumsuz faktörler (3) Değer ve eylem temelli Arapça öğretimine yönelik olumlu tutum göstergeleri bulunmaktadır. Bu çalışma, Arapça öğretmenlerinin mesleki yönelimlerini oluşturan birçok bağlantıyı aydınlatmaktadır. Bulgular, öğretmen motivasyonu ve dil eğitimi tartışmalarına katkıda bulunmakta ve Arapça dil eğitimcilerinin mesleki görüşlerini iyileştirmek için çözümler sunmaktadır.

Keywords

• Arapça Öğretimi
• Arapça Öğretmeni
• Öğretim Tutumu
• Arapça Öğretim Tutumları
• Arapça Öğretimine Değer Verme
• Arapça Öğretim Becerilerini Geliştirme

Attitudes and Perceptions of Arabic Teachers Regarding Arabic Language Instruction: A Mixed Methods Approach

Abstract

Positive attitudes affect teachers' job happiness, self-improvement and performance. This study explored Türkiye's primary, middle and higher school Arabic language instructors' teaching views from this premise. This study examined the factors that influence teachers' positive attitudes toward teaching Arabic and the indicators of positive attitudes. The study used the Attitude Scale Towards Teaching Arabic Language to examine 148 Türkiye Arabic instructors' attitudes using an explanatory sequential mixed methods methodology. Semi-structured interviews were conducted to explore the reasons behind five teachers’ positive attitudes toward teaching Arabic, allowing for in-depth insights into their experiences and perspectives. Quantitative studies show that Arabic teachers, regardless of gender or school level, value Arabic instruction. The “Strengthening to Develop Arabic Teaching Skills (SDALTS)” sub-dimension and overall scale favored graduate-degree teachers. Theology-degreed teachers exhibited significantly higher SDALTS sub-dimension attitudes. Age and tenure did not affect teaching attitudes. Qualitative analysis found three themes, six categories and thirteen codes. These included (1) Arabic teaching's religious and social significance, (2) positive and negative elements impacting attitudes toward it and (3) value-based and action-oriented markers of favorable attitudes. This study illuminates the many interconnections that form Arabic instructors' occupational orientations. The findings contribute to teacher motivation and language education discussions and provide solutions to improve the professional opinions of Arabic language educators.

Keywords

• Arabic teaching
• Arabic teacher
• teaching attitude
• Arabic teaching attitudes
• valuing Arabic language teaching
• developing Arabic teaching skills

References

1. Abır, B. (2015). Anadolu imam hatip liselerinde Arapça dersine giren öğretmenlerin profilleri ve iletişimsel yaklaşımla Arapça öğretimine ilişkin farkındalıkları [The profiles of teachers who teach Arabic at Anadolu imam hatip high schools and their awareness of teaching Arabic through the communicative approach] [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
2. Akkaya, N. (2009). Öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarının bazı değişkenlere göre incelenmesi [An examination of teacher candidates' attitudes toward the teaching profession based on various variables]. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (25), 35–42. https://izlik.org/JA33GN63YA
3. Akpınar, E., Yıldız, E., & Ergin, Ö. (2006). Fen bilgisi öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları [Science teacher candidates' attitudes toward the teaching profession]. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (19), 56–62. https://izlik.org/JA26EW82LM
4. Allport, G. W. (1967). Attitudes. In M. Fishbein (Ed.), Readings in attitude theory and measurement (pp. 1–14). John Wiley & Sons. Alp, M. (2011). Farklı iki açıdan Arapça: Fusha ve avamca [Arabic from two different perspectives: Classical and colloquial]. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), 11(2), 87–110. https://izlik.org/JA29LU63ES
5. Alyaz, Y., Gürsoy, E., & Kazanoğlu, F. (2013). Yabancı dil öğretmeni adaylarının dil seviyeleri ve öğrenimini gördükleri dile ilişkin tutumları [Foreign language teacher candidates' language proficiency levels and their attitudes toward the language they are learning]. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 26(1), 123–148. https://izlik.org/JA26RF23CL
6. Arkan, Z. (2020). Arapça öğretmenleri mesleki gelişim programı kapsamında İstanbul ve Katar’da gerçekleştirilen eğitici eğitimleri programlarının karşılaştırılmalı değerlendirmesi [Comparative evaluation of trainer training programs implemented in Istanbul and Qatar within the scope of the Arabic teachers professional development program]. Turkish Studies-Educational Sciences, 15(2), 2385–2405. https://doi.org/10.47423/TurkishStudies.45169
7. Avcı, Ö., & Ayyıldız, E. (2022). Eğitimde motivasyon [Motivation in education] (2. bs.). Nobel Yayınları.
8. Aydın, R., & Sağlam, G. (2012). Öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarının belirlenmesi (Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Örneği) [Determining teacher candidates' attitudes toward the teaching profession (A case study of Mehmet Akif Ersoy University)]. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(2), 257–294. https://izlik.org/JA66EA26FG

9. Ayık, A., & Ataş, Ö. (2014). Öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları ile öğretme motivasyonları arasındaki ilişki [The relationship between teacher candidates' attitudes toward the teaching profession and their teaching motivation]. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 4(1), 25–43. https://izlik.org/JA93EY77BR
10. Baltacı, A., & Coşkun, M. K. (2019). Din kültürü ahlak bilgisi öğretmenlerinin mesleğe tutumları ile eğitime olan inançları arasındaki ilişki [The relationship between religious culture and ethics teachers' attitudes toward their profession and their beliefs about education]. Dergiabant (AİBÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi), 7(14), 469–487. https://doi.org/10.33931/abuifd.560674
11. Baykara Pehlivan, K. (2008). Sınıf öğretmeni adaylarının sosyo-kültürel özellikleri ve öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları üzerine bir çalışma [A study on the socio-cultural characteristics of elementary school teacher candidates and their attitudes toward the teaching profession]. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(2), 151–168.
12. Bozdoğan, A. E., Aydın, D., & Yıldırım, K. (2007). Öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine ilişkin tutumları [Teacher candidates' attitudes toward the teaching profession]. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 8(2), 83–97. https://izlik.org/JA59PD35HK
13. Bulut, D. (2011). Müzik öğretmeni adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları [Music teacher candidates' attitudes toward the teaching profession]. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 31(3), 651–674. https://izlik.org/JA78DK27ZC
14. Bulut, H., & Doğar, Ç. (2006). Öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine karşı tutumlarının incelenmesi [An examination of teacher candidates' attitudes toward the teaching profession]. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(2), 13–27. https://izlik.org/JA34PH25RD
15. Büyüköztürk, Ş. (2011). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı [Data analysis handbook for social sciences]. Pegem Akademi.
16. Can, Ş. (2010). Tezsiz yüksek lisans öğrencilerinin öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları [Attitudes of non-thesis master's students toward the teaching profession]. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (24), 13–28. https://izlik.org/JA68HR98ED
17. Cattell, R. (1978). The scientific use of factor analysis. Plenum.
18. Cemaloğlu, N., & Erdemoğlu Şahin, D. (2007). Öğretmenlerin mesleki tükenmişlik düzeylerinin farklı değişkenlere göre incelenmesi [Examining teachers' levels of professional burnout according to various variables]. Kastamonu Eğitim Dergisi, 15(2), 463–484. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kefdergi/issue/49102/626583
19. Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Erlbaum.
20. Creswell, J. W. (2011). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research (4th ed.). Prentice Hall India Learning Private Limited.
21. Çam, E., & Üstün, A. (2016). Öğretmenlerin mesleki tutumları ile yaşam boyu öğrenme eğilimleri arasındaki ilişki [The relationship between teachers' professional attitudes and their lifelong learning tendencies]. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1). https://doi.org/10.17218/husbed.58800
22. Çapa, Y., & Çil, N. (2000). Öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi [An examination of teacher candidates' attitudes toward the teaching profession from the perspective of various variables]. H.Ü. Eğitim Fakültesi Dergisi, 18, 69–73. https://izlik.org/JA33BP58XK
23. Çapri, B., & Çelikkaleli, Ö. (2008). Öğretmen adaylarının öğretmenliğe ilişkin tutum ve mesleki yeterlik inançlarının cinsiyet program ve fakültelerine göre incelenmesi [An examination of teacher candidates' attitudes toward teaching and beliefs about professional competence according to gender, program and faculty]. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(15), 33–53. https://izlik.org/JA38FR74GG
24. Çelik, H., Baykal, N. B., & Memur, H. N. K. (2020). Nitel veri analizi ve temel ilkeleri [Qualitative data analysis and fundamental principles]. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 8(1), 379–406. https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.1.8c.1s.16m
25. Deliçay, T. (2005). İlahiyat fakültesi öğrencilerinin Arapça öğrenmedeki motivasyon düzeyleri (Fırat Ün. İlahiyat Fak. Örneği) [The motivation levels of theology faculty students in learning Arabic: A case study of Fırat University Faculty of Theology]. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 10(1), 59–74. https://izlik.org/JA47SC96AC
26. Demirtaş, H., Cömert, M., & Özer, N. (2011). Öğretmen adaylarının öz-yeterlik inançları ve öğretmenlik mesleğine ilişkin tutumları [Teacher candidates' self-efficacy beliefs and their attitudes toward the teaching profession]. Eğitim ve Bilim, 36(159), 96–111.
27. Düzgün, G., & Kırkıç, K. A. (2023). A developmental study of the attitude scale towards teaching Arabic language (ASTTAL): Reliability and validity analysis. International Journal of Psychology and Educational Studies, 10(2), 406–420. https://dx.doi.org/10.52380/ijpes.2023.10.2.1163
28. Ece, Ö. Y. (2018). Anadolu İmam Hatip lisesi eğitim programına yönelik öğrenci ve öğretmen görüşleri (Kartepe İlçesi Örneği) [Student and teacher views on Anatolian Imam Hatip high schools' curriculum (Example on the district of Kartepe)] [Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
29. Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (5th ed.). SAGE Publications.
30. Gardner, R. C., & Lambert, W. E. (1972). Attitudes and motivation in second language learning. Newbury House Publishers.
31. Gün, A. (2017). Pedagojik formasyon eğitimi alan ilahiyat fakültesi öğrencilerinin mesleki yeterlik algıları ve pedagojik formasyon programına ilişkin görüşleri: Amasya Üniversitesi örneği [Perceptions of professional competence and views on the pedagogical formation program among Theology Faculty students receiving pedagogical formation training: A case study of Amasya University]. Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(8), 125–171. https://doi.org/10.18498/amauifd.325833
32. İnceoğlu, M. (2010). Tutum Algı İletişim [Attitude Perception Communication]. Beykent Üniversitesi Yayınevi.
33. Kervankaya, F. (2014). İmam hatip liselerinde Arapça öğretimi üzerine bir değerlendirme [An evaluation of Arabic language teaching in Imam Hatip High schools]. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(1), 125–134. https://izlik.org/JA63TJ78XE
34. Küçük, D. P. (2012). Müzik öğretmenlerinin müzik öğretmenliği mesleğine yönelik tutumları [Music teachers' attitudes toward the profession of music teaching]. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, (19), 151–161. https://dergipark.org.tr/tr/pub/zgefd/issue/47945/606602
35. Millî Eğitim Bakanlığı. (2017). Öğretmenlik mesleği genel yeterlikleri [General competencies for the teaching profession]. Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü.
36. Millî Eğitim Bakanlığı. (2019). Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığı. https://dogm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2020_09/19182018_Tereddut_Edilen_Hususlar.pdf
37. Mirze, F., & Yılmaz, A. (2022). Beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarının incelenmesi [An examination of physical education and sports teachers' attitudes toward the teaching profession]. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), 723–737. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2022..-894415
38. Mücahit, M. (2017). Öğrencilerin gözüyle imam hatip lisesi meslek dersleri ve meslek dersleri öğretmenleri (Sivas İli Örneği) [Vocational courses and vocational course teachers in İmam Hatip high schools from the students' perspective (A case study of Sivas province)]. Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 41(1), 73–99. https://izlik.org/JA93WT93PJ
39. Özcan, M. (2015). Türkiye’de ve Dünyada Arapça öğretimi için müfredat geliştirme çalışmaları ve ilköğretim Arapça dersi müfredatı için bazı öneriler [Curriculum development efforts for Arabic language teaching in Türkiye and worldwide and some recommendations for the primary education Arabic language curriculum]. International Journal of Sport Culture and Science, 3(Special Issue 4), 81–94. https://doi.org/10.14486/IJSCS361
40. Özder, H., Konedralı, G., & Zeki, C. P. (2010). Öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi [An examination of teacher candidates' attitudes toward the teaching profession from the perspective of various variables]. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 16(2), 253–275. https://izlik.org/JA97GF25ZB
41. Özmen, H., & Karamustafaoğlu, Ö. (2019). Eğitimde araştırma yöntemleri [Research methods in education] (2. bs.). Pegem Akademi.
42. Özsoy, S., & Özsoy, G. (2013). Eğitim araştırmalarında etki büyüklüğü raporlanması [Reporting effect size in educational research]. İlköğretim Online, 12(2), 334–346. https://izlik.org/JA28FR92ZN
43. Pallant, J. (2020). SPSS survival manual: A step by step guide to data analysis using IBM SPSS (7th ed.). Routledge.
44. Pektaş, M., & Kamer, S. T. (2011). Fen bilgisi öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları [Science teacher candidates' attitudes toward the teaching profession]. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(4), 829–850. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tebd/issue/26098/274988
45. Sağlam, D. A. Ç. (2008). Müzik öğretmenliği bölümü öğrencilerinin öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları [Music education students' attitudes toward the teaching profession]. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 59–69. https://dergipark.org.tr/tr/pub/yyuefd/issue/13713/166025
46. Semerci, N., & Semerci, Ç. (2004). Türkiye'de öğretmenlik tutumları [Teacher attitudes in Türkiye]. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1), 137–146.
47. Şahin, Y. (2009). Yabancı dil öğretiminde öğrenci başarısını olumsuz yönde etkileyen unsurlar [Factors affecting student success negatively in foreign language teaching]. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(1), 149–158. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/90042/
48. Şen, S., & Yıldırım, İ. (2022). Eğitimde araştırma yöntemleri [Research methods in education] (3. bs.). Nobel Akademik Yayıncılık.
49. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
50. Taşci, C. (2006). İmam-hatip liselerinde meslek dersi öğretiminin yeterlik durumu ve meslek dersi öğretmenlerinin temel yeterliklere sahip olma düzeyleri [In Imam-Hatip High School efficiency status of the profession course teaching and the profession course's teachers' levels of having basic efficiencies] [Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
51. Taşdemir, N., & Ünişen, A. (2020). Öğretmenlerin öğretmenlik mesleğine ilişkin tutumlarının bazı değişkenler açısından incelenmesi [An examination of teachers' attitudes toward the teaching profession based on various variables]. Journal of History School, 47, 2508–2532. http://dx.doi.org/10.29228/joh.43315
52. Tavşancıl, E. (2019). Tutumların ölçülmesi ve SPSS ile veri analizi [Measuring attitudes and data analysis with SPSS] (6. bs.). Nobel Yayın Dağıtım.
53. Thurstone, L. L. (1967). Attitudes can be measured. In M. Fishbein (Ed.), Readings in attitude theory and measurement (pp. 77–89). John Wiley & Sons.
54. Türnüklü, D. A. (2000). Eğitimbilim Araştırmalarında etkin olarak kullanılabilecek nitel bir araştırma tekniği: Görüşme [A qualitative research technique that can be effectively used in educational research: Interviews]. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 24(24), 543–559. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kuey/issue/10372/126941
55. Uyanık Balat, G., Bilgin, H., & Ünsal, F. Ö. (2017). Okul öncesi öğretmenlerinin öğretmenlik tutumları ve sınıf yönetimleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Examining the relationship between preschool teachers' attitudes toward teaching and their classroom management]. Journal of Research in Educational Sciences (JRES), 4(1), 114–126. https://izlik.org/JA79PK78BN
56. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri [Qualitative research methods in social sciences] (9th ed.). Seçkin.
57. Yıldız, M., & Arkan, Z. (2019). Arapça öğretmenlerinin mesleki gelişimi ve STARTALK Arapça öğretmeni mesleki gelişim programı [Professional development of Arabic teachers and the STARTALK Arabic teacher professional development program]. Araştırma ve Deneyim Dergisi, 4(1), 1–20. https://dergipark.org.tr/tr/pub/adeder/issue/46840/587888