Afet Çalışanlarının Algılanan Sosyal Destek Düzeyleri ile Psikolojik Dayanıklılık ve Tükenmişlik Düzeylerinin İncelenmesi

İrem Sultan Günyılmaz; Gökhan Özcan

doi:10.56206/husbd.1698714

Afet Çalışanlarının Algılanan Sosyal Destek Düzeyleri ile Psikolojik Dayanıklılık ve Tükenmişlik Düzeylerinin İncelenmesi

Öz

Bu araştırma 6 Şubat depremlerinden etkilenen illerde halen afet sahasında görev yapmakta olan afet çalışanlarının algılanan sosyal destek düzeyleri ile psikolojik dayanıklılık ve tükenmişlik düzeylerinin incelenmesini amaçlamaktadır. Çalışmaya afetten etkilenen 11 ilde halen görev yapan 58 kadın, 45 erkek olmak üzere toplam 103 afet çalışanı katılmıştır. Çalışmanın verileri Sosyodemografik Bilgi Formu, Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği, Connor Davidson Psikolojik Sağlamlık Ölçeği ve Tükenmişlik Ölçeği Kısa Formu kullanılarak toplanmıştır. Verilerin istatistiki analizi SPSS 22.0 programı ile yapılmıştır. Katılımcıların yaş ortalaması 29,37±6,67’dir. Katılımcıların Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeğinden aldıkları algılanan sosyal destek puan ortalaması 62,15±13,75, Connor Davidson Psikolojik Sağlamlık Ölçeğinden aldıkları psikolojik dayanıklılık puanı ortalaması 66,76±18,88 ve Tükenmişlik Ölçeği Kısa Formundan aldıkları tükenmişlik puanı ortalaması 3,09±1,31’dir. İstatistiki verilere göre katılımcıların algılanan sosyal destek düzeyleri ve psikolojik dayanıklılıklarının orta düzeyde olduğu, kısmi tükenmişlik yaşadıkları saptanmıştır. Erkek katılımcıların algılanan sosyal destek düzeyleri ve psikolojik dayanıklılık düzeyleri kadın katılımcılardan daha yüksek, kadın katılımcıların tükenmişlik düzeyleri erkek katılımcılardan daha yüksek saptanmıştır. Ölçek puanlarının çarpıklık değerleri ve basıklık değerleri -1 ile +1 ise normal dağılıma sahip olarak kabul edilmiş ve ilişkiyi saptamak için Pearson Korelasyonu kullanılmıştır. Katılımcıların algılanan sosyal destek düzeyleri ile psikolojik dayanıklılık düzeyleri arasında orta düzeyde pozitif yönlü anlamlı ilişkinin olduğu (p<.05, r:0,373), algılanan sosyal destek düzeyleri ile tükenmişlik düzeyleri arasında orta düzeyde negatif yönlü anlamlı ilişkinin olduğu (p<.05, r:-0,348), psikolojik dayanıklılık düzeyleri ile tükenmişlik düzeyleri arasında ise anlamlı ilişkinin olmadığı (p>.05) saptanmıştır. Algılanan sosyal destek arttıkça psikolojik dayanıklılık artmakta, tükenmişlik azalmaktadır. Bu makalenin afet çalışanları ile ilgili alanyazına katkısının olacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, (2025). Açıklamalı Afet Yönetimi Terimleri Sözlüğü. https://www.afad.gov.tr/aciklamali-afet-yonetimi-terimleri-sozlugu (Erişim Tarihi: 12.02.2025).
Birinci, G. G., ve Erden, G. (2016). Yardım Çalışanlarında Üstlenilmiş Travma, İkincil Travmatik Stres ve Tükenmişliğin Değerlendirilmesi. Turkish Journal of Psychology / Türk Psikoloji Dergisi, 31(77), 10- 26.
Bitmiş, M. G., Sökmen, A., & Turgut, H. (2013). Psikolojik dayanıklılığın tükenmişlik üzerine etkisi: Örgütsel özdeşleşmenin aracılık rolü. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(2), 27– 40.
Bozkurt, D., & Levent, A. F. (2021). Öğretmenlerin psikolojik dayanıklılık ile tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişki. OPUS–Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 17(43), 7192–7222. https://doi.org/10.26466/opus.937692
Cebbar, E. (2021). Psikologlarda Psikolojik Dayanıklılığın İkincil Travmatik Stres, Somatizasyon ve Tükenmişlik ile İlişkisinin İncelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Maltepe Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
Connor, K. M., & Davidson, J. R. T. (2003). Development of a New Resilience Scale: The Connor–Davidson Resilience Scale (CD-RISC). Depression and Anxiety, 18 (2), 76–82. https://doi.org/10.1002/da.10113
Çapri, B. (2013). Tükenmişlik Ölçeği-Kısa Formu ile Eş Tükenmişlik Ölçeği-Kısa Formunun Türkçe Uyarlaması ve Psikoanalitik-Varoluşçu Bakış Açısından Mesleki ve Eş Tükenmişlik İlişkisi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 13(3), 1393–1418. https://doi.org/10.12738/estp.2013.3.1576
Çayır, H. (2018). Hekimlerin Psikolojik Dayanıklılık ve Tükenmişlik Düzeylerinin Farklılaşmasında Bazı Demografik Değişkenlerin Aracılık Rolü Üzerine Bir Araştırma: İzmir İli Tire İlçesi Örneği. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Çağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Çoban, H. (2020). Afet çalışanlarında psikolojik dayanıklılık ve stresle başa çıkma düzeyi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi).
Demir, R., Türkmen, E., & Doğan, A. (2015). Akademisyenlerin tükenmişlik düzeylerinin demografik değişkenler açısından incelenmesi. International Journal of Social Sciences and Education Research, 1(4), 986–1008.
Demirel, M., & Sukut, Ö. (2024). Kronik Böbrek Yetmezliği Olan Hastalarda Psikolojik Sağlamlık, Algılanan Sosyal Destek ve Depresyon ile Tedaviye Uyum Arasındaki İlişki. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hemşirelik Dergisi, 6(1), 49–56. https://doi.org/10.48071/sbuhemsirelik.1363343
Dikmen Mayda, M. (2024). Öğretmenlerde psikolojik sağlamlık ile tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişki
Eker, D., & Arkar, H. (1995). Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeğinin Faktör Yapısı, Geçerlik ve Güvenirliği. Türk Psikoloji Dergisi, 10(34), 17–25.
Eker, D., Arkar, H., & Yaldız, H. (2001). Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeğinin Gözden Geçirilmiş Formunun Faktör Yapısı, Geçerlik ve Güvenirliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 12(1), 17–25.
Elklit, A., Østergård Kjær, K., Lasgaard, M., & Palic, S. (2012). Social Support, Coping and Posttraumatic Stress Symptoms in Young Refugees. Torture: Quarterly Journal on Rehabilitation of Torture Victims and Prevention of Torture, 22(1), 11–23.
Erdener, M. (2019). Afet Alanında Çalışan Profesyonellerin Psikolojik Dayanıklılık ve İkincil Travmatik Stres Düzeylerinin İncelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Ersezgin, R., & Tok, E. S. S. (2019). Algilanan İş Stresi, Psikolojik Dayaniklilik, Başa Çikma Stilleri Ve ÖzDuyarliliğin Tükenmişlik Düzeyini Yordayici Etkisi. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(36), 1-36.
Gönen, T., & Koca Ballı, A. İ. (2020). The effect of resilience on burnout: A study on teachers working in private schools. Journal of Tourism Economics and Business Sude, 2(1), 46-60.
Güngörmüş, K., Okanlı, A., & Kocabeyoğlu, T. (2015). Hemşirelik öğrencilerinin psikolojik dayanıklılıkları ve etkileyen faktörler. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi, 6(1), 9-14.
Işıkhan, V. (2010). Sosyal Hizmet ve Tükenmişlik. Ankara, Matbaa Yayınevi. Karaırmak, Ö. (2006). Psikolojik Sağlamlık, Risk Faktörleri ve Koruyucu Faktörler. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3(26), 129–142.
Karaırmak, Ö. (2010). Establishing the Psychometric Qualities of the Connor–Davidson Resilience Scale (CDRISC) Using Exploratory and Confirmatory Factor Analysis in a Trauma Survivor Sample. Psychiatry Research, 179(3), 350–356. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2009.09.012
Karal, E., & Biçer, B. G. (2020). Salgın Hastalık Döneminde Algılanan Sosyal Desteğin Bireylerin Psikolojik Sağlamlığı Üzerindeki Etkisinin İncelenmesi. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), 129– 156. https://doi.org/10.20493/birtop.726411DergiPark
Karaşin, Y., & Karagöz, Y. Psikolojik Sağlamlık, Tükenmişlik, Algılanan Covid-19 Bulaşılabilirliği Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Akademik Personel Üzerinde Bir Uygulama. İzmir Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 1-10.
Khaksar, S. M. S., Maghsoudi, T., & Young, S. (2019). Social Capital, Psychological Resilience and Job Burnout in Hazardous Work Environments. A Journal of the Social and Economic Relations of Work, 29(2), 155–180. https://doi.org/10.1080/10301763.2019.1588196
Kırmızıkaya, E. (2022). Psikologlarda Dayanıklılık, Algılanan Sosyal Destek ve Bazı Demografik Özelliklerin Eşduyum Yorgunluğu ile İlişkisi (Master's thesis, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü).
Korkmaz, S., & Aktan, E. A. (2023). Yetişkinlerde Algılanan Sosyal Destek Düzeyinin Problem Çözme Becerisi ve Benlik Saygısı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), 51–62. https://doi.org/10.34086/rteusbe.1241732
Kurtbeyoğlu, Z., & Yıldız Demirtaş, V. (2020). Özel Öğrenme Güçlüğü Tanılı Çocuğu Olan Anne-Babaların Algılanan Sosyal Destek ve Depresyon Düzeyleri. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 50, 228–242.
Li, M., Xu, J., He, Y., & Zhibin, W. (2012). The Analysis of the Resilience of Adults One Year After the 2008 Wenchuan Earthquake. Journal of Community Psychology, 40(7), 860–870.
Masten, A. S., Gewirtz, A. H. (2006). Resilience in Development: The Importance of Early Childhood. RE In: Tremblay RG, Barr RDV Peters, Editors. Encyclopedia on Early Childhood Development. 2006. URL: http://www. excellenceearly childhood.ca/documents/ Masten-GewirtzANGxp.pdf, (24.03.2025).
Norris, F. H., & Kaniasty, K. (1996). Received and Perceived Social Support in Times of Stress: A Test of the Social Support Deterioration Deterrence Model. Journal of Personality and Social Psychology, 71(3), 498–511. https://doi.org/10.1037/0022-3514.71.3.498
Oktan, V. (2015). Üniversite Öğrencilerinde Problemli İnternet Kullanımı, Yalnızlık ve Algılanan Sosyal Destek. Kastamonu Eğitim Dergisi, 23(1), 281–292.
Özbezek, B. D., Paksoy, H. M., & Çopuroğlu, F. (2021). Covid-19 Pandemi Döneminde Sağlık Çalışanlarının Sosyal Destek Algılarının Tükenmişlik Düzeyine Etkisi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, 11, 413–434. https://doi.org/10.21733/ibad.951414
Öztürk, S., Özgen, R., Şişman, H., Baysal, D., Sarıakçalı, N., Aslaner, E., ... & Yıldızdaş, R. D. (2014). Bir üniversite hastanesinde çalışan hemşirelerin tükenmişlik düzeyi ve sosyal desteğin etkisi. Çukurova Medical Journal, 39(4), 752–763.
Pala, İ. T., Topal, M. H., & Demirbağ, O. (2019). İş Doyumunun Tükenmişlik Düzeyine Etkisinde Örgütsel Sessizliğin Aracılık Rolü: TRC1 AFAD Çalışanları Örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 10(2), 292–306.
Pines, A. M., & Aronson, E. (1988). Career Burnout: Causes and Cures. Free Press.
Pines, A. M. (2005). The Burnout Measure Short Version (BMS). International Journal of Stress Management, 12(1), 78–88.
Selvi, Ö., & Aslan, A. (2024). 6 Şubat 2023 Maraş depreminde görev yapan sağlık çalışanlarının travma sonrası stres ve psikolojik dayanıklılık ilişkilerinin değerlendirilmesi. Middle Black Sea Journal of Communication Studies, 9(1), 1–18. https://doi.org/10.56202/mbsjcs.1488476
Serbest, S., & Öztürk, Ö. (2025). Duygusal Zekâ ile Tükenmişlik Arasındaki İlişki: İç Denetim Birimlerinde Bir Araştırma. Denetişim, 32, 45–64. https://doi.org/10.58348/denetisim.1560918
Sevin, B., & Günüşen, N. (2021). Hemşirelerin Psikolojik Dayanıklılığının Merhamet Yorgunluğu, Tükenmişlik ve Merhamet Memnuniyetini Yordayıcı Rolü. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 14(4), 379-386.
Şengün, G. (2025). Okul öncesi öğretmenlerinin afetlere yönelik tutumları ile psikolojik dayanıklılık ve algılanan sosyal destek düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (74), 357–378. https://doi.org/10.21764/maeuefd.1571346
Tarsuslu, S., & Bağcı, Y. (2024). Sağlık Çalışanlarının Psikolojik Sağlamlıklarının Tükenmişlik Düzeyleri Üzerindeki Etkisi: Örgütsel Bağlılığın Aracı Rolü Uluslararası Sağlık Yönetimi ve Stratejileri Araştırma Dergisi, 10(3), 173-188.
Terzi, Ş. (2008). Üniversite öğrencilerinin psikolojik dayanıklılıkları ve algıladıkları sosyal destek arasındaki ilişki. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3(29), 1–11.
Tuna, M., & Olgun, N. (2010). İnmeli Hastalara Bakım Veren Hasta Yakınlarında Görülen Tükenmişlik Durumunda Algılanan Sosyal Desteğin Rolü. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Dergisi, 17(1), 41–52.
Tural, Ü., Coşkun, B., Önder, E., Çorapçıoğlu, A., Yıldız, M., Kesepara, C., Karakaya, I., Aydın, M., Erol, A., Torun, F., & Aybar, G. (2004). Psychological Consequences of the 1999 Earthquake in Turkey. Journal of Traumatic Stress, 17(6), 451–459. https://doi.org/10.1002/jts.20057
Türk, A., & Kaya, S. (2023). Deprem Sonrası Psikososyal Destek Uygulamalarında Merhamet Yorgunluğunun Psikolojik Sağlamlığa Etkisi: Sosyal Hizmet Uzmanları Üzerine Bir Araştırma. Uluslararası Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 3(2), 81–91.
Türk Dil Kurumu, (2025). Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr/, (Erişim Tarihi: 12.02.2025).
Ünal Kılıç, Y. (2014). Afetlerde yardım çalışanlarının travma sonrası stres bozukluğu, benlik saygısı, algıladıkları sosyal destek ve yardım arama davranışları açısından değerlendirilmesi (Master's thesis, Kocaeli Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü).
Yakut, E., Kuru, Ö., & Güngör, Y. (2020). Sağlık Personelinin Covid-19 Korkusu ile Tükenmişliği Arasındaki İlişkide Aşırı İş Yükü ve Algılanan Sosyal Desteğin Etkisinin Yapısal Eşitlik Modeliyle Belirlenmesi. EKEV Akademi Dergisi, 83, 241–262.
Yang, G., Liu, J., Liu, L., Wu, X., Ding, S., & Xie, J. (2018). Burnout and Resilience Among Transplant Nurses in 21 Hospitals. Transplantation Proceedings, 50(10), 2905–2910. https://doi.org/10.1016/j.transproceed.2018.07.042
Yeşilyaprak, T., Özsoy, H., & Demir Korkmaz, F. (2023). Covid-19 Döneminde Cerrahi Hemşirelerinin Anksiyete, Psikolojik Dayanıklılık ve Algılanan Sosyal Destek Düzeyleri Arasındaki İlişkinin Belirlenmesi. Hemşirelik Bilimi Dergisi, 6(1), 18–25. https://doi.org/10.54189/hbd.1173790
Yıldırım,M. H., & İçerli, L. (2010). Tükenmişlik Sendromu: Maslach ve Kopenhag Tükenmişlik Ölçeklerinin Karşılaştırmalı Analizi. Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 2(1), 123–131.
Yıldırım, Ö., & Kılıçaslan Çelikkol, A. (2024). Investigation of the Resilience, Self-Efficacy, and Rerceived Social Support of Gifted Students. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 25(2), 127–140. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.1195044 Yılmaz, E., & Aslan, S. (2018). Lise öğretmenlerinde tükenmişlik, iş doyumu ve algılanan sosyal destek: Bursa ili örneği. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(3), 1861–1886. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2018.18.39790-439327 Zimet, G. D., Dahlem, N. W., Zimet, S. G., & Farley, G. K. (1988). The Multidimensional Scale of Perceived Social Support. Journal of Personality and Social Psychology, 52(1), 30–41. https://doi.org/10.1037/0022-3514.52.1.30

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Araştırma, Bilim ve Teknoloji Politikası

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

İrem Sultan Günyılmaz ^*
0009-0007-7403-4317
Türkiye

Gökhan Özcan
0000-0002-6916-6186
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Temmuz 2026

Gönderilme Tarihi

13 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

13 Temmuz 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.56206/husbd.1698714

IZ

https://izlik.org/JA47BY89FE

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Günyılmaz, İ. S., & Özcan, G. (2026). Afet Çalışanlarının Algılanan Sosyal Destek Düzeyleri ile Psikolojik Dayanıklılık ve Tükenmişlik Düzeylerinin İncelenmesi. Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(1), 1-14. https://doi.org/10.56206/husbd.1698714

AMA

1.Günyılmaz İS, Özcan G. Afet Çalışanlarının Algılanan Sosyal Destek Düzeyleri ile Psikolojik Dayanıklılık ve Tükenmişlik Düzeylerinin İncelenmesi. Sosyal ve Beşeri Bilimler, Konservatuvar. 2026;9(1):1-14. doi:10.56206/husbd.1698714

Chicago

Günyılmaz, İrem Sultan, ve Gökhan Özcan. 2026. “Afet Çalışanlarının Algılanan Sosyal Destek Düzeyleri ile Psikolojik Dayanıklılık ve Tükenmişlik Düzeylerinin İncelenmesi”. Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 9 (1): 1-14. https://doi.org/10.56206/husbd.1698714.

EndNote

Günyılmaz İS, Özcan G (01 Temmuz 2026) Afet Çalışanlarının Algılanan Sosyal Destek Düzeyleri ile Psikolojik Dayanıklılık ve Tükenmişlik Düzeylerinin İncelenmesi. Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 9 1 1–14.

IEEE

[1]İ. S. Günyılmaz ve G. Özcan, “Afet Çalışanlarının Algılanan Sosyal Destek Düzeyleri ile Psikolojik Dayanıklılık ve Tükenmişlik Düzeylerinin İncelenmesi”, Sosyal ve Beşeri Bilimler, Konservatuvar, c. 9, sy 1, ss. 1–14, Tem. 2026, doi: 10.56206/husbd.1698714.

ISNAD

Günyılmaz, İrem Sultan - Özcan, Gökhan. “Afet Çalışanlarının Algılanan Sosyal Destek Düzeyleri ile Psikolojik Dayanıklılık ve Tükenmişlik Düzeylerinin İncelenmesi”. Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 9/1 (01 Temmuz 2026): 1-14. https://doi.org/10.56206/husbd.1698714.

JAMA

1.Günyılmaz İS, Özcan G. Afet Çalışanlarının Algılanan Sosyal Destek Düzeyleri ile Psikolojik Dayanıklılık ve Tükenmişlik Düzeylerinin İncelenmesi. Sosyal ve Beşeri Bilimler, Konservatuvar. 2026;9:1–14.

MLA

Günyılmaz, İrem Sultan, ve Gökhan Özcan. “Afet Çalışanlarının Algılanan Sosyal Destek Düzeyleri ile Psikolojik Dayanıklılık ve Tükenmişlik Düzeylerinin İncelenmesi”. Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 9, sy 1, Temmuz 2026, ss. 1-14, doi:10.56206/husbd.1698714.

Vancouver

1.İrem Sultan Günyılmaz, Gökhan Özcan. Afet Çalışanlarının Algılanan Sosyal Destek Düzeyleri ile Psikolojik Dayanıklılık ve Tükenmişlik Düzeylerinin İncelenmesi. Sosyal ve Beşeri Bilimler, Konservatuvar. 01 Temmuz 2026;9(1):1-14. doi:10.56206/husbd.1698714