POPÜLER SİNEMADA MAVİ GÖZ TEMSİLİ: IMDB TOP 200 FİLMLERİ ÜZERİNE SOSYOLOJİK BİR ANALİZ

Öz

Bu çalışma, IMDb Top 200 listesinde yer alan filmlerin başrol oyuncularının göz rengi dağılımını, sinemada görsel idealleştirme ve sembolik üstünlük üretimi bağlamında çözümlemektedir. Dünya nüfusunda kahverengi gözün ezici çoğunluğa sahip olduğu bilinirken, popüler sinemanın merkezindeki kahramanların belirgin biçimde mavi gözle temsil edilmesi, rastlantısal bir fiziksel dağılımın ötesinde, kültür endüstrisinin estetik tercihlerini meşrulaştıran sembolik bir biçimlenme olarak okunmaktadır. Nicel içerik çözümlemesi yöntemiyle yürütülen araştırmada, başrollerin göz renkleri film dili, yapım kökeni, cinsiyet ve dönem değişkenleriyle çapraz tablolarda incelenmiş; ilişkilerin istatistiksel anlamlılığı ki-kare testi ve Cramer’s V katsayıları üzerinden değerlendirilmiştir. Düşük hücre frekanslarının söz konusu olduğu çözümlemelerde Fisher kesin testi tamamlayıcı olarak kullanılmıştır. Bulgular, mavi gözlü başrol oranının %45,5 düzeyinde olduğunu; bu oranın İngilizce dilinde çekilen yapımlarda %51,9’a, ABD menşeli yapımlarda %53’e yükseldiğini, İngilizce dışı yapımlarda ise %20,0’ye düştüğünü, bu yapımlarda kahverengi gözün %75,0 ile başat konuma yükseldiğini göstermektedir. Söz konusu farklılık, Bourdieu’nün sembolik sermaye, Hall’ün temsil ve kodlama-kod açma ile Baudrillard’ın hipergerçeklik kavramları çerçevesinde tartışılmıştır. Çalışma, sinemanın belirli bedensel özellikleri görünür kıldığı süreçle eş zamanlı biçimde bu özellikleri başrole uygun, ideal, karizmatik ve kahraman anlamlarıyla kodladığını ileri sürmektedir. Mavi gözün sinematik yoğunluğu, bedensel bir biyolojik özelliğin kültürel sermaye olarak yorumlanabilecek bir temsil değerine kavuştuğunu; görsel hegemonyanın sessiz mekanizmalarını ve hipergerçek bir güzellik standardının üretim biçimlerini görünür kılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sinema sosyolojisi
• göz rengi
• beden politikaları
• IMDb Top 200

Etik Beyan

Çalışmada etik onay gerektirecek bir işleyiş bulunmamaktadır.

REPRESENTATİON OF BLUE EYES İN POPULAR CİNEMA: A SOCİOLOGİCAL ANALYSİS OF IMDB TOP 200 FİLMS

Öz

This study analyzes the eye color distribution of leading actors in films listed in the IMDb Top 200 within the context of visual idealization and the production of symbolic superiority in cinema. Although brown eyes constitute the overwhelming majority of eye colors in the global population, the prominent representation of blue-eyed heroes at the center of popular cinema is interpreted not merely as a random physical distribution, but as a symbolic formation that legitimizes the aesthetic preferences of the culture industry. Conducted through quantitative content analysis, the study examines the eye colors of leading actors in cross-tabulations with the variables of film language, production origin, gender, and historical period. The statistical significance of these relationships was assessed using chi-square tests and Cramer’s V coefficients. Fisher’s exact test was used as a complementary procedure in analyses involving low expected cell frequencies. The findings show that blue-eyed leading actors constitute 45.5% of the sample; this rate rises to 51.9% in English-language productions and to 53.0% in U.S.-origin productions, while decreasing to 20.0% in non-English productions, where brown-eyed leading actors become dominant at 75.0%. These differences are discussed within the framework of Bourdieu’s concept of symbolic capital, Hall’s concepts of representation and encoding/decoding, and Baudrillard’s concept of hyperreality. The study argues that cinema not only makes certain bodily features visible, but simultaneously encodes them with meanings such as suitability for the leading role, ideality, charisma, and heroism. The cinematic prominence of blue eyes reveals how a biological bodily trait acquires a representational value that can be interpreted as cultural capital, while also making visible the silent mechanisms of visual hegemony and the production of a hyperreal standard of beauty.

Anahtar Kelimeler

• Sociology of cinema
• eye color
• body politics
• IMDb Top 200

Etik Beyan

There is no procedure in the study that requires ethical approval.

Kaynakça

1. Adorno, T. W., & Horkheimer, M. (2002). Dialectic of enlightenment (E. Jephcott, Trans.). Stanford University Press.
2. Arpacı, M. (2020). Pierre Bourdieu’nün sosyolojisinde beden, cinsiyet ve cinsellik. Habitus Toplumbilim Dergisi, 1, 119–136.
3. Aydoğan, T. (2023). Simülasyon kuramı bağlamında Truman Show filminin analizi. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 32, 647–660.
4. Baudrillard, J. (1994). Simulacra and simulation (S. F. Glaser, Trans.). University of Michigan Press.
5. Bordwell, D., Staiger, J., & Thompson, K. (1985). The classical Hollywood cinema: Film style and mode of production to 1960. Routledge.
6. Bourdieu, P. (1984). Distinction: A social critique of the judgement of taste (R. Nice, Trans.). Harvard University Press.
7. Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In J. G. Richardson (Ed.), Handbook of theory and research for the sociology of education (pp. 241–258). Greenwood.
8. Brown, T. (2025). Hollywood film style and the production code: Criticism and history. Quarterly Review of Film and Video, 42(1), 1–50.

9. Cengiz, G. (2021). Sinemada toplumsal cinsiyetin ideolojik işlevleri: Mor Yıllar film analizi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(2), 1102–1115.
10. Cengiz, G., Ayaz, Y., & Bediroğlu, A. (2021). Stuart Hall perspektifinden temsil ve öteki kavramı: My Name Is Khan ve Crash filmleri bağlamında değerlendirme. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 38, 428–457.
11. Couldry, N. (2012). Media, society, world: Social theory and digital media practice. Polity.
12. Çetgin, F. (2022). Değişen güzellik anlayışı ve kadın bedeni üzerinden sanatta temsili. Sanat-Tasarım Dergisi, 13, 32–37.
13. Dyer, R. (1998). Stars (Rev. ed.). British Film Institute. (Original work published 1979)
14. Encyclopaedia Britannica. (2026, May 21). Lumière brothers. In Encyclopaedia Britannica. https://www.britannica.com/biography/Lumiere-brothers
15. Frith, K., Shaw, P., & Cheng, H. (2005). The construction of beauty: A cross-cultural analysis of women’s magazine advertising. Journal of Communication, 55(1), 56–70.
16. Frost, P. (2006). European hair and eye color: A case of frequency-dependent sexual selection? Evolution and Human Behavior, 27(2), 85–103.
17. Girgin, Ü. H. (2019). Simülasyon evrenine özgü sinema. SineFilozofi, 4(8), 196–225. Gökgül, A. N. (2022). Stuart Hall’un kültür kuramına katkıları. 4. Boyut Medya ve Kültürel Çalışmalar Dergisi, 21, 55–70.
18. Gründl, M., Knoll, S., Eisenmann-Klein, M., & Prantl, L. (2012). The blue-eyes stereotype: Do eye color, pupil diameter, and scleral color affect attractiveness? Aesthetic Plastic Surgery, 36(2), 234–240.
19. Hall, S. (1973). Encoding and decoding in the television discourse. Centre for Contemporary Cultural Studies, University of Birmingham.
20. Hall, S. (Ed.). (1997). Representation: Cultural representations and signifying practices. Sage.
21. IMDb. (n.d.). IMDb top 250 movies. Retrieved February 1, 2026, from https:// www.imdb.com/chart/top/
22. Kleisner, K., Priplatova, L., Frost, P., & Flegr, J. (2013). Trustworthy-looking face meets brown eyes. PLOS ONE, 8(1), Article e53285.
23. Köprü, M. (2024). Sinematik hazzın dönüşümü: Mulvey’in tezi ile IMDb verileri arasındaki çelişki üzerine. International Journal of Communication and Media Research, 4(2), 69–80.
24. Krippendorff, K. (2018). Content analysis: An introduction to its methodology (4th ed.). Sage.
25. Kurtdaş, E. M. (2021). Kadınların omuzlarındaki ağır yük: “Güzellik”. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 39, 220–259.h
26. Marshall, P. D. (1997). Celebrity and power: Fame in contemporary culture. University of Minnesota Press.
27. Mulvey, L. (1975). Visual pleasure and narrative cinema. Screen, 16(3), 6–18.
28. Smaill, B. (2014). Cinema and the female star: Feminism, theory, history. In K. Hole, D. Jelača, E. A. Kaplan, & P. Petro (Eds.), The Routledge companion to cinema and gender (pp. 1–15). Routledge.
29. Söylemez, S., & Göktürk, G. (2021). Hollywood sinemasında Türkiye’ye yönelik oryantalist bakışın sosyolojik analizi. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 54, 248–269.
30. Sturm, R. A., & Larsson, M. (2009). Genetics of human iris colour and patterns. Pigment Cell & Melanoma Research, 22(5), 544–562.
31. Şahin, A. (2021). Kültür endüstrisi bağlamında sinema ve Amerikan sineması. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 11(2), 349–364.
32. World Population Review. (2026). Eye color percentage by country 2026. Retrieved February 1, 2026, from https://worldpopulationreview.com/country-rankings/ eye-color-percentage-by-country