EKONOMİK KRİZ DÖNEMLERİNDE FİRMALARIN KAZANÇ YÖNETİMİ EĞİLİMİ : BORSA İSTANBUL’DA BİR UYGULAMA

Year 2025, Volume: 26 Issue: 2, 227 - 251, 31.12.2025

Evren Tunç , Mehpare Karahan Gökmen

https://doi.org/10.24889/ifede.1600877

Abstract

Yatırımcıların ilgisini çekmek, uygun maliyetli kredi kaynaklarına ulaşmak, kısıtlamalardan kurtulmak ve teşviklerden faydalanmak sağlıklı bir finansal duruma ve güçlü bir finansal performansa sahip olmayı gerektirir. Şirketlerin sürdürülebilir bir karlılığa sahip olduğunu gösterme isteği kazanç yönetimini teşvik eden en önemli faktörlerden biridir. Muhasebe politikalarına ilişkin tercihlerin yöneticilerin inisiyatifine bırakılması şirket paydaşlarının kararlarında değişikliğe sebep olmakta ve sonuçları büyük kayıplara sebep olabilmektedir. Şirketin finansal yapısı ile içinde bulunulan ekonomik konjonktür de yöneticilerin aldıkları bu karar üzerinde etkiye sahiptir. Ekonomik kriz dönemlerinde şirketlerin finansal verilere müdahale eğilimi ayrı bir ilgi uyandırmaktadır. İçinde bulunulan ekonomide meydana gelen ani değişimler şirketlerin satış ve maliyet yapısına doğrudan etki etmektedir. Özellikle ekonomik yapının bozulması ile artan maliyetler karlılığı azaltabilmektedir. Uygulanan muhasebe politikaları; şirketin sürdürülebilir bir karlılığa sahip olduğunun paydaşlara gösterilmesi, daha az riskli görünme isteği, yöneticilerin bu dönemde iyi bir performans gösterme çabası ve şirketlerin içinde bulundukları ekonomik yapının durumuna göre çeşitli amaçlar doğrultusunda değiştirilebilmektedir.
Bu çalışmada BİST (Borsa İstanbul) imalat sektöründe faaliyet gösteren 102 şirkete ait finansal veriler kriz dönemi olarak adlandırılan 2008 – 2012 ve 2018 – 2022 dönemleri, kriz olmayan dönemler olan 2003 –2007 ve 2013 – 2017 ile karşılaştırılarak şirketlerin kazanç yönetimi eğilimleri panel OLS (Ordinary Least Squares, En Küçük Kareler) yöntemi ile test edilmiştir. Kazanç yönetimi eğilimini ölçmek için Jones ve Düzeltilmiş Jones modelleri kullanılmıştır. Çalışma sonuçlarına göre ekonomik kriz dönemlerinde şirketlerin kazanç yönetimi eğilimlerini arttırdıkları hipotezini destekleyen bulgular elde edilmiştir.

Keywords

Kazanç Yönetimi , Ekonomik Kriz , Finansal Tablolar

EARNINGS MANAGEMENT TENDENCIES OF COMPANIES IN PERIODS OF ECONOMIC CRISES: AN APPLICATION IN BORSA ISTANBUL

Abstract

To attract the investors’ attention, access to low-cost credit resources, get rid of regulations or benefit from incentives depends on healthy financial position and performance. One of the most important motivational factors for earnings management is to exhibit that firm profitability is sustainable. Managers’ initiatives on selection of accounting policies may alter the decisions of firm stakeholders and cause great losses. The current economic conjuncture along with the financial situation of the firm also has an impact on the decisions taken by managers. The tendency of firms to intervene in financial data during economic crisis arouses particular interest. Sudden changes in the current economy directly affect the sales and cost structure of firms. Specifically increases in costs as a result of deterioration of the economic structure can reduce profitability. Accounting policy preferences can be changed in line with the objectives such that showing the stakeholders that the company has a sustainable profitability, the effort to appear less risky, the effort of the managers to show a good performance in this period, and the state of the economic structure.
In this study, the financial data of 102 firms listed in BIST (Borsa Istanbul) is tested for earnings management with panel OLS (Ordinary Least Squares) for the crisis periods of 2008 – 2012 and 2018 –2022 and for non-crisis periods of 2003 – 2007 and 2013 – 2017. Jones and Modified Jones models are used to measure the earnings management. The results of the study provide evidence stating that firms’ earnings management increases during crisis periods.

Keywords

Earnings Management , Economic Crises , Financial Statements

References

• Alpago, H. (2018). Krizlerin Ekonomideki Yeri. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 6(15), 1148-1167.
• Azadinamin, A. (2013). The Bankruptcy of Lehman Brothers: Causes of Failure ve Recommendations Going Forward. Social Science Research, 1-19.
• Barth, M., ve Landsman , W. (2010). How did Financial Reporting Contribute to the Financial Crisis?, European Accounting Review. European Accounting Review, 19(3), 399-423.
• Beneish, M. (1997). Detecting GAAP Violation:İmplications for Assesing Earnings Management among Firms with Extreme Financial Performance. Journal of Accounting and Public Policy, 16(3), 271-309.
• Büyükmert, N., ve Bilen, A. (2021). İmalat Sektöründe Faaliyet Gösteren İşletmelerin Ekonomik Krizlere Bağlı Olarak Finansal Yapısı Ve Karlılığındaki Değişimler: 2008 Krizi. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 26, 289-306.
• Chia, Y. M., Lapsley, I., ve Lee, H.-W. (2007). Choice of auditors and earnings management during the Asian financial crisis. Managerial Auditing Journal, 22(2), 177-196.
• Cimini, R. (2015). How has the financial crisis affected earnings management? A European study. Applied Economics, 47(3).
• Çakmak , İ., ve Öztürk, S. (2023). 2008 Küresel Ekonomik Krizi ve Türkiye’de Sektör Kârlılığı. Fiscaoeconomia, 7(2), 1700-1720.
• Çelik, A. (2021). Ekonomik Krizlerin BİST Endeksleri Üzerinde Kısa ve Uzun Dönem Etkilerinin Analizi. Çanakkale 18 Mart Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Yayımlanış Yüksek Lisans Tesiz.
• Da Silva, A. F., Jreige Weffort, E. F., da Silva Flores, E., ve da Silva, G. P. (2014). Earnings management and Economic Crises in the Brazilian Capital Market. Revista de Administração de Empresas, 54(3), 268-283.
• Darıcan, M. (2013). Ekonomik Krizler ve Türkiye. İstanbul Aydın Üniversitesi Dergisi, 5(17), 39-46.
• Daştan, A. (2009). Ekonomik Kriz Dönemlerinde Muhasebe Bilgi Sisteminin İşletmelerdeki Rolü ve Kriz Yönetimine Katkısı. Muhasebe ve Denetime Bakış, 28, 57-72.
• DeAngelo, L. E. (1986). Accounting Numbers as Market Valuation Substitutes. American Accounting Association:The Accounting Review, 61(3), 400-420.
• Dechow, P., Sloan, R., ve Sweeney, A. (1995). Detecting Earnings Management. American Accounting Association: The Accounting Review, 70(2), 193-225.
• Dimitras, A., Kyriakou, M., ve latridis, G. (2015). Financial crisis, GDP variation and Earnings Management in Europe. Research in International Business and Finance, 34, 338-354.
• Duong, H. (2023). Real earnings management during economic downturns. Journal of International Accounting Research, 22(3), 97-128.
• Emin, D. (2017). Türkiye’nin finansal krizleri ve göstergeleri. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 9(17), 115-128.
• Filip, A., ve Raffaournier, B. (2013). Financial Crisis And Earnings Management: The European Evidence. The İnternational Journal of Accounting, 49(4), 455-478.
• Flores, E., Jreige Weffort, E. F., da Silva , A. F., ve G.Carvalho, L. (2016). Earnings management and macroeconomic crises Evidences from Brazil and USA capital markets. Journal of Accounting in Emerging Economies, 6(2), 179-202.
• Gürbüz, S., ve Şahin, F. (2018). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Akademik ve Mesleki Yayınlar.
• Güriş, S. (2018). Uygulmalı Panel Veri Ekonometrisi. Der Yayınları.
• Habib, A., Uddin Bhuiyan, B., ve Islam, A. (2013). Financial distress, earnings management and market pricing of accruals during the global financial crisis. Managerial Finance, 39(2), 155-180.
• Healy, P., ve Palepu, K. (2003). The Fall of Enron. Journal of Economic Perspectives, 17(2), 3-26.
• Işık, N., ve Duman , E. (2012). 1929 Ekonomik Buhranı ve 2008 Küresel Krizi’nin Türkiye Ekonomisi Üzerindeki Etkileri. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(1), 73-101.
• Jones, J. (1991). Earnings Management During İmport Relief İnvestigations. Journal of Accounting Research, 29(2), 193-228.
• Kendirli, S., ve Şenol, F. Y. (2022). Erken Uyarı Sistemlerinin Öncü Göstergeler İle Finansal Kriz Tahmininde Uygulanması Türkiye 2016-2019 Yılları Örneği. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(3), 390-402
• Keskin, H. Ü. (2004). Ekonomik Krizlerde Küresel Güçler:2001 Türkiye Ekonomik Krizi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Isparta.
• Kibritçioğlu, A. (2001). Türkiye’de Ekonomik Krizler ve Hükümetler. Yeni Türkiye Dergisi, 1(41).
• Kumar, M., ve Vij, M. (2017). Earnings Management and Financial Crisis: Evidence From İndia. Journal of International Business and Economy, 18(2), 84-101.
• Kuzu, M. (2020). Avrupa Borç Krizinin Ortaya Çıkışı ve Gelişimi. İşletme Akademisi Dergisi, 1(4), 364-384.
• Mamatzakis, E., Panagiotis, P., ve Christos, S. (2023). The impact of debt, taxation and financial crisis on earnings management. The case of Greece. Managerial Finance, 49(1), 110-134.
• Melis, A. (2005). Corporate Governance Failures: To What Extent is Parmalat a Particularly Italian Case?. Corporate Governance, 13(4), 478-488.
• Oskouei, Z., ve Sureshjani, Z. H. (2021). Studying the relationship between managerial ability and real earnings management in economic and financial crisis conditions. International Journal Economic and Finance, 26(3), 3205-4855.
• Ozili, P. (2022). Big 4 auditors, bank earnings management and financial crisis in Africa. Journal of Financial Reporting and Accounting, 20(2), 215-232.
• Özkan, A. (2005). Ekonomik Kriz ve Muhasebe Uygulamalarına Bazı Yansımalar. 23(2), 165-180.
• Peltier-Rivest, D. (1999). The Determinants of Accounting Choices in Troubled Companies. 38(4), 28-44.
• Pinnuck, M. (2012). A Review of the Role of Financial Reporting in the Global Financial Crisis. Australian Accounting Review, 22(1), 1-14.
• Resmi Gazete, Yönetmelik (2013). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/05/20130531-15.htm. adresinden alındı
• T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı (2023). https://ms.hmb.gov.tr/uploads/2023/04/aylikekonomikgosterge28042023.pdf. adresinden alındı
• Tekin, A., ve Kabadayı, N. (2011). Kazanç Yönetimi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksek Okulu Dergisi, 14(1-2).
• Tuğay, O., Dalğar, H., ve Tekşen, Ö. (2014). Ekonomik Kriz Dönemlerinde İşletmelerin Muhasebeye Karşı Tutumlarındaki Değişikliklerin Belirlenmesine Yönelik Bir Araştırma. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 61, 1-18.
• Türegün, N. (2019). Does financial crisis impact earnings management? Journal of Corporate Accounting ve Finance, 31(2), 64-71.
• Türkiye Bankalar Birliği (2013). https://www.tbb.org.tr/content/upload/konferanssunumlari/127/tbb-tim_basel.pdf adresinden alındı
• Türkiye Cumhuriyet Merkez Banksı, İstatistiki Veriler (2023). https://evds2.tcmb.gov.tr/index.php?/evds/serieMarket. adresinden alındı
• Türkiye İstatistik Enstitüsü, İstatistikler (2023). https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori? adresinden alındı
• Türkiye Kalkınma Bakanlığı, Sosyal ve Ekonomik Göstergeler (2015). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2018/11/ Ekonomik_ve_Sosyal_Gostergeler_1950_2014.pdf. adresinden alındı
• Ural, M. (2003). Finansal Krizler ve Türkiye. D.E.Ü.İ.İ.B.F.Dergisi, 18(1), 11-28.